با وجود وعده کاهش محدودیتها، سهمیه برق فولادسازان متغیر مانده و هزینه تامین انرژی افزایش یافته است
تولید صنعتی تابع دمای هوا
مرضیه احقاقی: چشمانداز تولید فولاد بیش از آنکه بر اساس یک برنامه مشخص تامین برق تعیین شود، به دمای هوا و میزان مصرف شبکه گره خورده است. با وجود وعدهها و مصوبات متعدد برای کاهش محدودیت برق صنایع، میزان و زمان دسترسی فولادسازان به برق همچنان با نوسان همراه است. طی هفتههای گذشته از بازنگری جداول خاموشی، کاهش محدودیت شهرکهای صنعتی و تامین برق صنایع انرژیبر سخن گفته شد، اما گزارش فعالان صنعت فولاد از تداوم محدودیتها و تغییر ناگهانی سهمیه برق حکایت دارد. با نزدیک شدن به پایان تابستان، بهبود تامین برق بیش از اجرای یک برنامه مشخص، به کاهش دما و افت مصرف شبکه وابسته شده است؛ وضعیتی که این پرسش را مطرح میکند که آیا با پایان محدودیت برق، صنایع در زمستان با محدودیت گاز مواجه خواهند شد؟
مساله تامین برق صنایع در تابستان امسال بارها در سطح دولت و وزارتخانههای صمت و نیرو مطرح شد. در ۲۲تیرماه اعلام شد صنایع نباید در اولویت نخست خاموشی قرار گیرند و قرار شد جداول محدودیت برق بازنگری شود. چند روز بعد نیز توافقی برای کاهش محدودیت برق شهرکهای صنعتی و تامین برق برخی واحدهای فولادی صورت گرفت. در ادامه، وعدههایی درباره جلوگیری از توقف تولید و کاهش محدودیت برق و گاز صنایع مطرح شد. با این حال، آنچه در سطح بنگاهها رخ داده، با این وعدهها فاصله دارد. به گفته فعالان صنعت فولاد، برخی واحدها در هفتههای اخیر تنها بخشی از برق مورد نیاز خود را دریافت کردهاند و برنامه تامین انرژی آنها نیز در مواردی با تغییرات ناگهانی مواجه شده است. این وضعیت واکنش انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران را نیز به دنبال داشته است. به گفته بهرام سبحانی، رئیس این انجمن، قرار بود سهم برق کارخانههای زنجیره فولاد در شهریورماه به حداقل ۴۰درصد نیاز مصرفی افزایش یابد؛ اما به برخی واحدها اعلام شده است که سهمیه برق شبکه همچنان در سطح ۱۵درصد باقی خواهد ماند.
نااطمینانی انرژی در گذار فصلها
مساله فقط میزان برق نیست؛ پیشبینیپذیری نیز اهمیت دارد. بنگاههای اقتصادی برنامه تولید، فروش، صادرات، تامین مواد اولیه و تعهدات مالی خود را بر مبنای برآوردی از منابع در دسترس تنظیم میکنند. تغییر ناگهانی سهمیه انرژی، حتی اگر محدودیت اجتنابناپذیر باشد، هزینهبرنامهریزی را افزایش میدهد و ریسک فعالیت را به بنگاه منتقل میکند. برخی واحدهای فولادی نیز برای کاهش وابستگی به شبکه، از خرید برق آزاد، بورس انرژی و برق سبز استفاده کردهاند. با این حال، این اقدامات زمانی میتواند به یک راهحل موثر تبدیل شود که دسترسی به انرژی و قواعد بازار آن از ثبات نسبی برخوردار باشد. در روزهای ابتدایی شهریور، کاهش دما به یکی از عوامل موثر بر چشمانداز تامین برق صنایع تبدیل شده است. با افت مصرف بخش خانگی، فشار بر شبکه کاهش مییابد و امکان افزایش عرضه برق به بخش تولید فراهم میشود. اما اتکای تولید صنعتی به تغییرات فصلی، خود نشانهای از حلنشدن مساله اصلی است.
