سرمایهگذاری در اقتصاد پرریسک
اما در سطح کلان اقتصادی نمیتواند به تقویت ظرفیت تولید و پایداری اقتصاد کمک کند. در مقابل آنچه در اقتصادهای تاب آور مشاهده میشود، تمرکز بر سرمایهگذاری در زیرساختهای استراتژیک است. زیرساختهایی که حتی در شرایط بحران نیز نه تنها کارکرد خود را از دست نمی دهند بلکه اهمیت آنها چند برابر میشود.زیرساخت در معنای اقتصادی به مجموعهای از داراییهای پایهای گفته میشود که فعالیت سایر بخشهای اقتصاد بر آنها استوار است.
شبکه انرژی، حملونقل، لجستیک، ذخیرهسازی کالا و مواد اولیه، زیرساختهای ارتباطی و حتی زیرساختهای مالی از جمله مهمترین اجزای این بخش محسوب میشوند. در شرایط عادی توسعه این زیرساختها یکی از پیش شرطهای رشد اقتصادی است، اما در شرایط پرتنش اهمیت آنها از سطح توسعه به سطح امنیت اقتصادی ارتقا پیدا میکند. اقتصادی که از زیرساختهای کارآمد برخوردار باشد، در برابر شوکهای خارجی توان بیشتری برای حفظ تولید، توزیع کالا و تداوم فعالیت بنگاهها خواهد داشت.در میان انواع زیرساختها، حوزه انرژی جایگاه ویژهای دارد. انرژی نه تنها یکی از مهمترین مزیتهای اقتصادی ایران محسوب میشود بلکه ستون فقرات بسیاری از فعالیتهای تولیدی است. در شرایطی که تنشهای منطقهای میتواند بازار جهانی انرژی را دستخوش تغییر کند، توسعه ظرفیتهای تولید برق، تقویت شبکه انتقال، افزایش بهرهوری مصرف انرژی و سرمایهگذاری در فناوریهای جدید انرژی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
هر واحد سرمایهگذاری در این بخش علاوه بر تقویت امنیت انرژی کشور، میتواند زمینه افزایش صادرات و درآمدهای ارزی را نیز فراهم کند. به همین دلیل بسیاری از اقتصاددانان انرژی را یکی از اصلیترین حوزههای سرمایهگذاری در دورههای پرریسک میدانند. بخش دیگری که در شرایط بحران اهمیت استراتژیک پیدا میکند، زیرساختهای حملونقل و لجستیک است. زنجیره تامین در اقتصاد مدرن به شدت به شبکههای حملونقل کارآمد وابسته است. بنادر، راهآهن، جادهها، پایانههای بار و مراکز لجستیک نقشی حیاتی در انتقال مواد اولیه و کالاهای اساسی دارند. هرگونه اختلال در این شبکه میتواند به سرعت بر تولید و بازار کالاها اثر بگذارد. در مقابل سرمایهگذاری در توسعه این شبکهها باعث میشود حتی در شرایط فشار خارجی نیز جریان کالا و مواد اولیه ادامه پیدا کند. کشورهایی که در دهههای گذشته بر توسعه لجستیک سرمایهگذاری کردهاند،
در زمان بحران توانستهاند ثبات بیشتری در بازار داخلی خود ایجاد کنند.ذخیرهسازی و انبارهای استراتژیک نیز از دیگر حوزههایی است که در شرایط تنش اهمیت ویژهای پیدا میکند. بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان برای کالاهای اساسی، انرژی و مواد اولیه صنعتی ظرفیتهای قابلتوجهی از ذخایر راهبردی ایجاد کردهاند. این ذخایر به دولت و بنگاهها اجازه میدهد در دورههای اختلال در تجارت یا افزایش ناگهانی قیمتها از فشار بازار بکاهند. سرمایهگذاری در زیرساختهای ذخیرهسازی مدرن، سیلوهای بزرگ، مخازن انرژی و مراکز توزیع کالا میتواند یکی از ابزارهای مهم مدیریت بحران اقتصادی باشد.از منظر سرمایهگذاران نیز زیرساختها ویژگیهای خاصی دارند که آنها را به گزینهای جذاب تبدیل میکند. پروژههای زیرساختی معمولا دوره بهرهبرداری طولانی دارند و جریان درآمدی نسبتا پایدار ایجاد میکنند. این موضوع باعث میشود ریسک آنها در مقایسه با بسیاری از فعالیتهای کوتاهمدت کمتر باشد.
علاوه بر این زیرساختها معمولا با تقاضای پایدار در اقتصاد همراه هستند، زیرا حتی در دورههای رکود نیز نیاز به انرژی، حملونقل و توزیع کالا از بین نمی رود. به همین دلیل در بسیاری از کشورها صندوقهای سرمایهگذاری بزرگ و نهادهای مالی بخش قابلتوجهی از منابع خود را به پروژههای زیرساختی اختصاص میدهند.در اقتصاد ایران نیز ظرفیتهای قابلتوجهی برای توسعه زیرساختهای استراتژیک وجود دارد. موقعیت جغرافیایی کشور، منابع گسترده انرژی، بازار داخلی بزرگ و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای مهم تجاری منطقهای از جمله مزیتهایی هستند که میتوانند زمینه سرمایهگذاریهای گسترده در حوزه زیرساخت را فراهم کنند. با این حال تحقق این ظرفیتها نیازمند طراحی سازوکارهای تامین مالی مناسب و ایجاد فضای امن برای مشارکت بخش خصوصی است. تجربه جهانی نشان میدهد که ترکیب منابع دولتی، بازار سرمایه و مشارکت بخش خصوصی میتواند موثرترین روش برای توسعه پروژههای زیرساختی باشد. در نهایت باید توجه داشت که در دورههای نااطمینانی اقتصادی، مهم ترین سرمایهگذاری آن است که توان تولید و تاب آوری اقتصاد را افزایش دهد. حرکت سرمایهها به سمت داراییهای غیرمولد شاید در کوتاهمدت از داراییهای فردی محافظت کند.
* تحلیلگر اقتصادی
