دستورکار عراقچی در سفر به پکن بررسی شد؛
تلاش چین برای برقراری توافق بین ایران و آمریکا
مذاکرات عراقچی با وانگای
وزیر امور خارجه ایران روز چهارشنبه به چین رفت، سفری که در میانه تحولات خاورمیانه صورت میگیرد. این در حالی است که پکن تحت فشار فزاینده واشنگتن برای کمک به باز کردن تنگه هرمز پیش از نشست دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین قرار دارد. وزارت امور خارجه چین روز سهشنبه اعلام کرد که وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، روز چهارشنبه میزبان سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران خواهد بود و با وی دیدار خواهد کرد. عراقچی بامداد چهارشنبه در راس یک هیات دیپلماتیک وارد پکن شد و مورد استقبال مقامات چینی و عبدالرضا رحمانی فضلی سفیر ایران در چین قرار گرفت. گفتنی است که عراقچی و همتای چینیاش از زمان آغاز خصومتها بین ایالات متحده، اسرائیل و ایران در ۲۸ فوریه، حداقل سه تماس تلفنی داشتهاند. وانگ در آخرین تماس خود در ۱۵ آوریل گفت که چین آماده است تا به تسهیل کاهش تنش ادامه دهد. سفر عراقچی به پکن در حالی صورت گرفت که انتظار میرود دونالد ترامپ در تاریخ ۱۴ و ۱۵ مه در پایتخت چین باشد، جایی که قرار است با همتای چینی خود دیدار کند.
وزیر خارجه چین چهارشنبه ششم ماه مه در جریان دیدار با همتای ایرانی خود در پکن با نامشروع خواندن جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، خواستار برقراری آتشبس کامل شد. وانگ یی در جریان دیدار با عباس عراقچی با تاکید بر لزوم برقراری آتشبس در منطقه غرب آسیا گفت: «آمادهایم تا تلاشهای خود را برای کاهش شدت تنشها ادامه دهیم. برقراری آتشبس کامل، امری ضروری و اجتنابناپذیر است.» وی همچنین با انتقاد از جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران ادامه داد: «جنگی که ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران به راه انداختهاند، نامشروع است. منطقه در حال گذر از یک پیچ سرنوشتساز بوده و دیدارهای مستقیم میان دو طرف ضروری است.» وی افزود که چین از کشورهای خلیج فارس و خاورمیانه برای تعیین سرنوشت خود حمایت میکند و از ایران و سایر کشورهای خلیج فارس میخواهد که در گفتوگو شرکت کنند و روابط حسنه همسایگی برقرار کنند. وزیر خارجه چین اشاره کرد که پکن از تلاشهای کشورهای منطقه با هدف تشکیل ساختاری برای صلح و امنیت منطقهای مبتنی بر اصول همبستگی، منافع متقابل و تضمین توسعه مشترک حمایت میکند.
از طرف دیگر، وزیر امور خارجه ایران نیز در این دیدار با قدردانی از موضع قاطع چین بهویژه در محکومیت آمریکا و اسرائیل، پکن را دوستی صمیمی برای تهران خواند و تاکید کرد که در شرایط کنونی همکاری دو کشور قویتر از گذشته خواهد بود. عراقچی همچنین جنگ جاری علیه ایران را تجاوزی آشکار و نقض فاحش حقوق بینالملل توصیف کرد و با اشاره به مسیر دیپلماتیک پیشرو، تصریح کرد که تهران در مذاکرات تمام توان خود را برای حفاظت از حقوق و منافع مشروعش به کار خواهد بست و جز به توافقی عادلانه و جامع رضایت نخواهد داد.