پارادوکس از همینجا آغاز میشود. کاهش دما ممکن است بخشی از محدودیت برق را کاهش دهد؛ اما با آغاز زمستان، فشار مصرف انرژی میتواند از شبکه برق به شبکه گاز منتقل شود. در چنین شرایطی، صنعت فولاد ممکن است تنها نوع محدودیت انرژی خود را تغییر دهد. بنابراین، مساله اصلی صنعت صرفا کمبود برق یا گاز نیست. بنگاه بیش از هر چیز به یک چارچوب قابل پیشبینی برای تامین انرژی نیاز دارد. محدودیت انرژی ممکن است در کوتاهمدت اجتنابناپذیر باشد، اما اعلام شفاف سهمیهها، پرهیز از تغییرات ناگهانی و ایجاد امکان استفاده از سازوکارهای متنوع تامین انرژی میتواند هزینه این محدودیتها را کاهش دهد. تا زمانی که تامین انرژی صنایع میان بحران برق تابستان و محدودیت گاز زمستان در نوسان باشد، سرمایهگذاری و برنامهریزی بلندمدت نیز با عدمقطعیت همراه خواهد ماند. مساله اصلی، نه انتظار برای تغییر فصل، بلکه ایجاد سازوکاری است که بنگاه بتواند بر اساس آن برای تولید و سرمایهگذاری تصمیم بگیرد.
قطعی برق؛ گلوگاه تولید فولاد
با وجود وعده سیاستگذار برای کاهش محدودیتهای برق صنایع بزرگ، فولادسازان همچنان با قطعیهای مکرر و تخصیص نامنظم برق مواجهند؛ وضعیتی که به گفته فعالان این صنعت، کاهش تولید، اختلال در عرضه محصولات و افزایش فشار بر واحدهای خصوصی را به دنبال داشته است. جهاندار شکری، عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» تاکید کرد که برخلاف وعدههای مطرحشده، شرایط تامین برق صنایع فولادی در هفتههای اخیر بهبود محسوسی نداشته و در برخی واحدها برق تنها در ساعات شب و با ظرفیت بسیار محدود تامین شده است.
شکری درباره وعده سیاستگذار برای کاهش محدودیت برق صنایع گفت: محدودیتها همچنان وجود دارد. قرار بود پس از جلسه وزیر نیرو و وزیر صمت درباره صنایع بزرگ، شرایط تامین برق بهتر شود؛ اما در دو هفته پایانی مردادماه و روزهای اخیر، متاسفانه همان شرایط نامناسب ادامه پیدا کرده است. در برخی واحدها برق با ظرفیت حدود ۲۰ تا ۳۰درصد و آن هم عمدتا در ساعات شب، برای مثال از ساعت ۱۲ شب تا ۷صبح، تامین شده است؛ شرایطی که عملا ارزش چندانی برای تولید فولاد ندارد. در این میان بسیاری از فولادیها و فولادسازها متاسفانه همگی وارد چالش شدهاند. این فعال صنعت فولاد با اشاره به اقدام برخی واحدها برای خرید انرژی نیز گفت: حتی واحدهایی که اقدام به خرید انرژی کرده بودند، طبق اطلاعاتی که به انجمن فولاد منتقل شده، در برخی موارد نتوانستند بهطور کامل از برق خریداریشده استفاده کنند و همچنان با قطعی برق مواجه بودند.
سهمیههای ناپایدار برق برای تولید
این عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران درباره میزان برق تخصیصیافته به صنایع فولادی در هفتههای اخیر نیز اظهار کرد: میزان مشخصی را نمیتوان اعلام کرد؛ چراکه شرایط روزانه تعیینکننده است. صحبت مسوولان با عمل آنها تفاوت جدی دارد و میزان برق تخصیصیافته بسته به شرایط ممکن است به ۱۰ یا حتی ۵درصد برسد؛ در حدی که صرفا روشنایی کارخانه برقرار باشد و واحد تولیدی با خاموشی کامل مواجه نشود.
