اثر سقوط جنگندهها بر آینده جنگ بررسی شد؛
ترک در برتری هوایی آمریکا
با گذشت بیش از یک ماه از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و ادعاهای رسانههای غربی درباره تضعیف شدید توانایی نظامی ایران، سرنگونی جنگنده «اف-۱۵ای» آمریکایی نشان داد که جمهوری اسلامی همچنان توانایی ضربه متقابل را حفظ کرده است. رسانههای آمریکایی روز جمعه از سقوط یک هواپیمای جنگنده اف-۱۵ای ایالات متحده در خاک ایران خبر دادند. این جنگنده به طور معمول دو خدمه دارد؛ یکی خلبان و دیگری افسر سامانههای تسلیحاتی. در حادثه روز جمعه، هر دو این افراد با موفقیت از هواپیما خارج شدند. مقامات آمریکایی و اسرائیلی چند ساعت بعد اعلام کردند که یکی از این خدمه را از خاک ایران خارج کردهاند، اما تا زمان نگارش این گزارش سرنوشت سرنشین دیگر این جنگنده هنوز روشن نیست.
از سوی دیگر، روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز به نقل از منابعی گزارش داد تعداد جنگندههای آمریکایی که روز جمعه در جریان تجاوز به ایران سرنگون شدهاند دستکم ۲ عدد بوده و یک جنگنده هم در نزدیکی تنگه هرمز سقوط کرده است. بر اساس اعلام دو مقام آمریکایی که خواستند نامشان فاش نشود، روز جمعه دومین هواپیمای جنگی نیروی هوایی آمریکا از نوع «ای-۱۰ تاندربولت ۲» (وارتاگ) در نزدیکی تنگه هرمز سقوط کرد. طبق این گزارش خلبان این هواپیما که تنها سرنشین آن بود، سالم نجات یافته است. مقامات آمریکایی جزئیاتی از جمله علت و مکان دقیق سقوط این هواپیمای تهاجمی را ارائه نکردهاند. در عین حال، در این میان خبرنگار رسانه آمریکایی نیوزمکس هم گزارش داد احتمالا یک بالگرد «بلکهاوک» آمریکایی نیز حین انجام عملیات نجات برای یافتن خلبان جنگنده آمریکایی، در آسمان ایران مورد اصابت قرار گرفته است. این بلکهاوک امروز درحالیکه از مرز ایران وارد جنوب عراق میشد، ردی از دود به همراه داشته است.
نقض ادعای برتری هوایی
با وجود اینکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا تاکنون بارها مدعی شده که توان نظامی ایران در حملات آمریکا و اسرائیل نابود شده است، به نظر میرسد که تحولات ۴۸ ساعت گذشته این ادعا را نیز سوال برده است. از سوی دیگر، وزیر جنگ آمریکا نیز بارها مدعی شده که آمریکا به «برتری کامل هوایی» بر فراز ایران دست یافته است. با این حال، سرنگونی جنگندهها و با احتمال هدف قرار گرفتن بالگرد آمریکایی در روز جمعه در خاک ایران این ادعاها را زیر سوال برده است. آسوشیتدپرس در گزارشی تاکید کرد که ایران نخستین کشور سرنگونکننده جنگنده آمریکایی در ۲۳ سال گذشته است. این در حالی است که حملات موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل و پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حوزه خلیجفارس همچنان ادامه دارد. هفته گذشته چند هواپیمای آمریکایی در حمله موشکی ایران به پایگاه هوایی «شاهزاده سلطان» با خسارات عمدهای مواجه شدند و بیش از ۲۰ نیروی آمریکایی نیز مجروح شدند.
بنا به گزارشها، تخمین زده میشود مجموع خسارات نیروی هوایی آمریکا در جنگ علیه ایران از ۲میلیارد دلار فراتر رود و هزینههای جایگزینی احتمالا حتی بیشتر باشد. لوموند در این رابطه گزارش داد که سرنگونیهای اخیر نیروی هوایی ایالات متحده در روز جمعه، شمار هواپیماهای سرنشیندار منهدمشده نیروی هوایی آمریکا در جنگ با ایران را به دستکم هفت فروند رساند. طبق این گزارش علاوه بر این موارد تازه، دوم مارس (۱۱ اسفند) سه فرونداف-۱۵ به اشتباه بر اثر آتش خودی توسط سامانههای پدافندی کویت در آسمان این کشور سرنگون شدند. در ۱۲ مارس (۲۱ اسفند) شش نظامی نیروی هوایی آمریکا هنگام سقوط یک فروند سوخترسان KC-۱۳۵ در عراق کشته شدند.
طبق گزارش سیانان، تصاویر مکانیابیشده توسط این شبکه نشان میدهد که در تاریخ ۲۷ مارس (هفتم فروردین) هم یک فروند هواپیمای آواکس (هشدار و کنترل هوایی) E-۳ Sentry نیروی هوایی آمریکا در حمله ایران به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان، روی باند منهدم شد. سیانان گزارش داد که این حمله به پایگاه هوایی، حداقل ۱۰ نظامی آمریکایی را زخمی کرده اما گزارشی از تلفات مرگبار منتشر نشد. منابع گفتند در نتیجه این حمله، یک فروند هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی آمریکا هم آسیب دید.
