پکن برنده اصلی بحران انرژی

گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- حمید ملازاده: در حالی که تنش‌های نظامی میان آمریکا، اسرائیل و ایران بازارهای جهانی انرژی را به‌شدت متلاطم کرده و بسیاری از اقتصادها را با شوک قیمتی و کمبود عرضه مواجه ساخته، چین با اتخاذ رویکردی حساب‌شده، نه‌تنها از این بحران آسیب کمتری دیده، بلکه به یکی از برندگان اصلی آن تبدیل شده است. پکن در شرایطی که سایر واردکنندگان آسیایی برای تأمین انرژی با قیمت‌های سرسام‌آور رقابت می‌کنند، اقدام به فروش مجدد گاز طبیعی مایع (LNG) با نرخ‌های بالا کرده و از این نوسانات سود می‌برد.

بر اساس داده‌های مؤسسات تحلیلی بین‌المللی، شرکت‌های چینی در ماه مارس بین ۸ تا ۱۰ محموله LNG را مجدداً به بازار جهانی عرضه کرده‌اند؛ بالاترین رقم ثبت‌شده در یک ماه. در مجموع، چین از ابتدای سال جاری میلادی حدود ۱.۳۱ میلیون تن LNG، معادل ۱۹ محموله، را به بازارهای منطقه‌ای از جمله کره‌جنوبی، تایلند، ژاپن، هند و فیلیپین صادر کرده است. این در حالی است که در سال‌های گذشته، چنین حجمی از فروش مجدد بی‌سابقه بوده و نشان‌دهنده تغییر جهت قابل توجه در سیاست‌های انرژی این کشور است.

ریشه این تحول را باید در ترکیب پیچیده‌ای از عوامل داخلی و خارجی جست‌وجو کرد. از یک سو، کاهش شتاب رشد اقتصادی چین و افت تقاضای صنعتی، نیاز این کشور به واردات LNG را کاهش داده است. از سوی دیگر، افزایش تولید داخلی گاز و تداوم واردات پایدار از طریق خطوط لوله، به‌ویژه از روسیه، سطحی از امنیت انرژی را برای پکن فراهم کرده که بسیاری از اقتصادهای دیگر از آن بی‌بهره‌اند. در چنین شرایطی، چین به‌جای ورود به رقابت پرهزینه در بازار نقدی، ترجیح داده مازاد خود را به فروش برساند.

در مقابل، سایر کشورهای آسیایی با پیامدهای مستقیم جنگ و اختلال در مسیرهای حیاتی انتقال انرژی، به‌ویژه تنگه هرمز، دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این گذرگاه استراتژیک که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی LNG از آن عبور می‌کند، به‌دلیل درگیری‌ها با محدودیت‌های جدی مواجه شده و همین امر باعث جهش ۸۵ درصدی قیمت گاز طبیعی مایع در بازارهای آسیایی از اواخر فوریه شده است. برای کشورهایی که به‌شدت به واردات انرژی وابسته‌اند، این افزایش قیمت به معنای فشار مضاعف بر تراز تجاری و هزینه‌های داخلی است.

در همین حال، واردات LNG چین نیز کاهش محسوسی را تجربه کرده است. آمارها نشان می‌دهد واردات این کشور در ماه مارس به حدود ۳.۶۸ میلیون تن رسیده که پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۱۸ محسوب می‌شود. این کاهش نه‌تنها ناشی از افت تقاضای داخلی است، بلکه به اختلال در عرضه از منطقه خلیج فارس نیز بازمی‌گردد؛ جایی که حملات به تأسیسات انرژی و محدود شدن تردد نفتکش‌ها، جریان صادرات را مختل کرده است.

با این حال، برخلاف بسیاری از کشورها، چین توانسته با اتکا به ذخایر داخلی و منابع جایگزین، از ورود به رقابت فشرده برای خرید محموله‌های LNG خودداری کند. تحلیلگران معتقدند این استراتژی، علاوه بر کاهش هزینه‌های وارداتی، به چین اجازه داده تا از افزایش قیمت‌های جهانی به‌عنوان یک فرصت اقتصادی بهره‌برداری کند.

پیامدهای این وضعیت فراتر از بازار گاز است. همزمان با افزایش قیمت LNG، بازار نفت نیز تحت تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیکی قرار گرفته و این موضوع به‌طور مستقیم بر قیمت سوخت در آمریکا اثر گذاشته است. افزایش بهای بنزین در ایالات متحده، که به مرزهای حساس روانی رسیده، نشان‌دهنده پیوند عمیق میان بحران‌های منطقه‌ای و معیشت مصرف‌کنندگان در آن سوی جهان است.

در سطح کلان، آنچه در حال وقوع است، بازتعریف موازنه قدرت در بازار جهانی انرژی است؛ جایی که بحران برای برخی کشورها تهدیدی جدی محسوب می‌شود، اما برای برخی دیگر، فرصتی برای تقویت موقعیت اقتصادی و ژئوپلیتیک فراهم می‌آورد. در این میان، چین با بهره‌گیری از انعطاف‌پذیری ساختاری و تنوع منابع تأمین انرژی، توانسته خود را در موقعیتی قرار دهد که نه‌تنها از تبعات بحران مصون بماند، بلکه از آن سود نیز کسب کند.

ادامه این روند می‌تواند شکاف میان اقتصادهای آسیب‌پذیر و کشورهایی با ظرفیت مدیریت بحران را عمیق‌تر کرده و در نهایت، چشم‌انداز اقتصاد جهانی را با عدم‌قطعیت بیشتری مواجه سازد؛ چشم‌اندازی که بیش از هر زمان دیگری به تحولات میدانی در خاورمیانه گره خورده است.