هوش مصنوعی، میدان رقابت آمریکا و چین/ پکن در حال کپی‌‌برداری از چت‌جی‌پی‌تی است؟

 شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی آمریکا مدعی‌اند رقبای چینی با استفاده از روش «تقطیر مدل» در حال استخراج دانش چت‌جی‌پی‌تی و کلود هستند؛ ادعایی که رقابت فناوری میان واشنگتن و پکن را وارد مرحله‌ای تازه کرده است.

واشینگتن پست در گزارشی نوشته است: رقابت میان ایالات متحده و چین بر سر هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده شده است؛ مرحله‌ای که دیگر فقط به توسعه مدل‌های قدرتمندتر محدود نمی‌شود و اکنون به نبردی پنهان برای حفاظت از اسرار فناوری و جلوگیری از انتقال دانش میان دو قدرت بزرگ جهان تبدیل شده است.

در ماه مارس، شرکت آمریکایی آنتروپیک (Anthropic)، سازنده چت‌بات محبوب کلود، بی‌سروصدا سامانه‌ای را فعال کرد که کاربران مستقر در چین را زیر نظر می‌گرفت. هدف این اقدام شناسایی شرکت‌های چینی بود که به‌گمان آنتروپیک از فناوری این شرکت برای تقویت مدل‌های هوش مصنوعی خود استفاده می‌کردند.

آزمایش عجیب چین

این نرم‌افزار به‌طور نامحسوس بررسی می‌کرد که آیا رایانه کاربر روی منطقه زمانی چین تنظیم شده است یا از دامنه‌های اینترنتی مرتبط با برخی شرکت‌های هوش مصنوعی چینی استفاده می‌کند یا نه. با این حال، پس از آنکه یک توسعه‌دهنده نرم‌افزار وجود این ابزار را افشا کرد و فعالان حریم خصوصی از آنتروپیک به دلیل نظارت بر کاربرانش انتقاد کردند، شرکت تصمیم گرفت این سیستم را متوقف کند. یکی از مدیران آنتروپیک این اقدام را یک آزمایش توصیف کرد و گفت که شرکت به دنبال روش‌های دفاعی مؤثرتری خواهد بود.

این ماجرا نشان داد که شرکت‌های آمریکایی برای حفظ برتری خود در رقابت جهانی هوش مصنوعی، به اقدامات تهاجمی‌تری روی آورده‌اند؛ رقابتی که به باور بسیاری از کارشناسان، آینده فناوری جهان را تعیین خواهد کرد.

همزمان، دولت دونالد ترامپ نیز تلاش کرده کنترل بیشتری بر دسترسی به فناوری‌های پیشرفته هوش مصنوعی اعمال کند. این سیاست‌ها به‌ویژه بر شرکت‌های آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی (OpenAI)، سازنده چت‌جی‌پی‌تی، متمرکز بوده است. با این حال، برخی از متحدان ترامپ در سیلیکون‌ولی معتقدند محدودیت‌های جدید می‌تواند در نهایت به ضرر شرکت‌های آمریکایی تمام شود و فضای رقابتی را به نفع چین تغییر دهد.

این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که شواهد فزاینده‌ای از پیشرفت سریع شرکت‌های چینی در حوزه هوش مصنوعی وجود دارد. سرینیواس موکامالا، مدیرعامل شرکت امنیت سایبری سکورین، معتقد است فاصله فناوری میان مدل‌های آمریکایی و چینی بسیار کمتر از آن چیزی است که بسیاری تصور می‌کنند. به گفته او، مدل‌های چینی بسیار به نمونه‌های آمریکایی نزدیک شده‌اند و در بسیاری از موارد تقریباً رایگان هستند.