شکری تاکید کرد: در حال حاضر برنامه مشخصی درباره میزان و زمان تامین برق صنایع وجود ندارد و نمیتوان بر اساس اظهارات مطرحشده، برنامه مشخصی برای تولید فولاد ترسیم کرد. وی افزود: فولادسازان از ابتدای تابستان نیز با ظرفیتهای پایین فعالیت کردهاند و در بسیاری از موارد ظرفیت تولید به حدود ۳۰ تا ۴۰درصد رسیده است. در دو تا سه هفته اخیر نیز قطعیهای برق تشدید شده و واحدها نتوانستهاند به میزان موردنیاز تولید داشته باشند. شکری هشدار داد: تداوم این شرایط بهطور مستقیم بر تولید و عرضه کالا تاثیر خواهد گذاشت و تبعات آن میتواند در بازار نیز نمایان شود. در برخی واحدها کاهش تولید و افت سودآوری به تعطیلی یا توقف کامل تولید و حتی تعدیل نیرو منجر شده است؛ مسالهای که بهویژه در واحدهای خصوصی و بخش ذوبی زنجیره فولاد نمود بیشتری دارد.
هشدار توقف خطوط تولید
شکری با اشاره به وضعیت واحدهای خصوصی گفت: بخش خصوصی تحت فشار زیادی قرار دارد؛ چراکه پشتوانهای برای تحمل چنین شرایطی ندارد و استمرار محدودیت انرژی میتواند مشکلات جدی برای این واحدها ایجاد کند. حتی واحدهای دولتی نیز از وضعیت تامین انرژی آسیب دیدهاند. به گفته این فعال صنعت فولاد، زیرساختها و امکانات لازم برای تولید وجود دارد و واحدها آمادگی تولید دارند؛ اما تامین انرژی به گلوگاه اصلی تولید تبدیل شده است.
این عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران درباره زمان پایان محدودیتهای برق نیز گفت: در حال حاضر مشخص نیست محدودیتها چه زمانی برطرف خواهد شد و تاکنون موضوع مشخصی بهصورت مکتوب درباره زمان رفع محدودیتها اعلام نشده است. تنها موضوعی که از سوی مسوولان مطرح شده، بهبود وضعیت تامین برق از شهریورماه بوده است. با این حال، با گذشت حدود دو هفته از آغاز شهریور، هنوز تغییر محسوسی در شرایط مشاهده نشده است. وی ابراز امیدواری کرد که در هفته آینده وضعیت تامین برق صنایع بهتر شود، اما هشدار داد که در صورت ادامه روند فعلی، تعطیلی تعداد بیشتری از کارخانههای فولادی دور از انتظار نخواهد بود و این موضوع میتواند بر عرضه محصولات فولادی در بازار اثر بگذارد. شکری در پایان با اشاره به نقش فولاد در اقتصاد کشور تاکید کرد: ادامه فعالیت واحدهای فولادی دیگر صرفا به تصمیم تولیدکنندگان وابسته نیست؛ چراکه انرژی موردنیاز به آنها نمیرسد. شکری هشدار داد که تداوم این وضعیت میتواند به توقف خطوط تولید و خواب کارخانهها منجر شود.
تولید در گرو دمای هوا
بهادر احرامیان، عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با تایید تداوم محدودیت برق فولادسازان در روزهای شهریورماه، با وجود وعدههای مطرحشده برای تامین پایدار انرژی صنایع، گفت: با وجود آنکه مسوولان از تامین برق پایدار صنایع سخن میگویند، تداوم گرمای هوا باعث شده محدودیتهای برق فولادسازان همچنان ادامه داشته باشد. به گفته احرامیان، در شرایط فعلی، میزان دسترسی صنایع فولادی به برق بیش از آنکه تابع یک برنامه مشخص و از پیش اعلامشده باشد، به وضعیت دمای هوا وابسته است. به این ترتیب، کاهش محدودیت یا رفع کامل آن عملا به زمانی موکول شده که دمای هوا کاهش پیدا کند و فشار مصرف بر شبکه برق کاهش یابد.
