با نزدیک شدن به روز امضای تفاهم در سوئیس؛ بازار گمانهزنی درباره جزئیات توافق داغ شد
مذاکره در ایستگاه «بورگناشتوک»
درحالیکه جهان چشمانتظار خروجی نهایی دیپلماسی پنهان در دوحه و اسلامآباد است، یادداشتتفاهم میان تهران و واشنگتن به ایستگاه پایانی رسیده و مقرر شده است که مراسم رسمی امضای این سند در روز جمعه، ۲۹ خرداد (۱۹ ژوئن)، به میزبانی سوئیس و در دژ دیپلماتیک «بورگن اشتوک» و با حضور میانجیگران قطری و پاکستانی برگزار شود. با وجود نهایی شدن این توافق، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، با اشاره به درخواست میانجیها برای رعایت «ترتیب و زمانبندی خاص»، از انتشار رسمی متن تفاهمنامه خودداری کرده است؛ موضوعی که بازار گمانهزنیهای رسانهای درباره جزئیات احتمالی را داغتر از همیشه کرده است. در این میان، گزارشهای منتشر شده از سوی برخی منابع، نشاندهنده یک شکاف عمیق دیپلماتیک میان کاخ سفید و تلآویو است؛ چرا که واشنگتن از ترس افشای محتوا و راه افتادن کارزارهای تخریبی علیه توافق، متحد دیرین خود را در بیخبری مطلق نگاه داشته است. این پنهانکاری عامدانه که به گزارش انتخاب، مقامات ارشد اسرائیلی نیز از آن با عنوان «بحران اعتماد» یاد کردهاند، ابعاد پیچیده و حساسیتهای امنیتی این معامله بزرگ را بیش از پیش نمایان میسازد.
همه چیز درباره مراسم روز جمعه
اما درباره مراسم روز جمعه در «بورگن اشتوک» سوئیس چه میدانیم؟ وزارت خارجه ایران روز گذشته اعضای هیات شرکتکننده این کشور در مراسم امضای توافق تهران و واشنگتن در سوئیس را اعلام کرد. هیات ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و با حضور عباس عراقچی، وزیر امور خارجه در این مراسم حاضر خواهند شد. طرف آمریکایی را جیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده نمایندگی میکند. عراقچی همچنین در نخستین دور از مذاکرات فنی شرکت خواهد کرد که قرار است بلافاصله پس از امضای توافق در ژنو آغاز شود. برخی گزارشها به احتمال حضور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در مراسم امضا اشاره کرده بود. این موضوع تاکنون نهایی نشده چرا که نهادهای امنیتی نسبت به حضور همزمان رئیسجمهور و معاون او در خارج از کشور هشدار دادهاند. وزارت خارجه سوئیس اعلام کرده مراسم امضای یادداشت تفاهم تهران و واشنگتن در مجموعه «بورگناشتوک» در مرکز سوئیس برگزار خواهد شد. در عین حال دولت سوئیس اعلام کرد که بیش از ۲۰۰۰ نیروی امنیتی مسوول تامین امنیت محل امضای یادداشتتفاهم خواهند بود و برای برگزاری مراسم، منطقه پرواز ممنوع اعمال میشود.
بندهای تفاهم چه میگویند؟
با وجودی که تنها دو روز تا امضای نهایی یادداشت تفاهم بین ایران و آمریکا در سوئیس زمان باقی مانده است، همچنان گمانهزنیهایی درباره جزئیات آن از سوی رسانههای بینالمللی مطرح میشود. به گزارش خبرگزاری فارس بر اساس گزارش اختصاصی بلومبرگ از آنچه نسخه پیشنویس تفاهمنامه ایران و آمریکا خوانده شده و قرار است روز جمعه ۱۹ ژوئن در سوئیس امضا شود، وزارت خزانهداری آمریکا متعهد شده است بلافاصله پس از امضای این تفاهمنامه، معافیتهای صادراتی را برای نفت خام، فرآوردههای پتروشیمی و خدمات مرتبط از جمله بانکی، بیمه و حملونقل صادر کند. بر اساس بند دهم این پیشنویس ۱۴ مادهای، این معافیتها تا زمان لغو کامل تحریمها در توافق نهایی ادامه خواهد داشت.