بررسی‌های صنعتی نشان می‌دهد که شرکت‌های چینی طی بیش از یک سال گذشته توانسته‌اند ظرف چند ماه قابلیت‌های مدل‌های پیشرفته آمریکایی را بازتولید کنند. در حوزه مدل‌های متن‌باز و رایگان نیز برخی محصولات چینی حتی از همتایان آمریکایی خود محبوب‌تر شده‌اند. هفته گذشته شرکت امنیت سایبری سمگرپ اعلام کرد مدل جدید و رایگان شرکت چینی زیپو ای‌آی در شناسایی آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری عملکردی بهتر از Claude Opus ۴.۸، محصول جدید آنتروپیک، داشته است.

تقطیر مدل چیست؟

در قلب این مناقشه، فناوری‌ای قرار دارد که در صنعت هوش مصنوعی با نام «تقطیر مدل» (Distillation) شناخته می‌شود. در این روش، یک مدل بزرگ و بسیار پیشرفته نقش معلم را برای یک مدل کوچک‌تر و ارزان‌تر ایفا می‌کند. توسعه‌دهندگان با ارسال حجم عظیمی از پرسش‌ها به مدل قدرتمند و تحلیل پاسخ‌های آن، می‌توانند دانش و توانایی‌های آن را تا حدی به مدل جدید منتقل کنند.

اگرچه استفاده از تقطیر مدل به‌خودی‌خود غیرقانونی نیست و سال‌هاست در صنعت هوش مصنوعی کاربرد دارد، اما شرکت‌های آمریکایی می‌گویند استفاده از این روش بدون مجوز، نقض قوانین و نوعی سوءاستفاده از دارایی‌های فکری محسوب می‌شود.

آنتروپیک معتقد است که همین روش باعث شده شرکت‌های چینی بتوانند با سرعتی چشمگیر به مدل‌های آمریکایی نزدیک شوند. سخنگوی این شرکت هشدار داده است که چنین اقداماتی نه تنها تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا محسوب می‌شود، بلکه استانداردهای ایمنی در صنعت هوش مصنوعی را نیز تضعیف می‌کند.

اوپن‌ای‌آی و آنتروپیک هر دو بارها شرکت‌های چینی را متهم کرده‌اند که از طریق تقطیر مدل، نسخه‌هایی مشابه محصولات آمریکایی تولید می‌کنند. آنتروپیک در گزارشی که ماه مه منتشر شد اعلام کرد استفاده از این روش، در کنار دور زدن محدودیت‌های صادراتی آمریکا برای دسترسی به تراشه‌های پیشرفته، به شرکت‌های چینی اجازه داده است فاصله خود را با رقبای آمریکایی به حداقل برسانند.

این شرکت حتی مدعی شده است که اگر بتوان راه‌های تقطیر غیرمجاز را مسدود کرد، آمریکا قادر خواهد بود برتری ۱۲ تا ۲۴ ماهه خود را در حوزه هوش مصنوعی حفظ کند.

در حال حاضر، دسترسی مستقیم کاربران چین و هنگ‌کنگ به سرویس‌های آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی ممنوع است. این شرکت‌ها با استفاده از محدودیت‌های مبتنی بر آدرس اینترنتی (IP) و احراز هویت رسمی تلاش می‌کنند مانع دسترسی کاربران چینی شوند. با این حال، بسیاری از کاربران و شرکت‌های چینی راه‌هایی برای دور زدن این محدودیت‌ها پیدا کرده‌اند.

آنتروپیک در نامه‌ای به سناتورهای آمریکایی ادعا کرده است که تیم توسعه هوش مصنوعی Qwen متعلق به غول فناوری چین، علی‌بابا، با استفاده از حدود ۲۵ هزار حساب کاربری جعلی بیش از ۲۸ میلیون تعامل با کلود ایجاد کرده است تا عملکرد مدل‌های خود را ارتقا دهد. پیش‌تر نیز این شرکت اتهامات مشابهی را علیه دیپ سیک، مون شات و مینی مکس مطرح کرده بود.