در همین رابطه، فدریکو بورساری، پژوهشگر برنامه دفاع و امنیت فراآتلانتیک در «مرکز تحلیل سیاست اروپا» به یورو نیوز گفت: «ایران تابآوری خود را در همهجا بر شهرهای موشکی، تونلها و پناهگاهها بنا کرده است. کاملا محتمل است که برخی از سامانههای پدافند هوایی ایران همچنان عملیاتی باشند و در نقاط متعدد سراسر کشور مستتر باشند.» این در حالی است که به گزارش نیویورک تایمز، ایران ممکن است برای سرنگونی جنگنده «اف-۱۵ای» آمریکایی از سامانه سوم خرداد که یک سامانه موشکی میانبرد زمینبههوا است، استفاده کرده باشد. بورساری درباره تواناییهای پدافند هوایی ایران گفت: «این سامانهها متحرک هستند و روی کامیون قرار دارند. آنها را میتوان جابهجا و پنهان کرد.»
از سوی دیگر، کلی گریکو، پژوهشگر «مرکز استیمسون» در پیامی در پلتفرم ایکس گفت: «نیروهای ایران یک جنگنده اف-۱۵ آمریکایی را سرنگون کردند و به یک ای-۱۰ آسیب زدند. همچنین بالگردهای جستوجو و نجات هم هدف قرار گرفتند و خدمه آنها مجروح شدند. این موضوع درباره برتری هوایی آمریکا بر فراز ایران چه چیزی به ما میگوید؟» گریکو افزود: «برتری هوایی به معنای سلطه هوایی نیست. سلطه هوایی، یعنی توانایی انجام عملیات بدون مداخله موثر دشمن. به بیان ساده، یعنی زمانی که دشمن توانایی ایجاد تهدید واقعی در حوزه هوایی را ندارد.»
نگرانی در کاخ سفید
پس از گزارشهایی مبنی بر هدف قرار گرفتن چند هواپیمای نظامی آمریکا در ایران و سرنگونی یک جنگنده، ایبیسی نیوز گزارش داد تیم امنیت ملی دونالد ترامپ شامگاه جمعه ۱۴ فروردین نشستی در کاخ سفید برگزار کرد. به گفته یک مقام ارشد کاخ سفید، این نشست با هدف ارزیابی وضعیت میدانی و پیامدهای این حادثه برگزار شد. این مقام افزود ترامپ جمعه را در رفتوآمد میان اتاق بیضی و سالن غذاخوری مجاور آن گذراند و در این مدت، بهطور مداوم گزارشهای امنیتی و نظامی از فرماندهان ارشد نظامی و مسوولان اطلاعاتی درباره تحولات میدانی دریافت کرد. این در حالی است که بنا به گزارش العربیه، قرار است ترامپ در طول تعطیلات «عید پاک» در واشنگتن بماند که این موضوع نشاندهنده حساسیت وضعیت امنیتی کنونی و احتمال اتخاذ تصمیمات سریع نظامی یا سیاسی طی روزهای آینده است.
گزارشها درباره سرنگونی یک یا چند جنگنده آمریکایی از سوی ایران و احتمال اسیر شدن یک خلبان این کشور میتواند تاثیراتی مهم بر روند درگیریهای فعلی داشته باشد. این در حالی است که ترامپ در یک گفتوگوی خبری در پاسخ به این پرسش که آیا سقوط یک جنگنده آمریکایی در خاک ایران میتواند بر مذاکرات دیپلماتیک میان ایالات متحده و ایران اثر بگذارد یا نه، گفت: «نه، اصلا. نه، این جنگ است.»
روزنامه بریتانیایی تلگراف نیز طی گزارشی عنوان کرد که سرنوشت خلبان مفقود شده میتواند آینده جنگ را بر اساس سه سناریو رقم بزند: یکی آنکه اسیر شدن خلبان ممکن است به سمت آتشبس و کاهش تنش سوق دهد، زیرا فشارها برای پایان دادن به جنگ افزایش مییابد. در عین حال، سناریوی دوم مبتنی بر این بوده که اگر پیدا شدن او با وضعیت قتل تایید شود، احتمالا طرف آمریکایی برای انتقام یا برای کسب دستاوردهای بیشتر به سمت تشدید درگیریها میرود. سناریوی سوم این است که طرف ایرانی درباره وضعیت خلبان سکوت کند و طرف آمریکایی نتواند از سرنوشت او اطلاع پیدا کند.
سیانان هم سوم آوریل طی گزارشی عنوان کرد که ادامه جنگ و آسیب دیدن جنگندهها و تجهیزات آمریکایی نشان میدهد که ادعای کاخ سفید مبنی بر زمانبندی کوتاه درگیریها در خاورمیانه و برتری نظامی علیه ایران چندان ارتباطی با واقعیتهای میدانی ندارد. همچنین برخی معتقدند که اسارت یک نظامی آمریکایی، فشار افکار عمومی در داخل آمریکا را بر دولت ترامپ افزایش میدهد و این موضوع میتواند یا به تشدید بیسابقه حملات منجر شود یا دولت را مجبور به پذیرش نوعی توافق غیرمستقیم برای تبادل یا آتشبس کند. سیانان در ادامه افزود که تحولات فعلی نشاندهنده توانایی پدافندی ایران در هدف قرار دادن پیشرفتهترین داراییهای هوایی آمریکا است که میتواند استراتژی برتری هوایی مطلق آمریکا در منطقه را زیر سوال ببرد.
