نبرد نظام آموزشی با چالش زیرساختها روایت شد
دردسرهای آموزش آنلاین
سال۱۴۰۴ در حالی به پایان رسید که خانوادههای ایرانی با چرخهای تکراری از تعطیلی، بلاتکلیفی و بازگشت به آموزشهای نیمبند آنلاین مواجه شدند. در این میان، نه تنها کیفیت یادگیری، بلکه سلامت روانی نسلی که جنگ را پیش از این تنها در کتابهای تاریخ یا روایتهای والدین شنیده بود، بهشدت تحتالشعاع قرار گرفته است. گزارشهای واصله حاکی از آن است که در بسیاری از مناطق، بهویژه در استانهای مرزی و محروم، آموزش مجازی عملا به معنای توقف کامل فرآیند یاددهی و یادگیری بوده است. این وضعیت، واکنشهای تندی را در سطح نظارتی کشور برانگیخته است، بهطوریکه نمایندگان مجلس خواستار پاسخگویی صریح دستگاههای اجرایی در قبال این نابسامانیها شدهاند.
واکاوی بحران در بهارستان
در میان تمام واکاویهای صورتگرفته پیرامون این بحران آموزشی، اظهارات فاطمه جراره، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس دوازدهم، ابعاد تازهای از چالشهای موجود و قصور در برنامهریزیهای پیشدستانه را نمایان ساخته است. جراره در گفتوگویی اختصاصی با «دنیای اقتصاد» و تشریح وضعیت اقدامات نظارتی مجلس تاکید کرد که پس از بروز جنگ، این شرایط پیش آمده و همچنین پس از تعطیلات، کمیسیون آموزش جلساتی را بهصورت مجازی برگزار کرد که در یکی از این جلسات، شخص وزیر آموزش و پرورش نیز حضور داشتند. وی با اشاره به اولویتهای مجلس در این دوران گفت: «چندین موضوع مورد بحث قرار گرفت، یکی از این موضوعات، نگاه به عدالت آموزشی بود که باید با توجه به شرایط پیش آمده شکل میگرفت. متاسفانه، در برخی مناطق، شرایط لازم برای تحقق این امر وجود ندارد. بحث رسیدگی به این موضوع در اولویت کار کمیسیون قرار گرفت و موضوع به وزارت آموزش و پرورش نیز اطلاع داده شد تا هر چه سریعتر این مشکل را حل کنند.»
سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس در ادامه به یکی از اصلیترین مطالبات خانوادهها، یعنی بحث هزینههای پرداختی به مدارس غیرانتفاعی اشاره کرد و با صراحت از الزام بازگشت این مبالغ سخن گفت. فاطمه جراره در این باره تصریح کرد: «برخی از مدارس غیرانتفاعی که هزینههایی را به صورت حضوری از دانشآموزان دریافت کرده بودند و بسیاری از خانوادهها و اولیا نیز این هزینهها را پرداخت کرده بودند، ملزم شدند که هزینههای خانوادهها را بازگردانند؛ زیرا آموزش بهصورت مجازی برگزار میشود. حتی هزینههای مربوط به تغذیه و موضوعات مختلفی که پرداخت شده بود، طبق مصوبه وزارت آموزش و پرورش باید بازگردانده شود.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که بسیاری از خانوادهها از عدم پاسخگویی مدارس در قبال شهریههای کلان دریافتی گلهمند بودند. جراره درباره ضعف پلتفرمهای داخلی و عدم آمادگی برای شرایط اضطراری، به جلسات پیشین کمیسیون اشاره کرد و گفت: «از سوی ما، دغدغههایی وجود دارد؛ هرچند که این موضوع پس از جنگ تحمیلی ۱۲روزه شکل گرفت، کمیسیون آموزش نیز چندین جلسه برگزار کرد تا این موضوع را بررسی کند. به هر دلیلی، اگر بخواهیم دانشآموزان خود را به صورت مجازی آموزش دهیم، آیا این پلتفرمها و فضای مجازی ما قادر به ایجاد شرایط لازم برای آموزش همزمان همه مدارس هستند؟ ایراداتی وجود داشت و کمبودهایی از جاهای مختلف باید تهیه میشد.»
وعدههای محققنشده
بخش دیگری از اظهارات فاطمه جراره به موضوع حیاتی زیرساختهای فنی و سرورهای شبکه شاد اختصاص داشت. این نماینده مجلس با اشاره به جلسات اختصاصی با مقام عالی وزارت آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: «آقای وزیر آموزش و پرورش بهطور اختصاصی برای همین موضوع پس از جنگ ۱۲ روزه جلسهای برگزار کردند. پیشبینیهایی برای حل مشکلات زیرساختی و سرورها مطرح شده بود، کمیسیون نیز جلسات مختلفی برگزار کرد و حتی پیشبینیهای مالی نیز برای این موضوع انجام شد. اینکه این پیشبینیها تحقق یافته یا خیر، من در جریان نیستم؛ اما یکی از مسائل مهم، بحث اعتباری و مالی بود که در چند قالب برنامهریزی شده بود.»