بر اساس گزارش بلومبرگ، آمریکا همچنین متعهد شده است محاصره دریایی خود را بردارد و دو کشور ظرف ۳۰ روز تردد در تنگه هرمز را به سطح قبل از جنگ بازگردانند. بر اساس بند ششم پیشنویس، آمریکا همراه با شرکای منطقهای خود، برنامهای جامع برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران با تامین مالی حداقل ۳۰۰میلیارد دلار ایجاد خواهد کرد. جزئیات اجرایی این طرح نیز ظرف ۶۰ روز پس از توافق نهایی تدوین میشود. بند هفتم پیشنویس نیز به لغو تدریجی تمام تحریمهای آمریکا علیه ایران در چارچوب توافق نهایی اشاره دارد. همچنین آمریکا متعهد شده است داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند، هر چند زمانبندی دقیقی برای آن مشخص نشده است.
ایران نیز در مقابل تعهد کرده است که هرگز به دنبال تولید سلاح هستهای نباشد و سرنوشت مواد غنیشده در توافق نهایی تعیینتکلیف خواهد شد. بر اساس این گزارش، واشنگتن هماکنون محتوای این تفاهم را در حاشیه اجلاس سران گروه هفت در فرانسه به اطلاع کشورهای متحد خود رسانده است. با این حال، یک منبع مطلع تاکید کرده که جزئیات فنی همچنان در دست نهاییسازی است و ممکن است پیش از مراسم امضا، تغییراتی در متن صورت گیرد. یک مقام آمریکایی نیز به بلومبرگ تاکید کرده که ایران تنها در صورت پایبندی کامل به تعهدات خود، قادر به بهرهمندی از مزایای این توافق خواهد بود. این تعهدات شامل عدم تولید سلاح هستهای، خنثیسازی مواد غنیشده و عدم مداخله در تردد آزادانه در تنگه هرمز است.
سلاح قدرتمند ایران
در خصوص بحث تردد در تنگه هرمز، شبکه سیانان بر اساس ارزیابیهای تازه جامعه اطلاعاتی ایالات متحده گزارش داده ایران در طول جنگ به توانایی جدید و قدرتمندی دست یافته است و میتواند هر زمان که اراده کند، دسترسی به تنگه هرمز را قطع کند. به گزارش خبرگزاری تسنیم به نقل از سیانان این قابلیت که اکنون به عنوان یک «سلاح قدرتمندتر از هر بمب اتمی» توصیف میشود، نگرانی عمیقی درباره توانایی تهران برای ضربه زدن به اقتصاد جهانی در آینده ایجاد کرده است.
پارادوکس ترامپ
همچنین دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در آخرین اظهارنظر خود پیرامون این یادداشتتفاهم مدعی شد که توافق با ایران به دلایل زیادی توافق خوبی است که یکی از آنها جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است. ترامپ ادامه داد که از نتایج توافق با ایران، افزایش شاخصهای بازارهای مالی و کاهش قیمت سوخت بوده است. وی در ادامه ادعاهای خود گفت:« تنگه هرمز بهصورت جزئی بازگشایی شده و طی دو روز آینده بهطور کامل باز خواهد شد». رئیسجمهور ایالات متحده همچنین مدعی شد که یادداشتتفاهم، هیچ بندی درباره پرداخت پول از سوی آمریکا به ایران ندارد، اما واشنگتن نمیتواند هیچ طرفی را از سرمایهگذاری در ایران منع کند.