همزمان با سفر عراقچی به پکن، سخنگوی دستگاه دیپلماسی چین نیز اعلام کرد پکن شریک استراتژیک قابل اعتماد ایران است. بنا به گزارش رویترز، سخنگوی وزارت خارجه چین طی نشستی خبری گفت: «برای جلوگیری از گزینه از سرگیری جنگ علیه ایران، امیدواریم که طرفین به زودی به درخواستهای جامعه بینالملل برای ارائه یک عبور امن از طریق تنگه هرمز پاسخ دهند.» وی افزود: «پکن شریکی قابل اعتماد و استراتژیک برای ایران محسوب میشود؛ تضمین عبور ایمن از تنگه هرمز امری ضروری است.» عراقچی پس از دیدار خود در پکن در شبکه ایکس گفت: «با وانگ یی دیداری سازنده در پکن داشتم. طرف ایرانی از پیشنهاد ۴ بندی چین برای تقویت صلح و ثبات در منطقه قدردانی کرد.»
فشار کاخ سفید به پکن
در تحلیل سفر عراقچی به پکن پایگاه تحلیلی المانیتور طی گزارشی عنوان کرد که مقامات آمریکایی چین را تحت فشار قرار میدهند تا نقش فعالتری در کاهش تنشها با ایران ایفا کند. در همین رابطه، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، روز دوشنبه به فاکس نیوز گفت که پکن باید تلاشهای خود را برای اعمال فشار بر ایران جهت بازگشایی تنگه هرمز، مسیر اصلی کشتیرانی که از زمان آغاز درگیری در ۲۸ فوریه به شدت مختل شده است، افزایش دهد. بسنت گفت: «بیایید شاهد افزایش دیپلماسی آنها و وادار کردن ایرانیان به باز کردن تنگه باشیم.» وی در ادامه مدعی شد: «ایران تنگه را بسته است و ما در حال بازگشایی آن هستیم. بنابراین من از چینیها میخواهم که در حمایت از این عملیات بینالمللی به ما بپیوندند.» این در حالی است که رئیسجمهور آمریکا نیز پیشتر عنوان کرد که طی سفرش به پکن، با رئیسجمهور چین درباره پرونده ایران گفتوگو خواهد کرد. رئیسجمهور آمریکا شامگاه سهشنبه خطاب به خبرنگاران گفت: «من با شی جینپینگ درباره ایران گفتوگو خواهم کرد و این یکی از موضوعات دیدار ما خواهد بود.»
روز یکشنبه، ترامپ از عملیات نظامی جدید ایالات متحده برای هدایت کشتیهای تجاری بینالمللی به خارج از تنگه خبر داد. از سوی دیگر، فرماندهی مرکزی ایالات متحده روز دوشنبه اعلام کرد که نیروی دریایی ایالات متحده پیش از این عملیات حداقل دو ناوشکن موشکانداز هدایتشونده را به خلیج فارس اعزام کرده است. ترامپ اما عصر سهشنبه اعلام کرد که به دلیل دستیابی به «پیشرفت بزرگ» در مذاکرات با ایران در جهت حصول توافق برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، عملیات نظامی جدید آمریکا، موسوم به «پروژه آزادی» را که در این تنگه در حال اجرا بود، موقتا تعلیق کرده است.
نقش پررنگ چین
المانیتور در ادامه گزارش خود افزود که چین بزرگترین خریدار نفت ایران است، رابطهای که به حفظ صادرات تهران بهرغم تحریمهای ایالات متحده کمک کرده است. بخش عمدهای از نفت خام ایران از طریق کشتیهایی به اصطلاح «ناوگان سایه» منتقل میشود که مبدأ و مقصد خود را پنهان میکنند و سپس توسط پالایشگاههای خصوصی کوچک معروف به پالایشگاههای تیپات در چین تصفیه میشوند. هفته گذشته، وزارت بازرگانی چین به شرکتهای داخلی دستور داد که از تحریمهای ایالات متحده که پنج پالایشگاه نفت چینی مرتبط با واردات نفت خام ایران را هدف قرار داده است، پیروی نکنند، درخواستی که براساس استناد به یک مکانیسم قانونی نادر که در سال ۲۰۲۱ معرفی شده است، صورت گرفت. این مکانیسم برای مقابله با آنچه چین اعمال فراسرزمینی غیرقابل توجیه قوانین خارجی میداند، طراحی شده است.