وی ادامه داد: تولیدکنندگان فولاد در شرایطی فعالیت خود را ادامه میدهند که تصویر روشنی از وضعیت تامین برق در روزها و هفتههای آینده ندارند. این وضعیت، امکان برنامهریزی را از بنگاهها سلب کرده و هزینههای قابلتوجهی به صنعت تحمیل میکند. عضو هیاتمدیره انجمن فولاد تاکید کرد: نبود برنامه مشخص برای تامین انرژی، تنها تولید روزانه کارخانهها را تحتتاثیر قرار نمیدهد، بلکه زنجیرهای از فعالیتهای مرتبط با تولید را نیز مختل میکند. زمانی که تولیدکننده از میزان برق در دسترس خود اطمینان ندارد، برنامهریزی برای تامین مواد اولیه، تنظیم ظرفیت تولید، مدیریت موجودی، فروش داخلی و همچنین تعهدات صادراتی دشوار خواهد شد.
احرامیان افزود: در چنین شرایطی، فعالان صنعتی عملا امکان برنامهریزی دقیق برای تولید و صادرات را نخواهند داشت و ادامه این وضعیت میتواند لطمات جدی به صنعتگران وارد کند. این اظهارات در حالی مطرح میشود که طی هفتههای اخیر وعدههای متعددی برای کاهش محدودیت برق صنایع داده شده است؛ با این حال، تداوم گرما همچنان بهعنوان یکی از عوامل اصلی محدودکننده تامین برق فولادسازان عمل میکند. به این ترتیب، مساله صنعت فولاد فقط میزان برق تخصیصیافته نیست، بلکه پیشبینیپذیری تامین انرژی به یکی از مهمترین دغدغههای تولیدکنندگان تبدیل شده است؛ موضوعی که بدون آن، حتی تامین نسبی برق نیز نمیتواند مبنای مطمئنی برای برنامهریزی تولید و تجارت خارجی باشد.
افزایش ۳۰۰ درصدی هزینه برق در 2ماه
مصطفی عبداللهی، فعال صنعت نورد، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» درباره وضعیت محدودیت برق صنایع اظهار کرد: پیش از این، محدودیت برق برای واحدهای مستقر در شهرکهای صنعتی دو روز در هفته بود؛ اما حدود یکماه است این محدودیت به یک روز در هفته کاهش یافته است. قرار است همین یک روز نیز حذف شود و با توجه به خنکتر شدن هوا در هفتههای آینده، انتظار میرود محدودیت برق صنایع بهطور کامل برطرف شود. وی با تاکید بر اینکه حتی محدودیت یک روز در هفته نیز برای واحدهای تولیدی چالشبرانگیز است، افزود: در کنار محدودیتهای برق، طی ماههای اخیر شاهد روند افزایشی قیمت برق تحویلی به صنایع نیز بودهایم. در 2ماه اخیر، بهای برق تخصیصیافته به واحدهای ما حدود ۳۰۰درصد افزایش یافته است.
عبداللهی این افزایش هزینه را از جمله هزینههای پیشبینینشده برای واحدهای تولیدی دانست و گفت: تولیدکننده بر اساس یک سطح مشخص از هزینهها، قیمت تمامشده و حاشیه سود خود را پیشبینی میکند؛ اما نمیتواند متناسب با هر افزایش هزینهای، قیمت محصولات خود را افزایش دهد؛ چراکه بازار کشش افزایش قیمت را ندارد و خریداران نیز حاضر نیستند هر قیمتی را بپردازند.
وی ادامه داد: افزایش هزینه برق در کنار رشد سایر هزینههای سربار، وضعیت کارخانهها را دشوارتر میکند و توان آنها را برای ادامه فعالیت کاهش میدهد. در چنین شرایطی، دیگر صحبت از توسعه واحدهای تولیدی مطرح نیست و اولویت کارخانهدار این است که بتواند واحد خود را سرپا نگه دارد و از تعدیل نیرو جلوگیری کند. این فعال صنعت نورد هشدار داد: اگر روند افزایش هزینههای تولید، بهویژه هزینه برق، ادامه پیدا کند، میتواند به کاهش تولید، افت سودآوری و در مواردی تعدیل نیروی کار منجر شود.