حمایت مجلسیها از تفاهم
همچنین در نشست عصر سهشنبه میان وزیر امور خارجه و اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس، سید عباس عراقچی گزارش جامعی از تحولات دیپلماتیک ایران پس از آغاز جنگ تحمیلی سوم در اسفند ۱۴۰۴ و جزئیات مذاکرات با آمریکا در اسلامآباد ارائه کرد. در این جلسه، ابعاد مختلف تفاهمنامه خاتمه جنگ، طرحهای پیشنهادی و مواضع بازیگران بینالمللی تشریح شد و نمایندگان نیز ضمن طرح دغدغههای خود پیرامون توافق با واشنگتن، بر حمایت و تعامل سازنده مجلس با دستگاه دیپلماسی جهت تامین منافع ملی تاکید کردند.
رایزنیها از تهران تا قاهره
همزمان روز گذشته شاهد ادامه رایزنیها درباره تفاهم بین تهران و واشنگتن بودیم. تماس مهم ظهر روز گذشته سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه با سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان در این راستا بود. عراقچی در این گفتوگوی تلفنی ضمن تشریح جزئیات مربوط به تفاهم نامه، بر مسوولیت ایالات متحده آمریکا در قبال حسن اجرای بندهای آن و ضرورت توقف کامل تجاوزات رژیم صهیونیستی علیه لبنان تاکید کرد. لاوروف نیز ضمن استقبال از نهایی شدن متن یادداشتتفاهم، بر حمایت کامل کشورش از اجرای مفاد آن تصریح کرد. وزرای امور خارجه دو کشور بر لزوم حمایت جامعه جهانی و شورای امنیت سازمان ملل متحد از این تفاهم تاکید کردند. گفتوگوی تلفنی بدر عبدالعاطی و محمد اسحاقدار وزیران خارجه مصر و پاکستان درباره تفاهم ذکر شده نیز از جمله رایزنیها بود. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه نیز با همتای مصری و همتای پاکستانی خود در مورد مذاکرات ایران و آمریکا تلفنی گفتوگو کرد. این تماسها به مذاکرات تکمیلی که قرار است برای ایجاد صلح پایدار بین دو طرف برگزار شود، اختصاص داشت.
رضایت جامعه جهانی
همچنین ادامه استقبال جامعه جهانی نیز از دیگر تحولات روز چهارشنبه بود. به گزارش رویترز، سران گروه هفت بامداد چهارشنبه در بیانیهای از توافق ایران و آمریکا استقبال و برای مشارکت در اجرای آن اعلام آمادگی کردند. در این بیانیه آمده است: «ما پیشرفت و فرصتی را که در حال حاضر در خاورمیانه وجود دارد، ارج مینهیم.» مارک روته، دبیرکل ناتو نیز از نهایی شدن یادداشتتفاهم برای پایان جنگ میان ایران و آمریکا استقبال کرد. مارک کارنی، نخستوزیر کانادا نیز در گفتوگو با شبکه خبری سیانان با اعلام اینکه نسخهای از توافق ایران و آمریکا را دیده، گفت که این سند قاعده بازی را تغییر داده و ورق را برمیگرداند. کارنی در حاشیه اجلاس گروه ۷ در فرانسه گفت: «این توافق فراتر از انتظارات من بوده است. ما از توافقی که به دست آمده بسیار راضی هستیم.»
همزمان با این استقبالها، وزیر دارایی اسرائیل توافق ایران و آمریکا را «بد» توصیف کرد. به گزارش انتخاب، اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل مدعی شد:« توافق با ایران بد است و من فکر میکنم که ما میتوانیم و باید آنچه را که فکر میکنیم بیان کنیم و این بحث را پیش ببریم، اما ما شریکی به نام رئیسجمهور ایالات متحده داریم. او منافع خودش را دارد، همانطور که نتانیاهو بهدرستی گفت، او از منافع ایالات متحده محافظت میکند و ما از منافع خودمان.»