سایت قطری الجزیره نیز در گزارشی به تاریخ ششم ماه مه عنوان کرد که برقراری آتشبس میان ایران و آمریکا برای پکن اهمیت بسزایی دارد. این شبکه خبری نوشت: از زمانی که ایالات متحده محاصره دریایی بنادر ایران را اعمال کرد، چین از آن بسیار انتقاد کرده و آن را خطرناک خوانده است. اما، به طور فزایندهای، پکن همچنین از ایران به دلیل ادامه بستن این گلوگاه حیاتی کشتیرانی انتقاد کرده است. الجزیره افزود که پکن در زمینه پرونده ایران نقشی تعیینکننده دارد، چرا که براساس دستورالعملهای اقتصادی خود، بنا دارد که به واردات نفت از ایران ادامه دهد و تداوم تنشها در خاورمیانه بیتردید این برنامه را دچار اختلال میکند.
از سوی دیگر موسسه هادسون هم در تحلیلی به تاریخ پنجم مه عنوان کرد که تداوم تنشها در خاورمیانه بیشتر از هر چیز آمریکا را تضعیف میکند و موضع چین در میانه این درگیریها، بهرغم آسیبهای موجود، همچنان قویتر است. این موسسه عنوان کرد که هر چه بحران در منطقه طولانیتر شود و هر چه ایالات متحده زمان و منابع بیشتری را در خاورمیانه صرف کند، منافع واشنگتن در عرصه اصلی رقابت با پکن (از جمله حوزه اقیانوس هند و اقیانوسیه) بیشتر در معرض خطر قرار میگیرد. بنا به این تحلیل، رویکرد ترامپ در قبال ایران و خاورمیانه، بیش از هر چیز واقعیت بدهبستانهای استراتژیک پرمخاطره را برجسته میکند. درگیریهای اخیر بدون شک تاثیرات منفی بر اقتصاد چین داشته است، اما هزینههای آن برای موقعیت استراتژیک ایالات متحده بسیار بیشتر بوده است. بنابراین، واشنگتن بیش از همیشه از پکن انتظار دارد که نقش پررنگی در توافق نهایی میان ایران و آمریکا ایفا کند.
تحلیلگران چینی نیز همزمان با سفر عراقچی به پکن در شبکه ایکس به تحلیل این سفر پرداختهاند. شن شیوی روزنامه نگار چینی در توییتی نوشت: برخلاف قدرت سلطهگر، چین در تلاش است تا شرکای منطقهای را برای کاهش تنشها هماهنگ کند و حقوق مشروع ایران باید محترم شمرده شود. من شخصا معتقدم که اکنون زمانی است که هر دو طرف نسبتا بیشترین تمایل را برای ایفای نقش چین دارند. با این حال، اگر ایالات متحده یا ایران میخواهند چین به شکستن بنبست کمک کند، علاوه بر درخواست از چین برای متقاعد کردن طرف مقابل، باید به پیشنهادهای منطقی چین نیز احترام بگذارند. اگر هر دو طرف بخواهند پکن به طور یکجانبه طرف مقابل را تحت فشار قرار دهد، واقعبینانه نیست. به آن فکر کنید: ایالات متحده بمبارانهای زیادی انجام داده و ایران تنگه هرمز را آنقدر محکم بسته است، با این حال هیچ یک از طرفین دیگری را مجبور به تسلیم نکرده است. در این شرایط، من معتقدم که توانایی چین برای متقاعد کردن ایران یا ایالات متحده به طور یکجانبه به وضوح محدود است. بنابراین، اگر چین میخواهد نقشی ایفا کند، هر دو طرف باید تمایل خود را برای سازش نشان دهند.