اگرچه شرکت‌های چینی به این اتهامات پاسخ رسمی نداده‌اند، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند استفاده از مدل‌های آمریکایی برای بهبود مدل‌های داخلی در چین امری رایج است.

تحقیقی که در سال ۲۰۲۵ توسط پژوهشگران دانشگاه پکن و آکادمی علوم چین انجام شد، نشانه‌های قابل توجهی از استفاده گسترده از تقطیر مدل در اکثر مدل‌های بزرگ زبانی چین را آشکار کرد. پژوهشگران دریافتند بسیاری از این مدل‌ها شباهت‌های چشمگیری با نمونه‌های آمریکایی دارند.

در یکی از جالب‌ترین یافته‌های این تحقیق، مدل Qwen شرکت علی‌بابا در برخی آزمایش‌ها خود را به اشتباه کلود معرفی کرده بود؛ اتفاقی که از نگاه محققان می‌تواند نشانه‌ای از استفاده گسترده از خروجی‌های مدل آنتروپیک در آموزش این سامانه باشد.

با این حال، منتقدان روایت آمریکایی تأکید می‌کنند که نباید پیشرفت‌های چین را صرفاً به «سرقت فناوری» نسبت داد. ایرین سلیمان، مدیر ارشد سیاست‌گذاری در پلتفرم هاگینگ فیس ، معتقد است چنین نگاهی می‌تواند توانایی واقعی چین در نوآوری را دست‌کم بگیرد. به گفته او، آزمایشگاه‌های چینی طی سال‌های اخیر به دلیل محدودیت‌های صادراتی آمریکا مجبور شده‌اند راه‌حل‌های خلاقانه‌تری برای افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها پیدا کنند و همین مسئله به پیشرفت آن‌ها کمک کرده است.

در همین حال، بسیاری از استارت‌آپ‌ها و پژوهشگران دانشگاهی به دلیل هزینه پایین‌تر، به استفاده از مدل‌های متن‌باز چینی روی آورده‌اند. حتی مدیران برخی شرکت‌های بزرگ آمریکایی مانند ایر بی اند بی و کوین بیس نیز به‌طور علنی از استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی چینی سخن گفته‌اند.

حل مشکل ممکن نیست

کارشناسان معتقدند جلوگیری کامل از دسترسی شرکت‌های چینی به مدل‌های آمریکایی تقریبا غیرممکن است. تجربه چند دهه محدودیت اینترنت در چین باعث شده کاربران این کشور در دور زدن موانع آنلاین مهارت زیادی کسب کنند.

آنتروپیک می‌گوید تاکنون نزدیک به ۷۰۰ هزار حساب کاربری مرتبط با چین را مسدود کرده است. با این حال، شبکه‌ای گسترده از سرورهای واسطه، حساب‌های اجاره‌ای و خدمات واسط همچنان امکان دسترسی به ابزارهای هوش مصنوعی آمریکایی را فراهم می‌کنند.

بررسی روزنامه واشنگتن‌پست نشان داده است که کاربران چینی می‌توانند از طریق فروشندگان واسطه در پلتفرم تائوبائو، با پرداخت حدود یک دلار در ماه به نسخه‌های رایگان کلود و چت‌جی‌پی‌تی دسترسی پیدا کنند. حتی اشتراک‌های حرفه‌ای که در آمریکا بیش از ۱۰۰ دلار قیمت دارند، توسط برخی واسطه‌ها با هزینه‌ای حدود ۱۲ دلار در ماه عرضه می‌شوند.

در نهایت، آنچه امروز میان آمریکا و چین جریان دارد، صرفا رقابتی تجاری بر سر چند چت‌بات یا مدل زبانی نیست. این نبردی استراتژیک بر سر کنترل یکی از مهم‌ترین فناوری‌های قرن بیست‌ویکم است؛ فناوری‌ای که می‌تواند توازن قدرت اقتصادی، نظامی و سیاسی جهان را در دهه‌های آینده دگرگون کند.