جراره در تشریح منابع مالی در نظر گرفته شده برای ارتقای کیفیت آموزش مجازی توضیح داد که هم کمیسیون از طریق سازمان برنامه و بودجه برای حل این موضوع تلاش کردند و هم خیرینی که در زمینه مدرسهسازی و کمک به آموزش کشور فعال هستند، به این سمت سوق داده شدند. با این حال، وی با لحنی انتقادی از خروجی این برنامهها یاد کرد و گفت: «اما آنچه مدنظر ما بود، پس از جنگ، نشان داد که برنامهریزی دقیقی انجام نشده بود و امروز شاهد همین کمبودها هستیم.» همزمان با چالشهای مطرحشده در مجلس، وضعیت در آموزش عالی نیز به مراتب پیچیدهتر گزارش شده است. ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، در نشست خبری اخیر خود بر لزوم همافزایی برای ارائه بهترین برنامه تحصیلی در دوران جنگ تاکید کرد، اما واقعیتهای میدانی از بینظمیهای گسترده در دانشگاهها، بهویژه دانشگاه آزاد حکایت دارد. به گزارش «ایرنا» دانشجویان از جایگزینی استادان بدون هماهنگی و استفاده از اپلیکیشنهای غیرقابل دسترس بهدلیل محدودیتهای اینترنتی گله دارند. حسین سیماییصراف، وزیر علوم نیز صراحتا به ضعف اینترنت پایدار و عدم امکان دسترسی دانشجویان خارجی به سامانههای داخلی اشاره کرده است که عملا فرآیند جذب و آموزش دانشجویان بینالملل را به بنبست کشانده است.
در بخش مدارس نیز، گزارشهای رسیده از استانهای محروم مانند خراسان جنوبی، تصویری نگرانکننده از «سنگلاخ اینترنت» ترسیم میکند. به گزارش «ایرنا» از بیرجند، قطعیهای مکرر سامانه شاد باعث شده تا معلمان به ناچار به پیامرسانهای داخلی دیگر کوچ کنند، اما این تغییر بستر نیز نتوانسته است مشکل کیفیت پایین ارتباطات صوتی و تصویری را حل کند. به گزارش «ایلنا» علیرضا منادی سفیدان، رئیس کمیسیون آموزش مجلس، با انتقاد از وضعیت موجود میگوید: «در برخی مناطق، متاسفانه دسترسی دانشآموزان به اینترنت و گوشی هوشمند با محدودیتهایی مواجه است و این مساله عملا یکی از موانع تحقق عدالت آموزشی در کشور به شمار میرود.» وی آموزش تلویزیونی را به دلیل ماهیت یکسویه، تنها یک مکمل دانست و بر لزوم همافزایی میان وزارتخانههای آموزش و پرورش و ارتباطات برای تامین اینترنت آموزشی تاکید کرد.
آموزش در حاشیه یا متن؟
آنچه از مجموع گزارشها و بهویژه اظهارات صریح فاطمه جراره برمیآید، حکایت از یک «تداوم آموزش به هر قیمتی» دارد که در آن کیفیت و عدالت آموزشی به قربانیان اصلی تبدیل شدهاند. درحالیکه خیرین و سازمان برنامه و بودجه برای حل معضلات مالی فراخوانده شدهاند، اما تجربه جنگ ۴۰روزه ثابت کرد که بدون یک برنامهریزی دقیق و زیرساختی، حتی تزریق منابع مالی نیز نمیتواند مانع از افت تحصیلی دانشآموزان شود. امروز نظام آموزشی ایران در دوراهی دشواری قرار گرفته است؛ از یک سو فشار برای بازگشت به آموزش حضوری با وجود خطرات احتمالی ادامه دارد و از سوی دیگر، اصرار بر آموزش مجازی در بستری که سرورها و پهنای باند آن توان همراهی بامیلیونها کاربر را ندارند. همانطور که سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس تاکید کرد، تحقق عدالت آموزشی مستلزم رفع شکاف دیجیتال است؛ شکافی که امروز میان دانشآموز مرفه شهری و کودک روستایی، عمیقتر از هر زمان دیگری خودنمایی میکند. فعلا چشمان خانوادهها به تصمیمات اردیبهشتماه دوخته شده است تا مشخص شود آیا تدابیر مسوولان، فراتر از بخشنامههای کاغذی، تغییری در واقعیتِ تلخ کلاسهای نیمهتعطیل ایجاد خواهد کرد یا خیر.
