ترکیه، عمان و مصر وارد میدان شدند؛
مثلث منطقهای برای آتشبس
به گزارش هاآرتص، نمایندگان کشورهای میانجی با آمریکا نیز در تماس هستند اما اطلاعی در دست نیست که آیا هیچ یک از میانجیها با اسرائیل در تماس بودهاند یا خیر. این رسانه اسرائیلی مدعی شده است ترکیه، عمان و مصر هدایت یک روند دیپلماتیک برای توقف جنگ با ایران را آغاز کردهاند. عمان که سابقه طولانی و موفقی در میانجیگری پنهان و آشکار بین ایران و قدرتهای غربی/منطقهای دارد. در این رابطه مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران، و هیثم بن طارق آل سعید، سلطان عمان، روز چهارشنبه ۲۰اسفندماه در گفتوگویی تلفنی پیرامون آخرین تحولات منطقه در پی تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و تشریح آثار و پیامدهای منطقهای و بینالمللی آن تبادل نظر کردند. رئیسجمهور در این گفتوگو، از مواضع مثبت و نقش سازنده سلطنت عمان در رایزنیهای منطقهای، بهویژه در پیشبرد دیپلماسی و تلاش برای کاهش تنشها قدردانی کرد. سلطان عمان نیز با اشاره به تلاشهای رژیم صهیونیستی برای ایجاد تقابل میان کشورهای اسلامی، ضرورت تقویت همکاریهای منطقهای جهت تحکیم ثبات و صلح و لزوم جلوگیری از تضعیف امنیت و گسترش دامنه جنگ در منطقه را مورد تاکید قرار داد.
ترکیه به عنوان همسایه ایران، دارای روابط پیچیده اما فعال با تهران و واشنگتن، نفوذ منطقهای بالایی دارد. پیشتر در تاریخ پنجشنبه ۲۱ اسفندماه، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، اعلام کرد که آنکارا تحولات خاورمیانه و منطقه را از نزدیک دنبال میکند و برای پایان دادن به جنگ و تنشها تمام تلاش خود را به کار میگیرد. وی با اشاره به تحولات داخل ایران گفت نشانههایی از تقویت طرحهای جداییطلبانه دیده میشود. ترکیه با چنین روندهایی مخالف است و هرگونه ایجاد فتنه بر پایههای قومی یا مذهبی را رد میکند.
مصر هم بهعنوان بزرگترین کشور عربی میتواند کانال ارتباطی مهمی باشد. البته مصر در چند ماه گذشته نیز نقش مهمی را در راستای میانجیگری بین ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی ایفا کرده بود. سید عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان، در تاریخ ۹سپتامبر در قاهره توافقنامهای را با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، امضا کرد که ازسرگیری همکاری بین دو طرف، از جمله ازسرگیری بازرسیها از تاسیسات هستهای ایران را تصریح میکرد. برای بسیاری، این اقدام نشانگر عزم طرفین برای جلوگیری از پیچیدهتر شدن وضعیت پرونده برنامه هستهای ایران بود، اما این وضعیت دستآخر چندان دیری نپایید.
در پی تصویب پیشنویس قطعنامه پیشنهادی بریتانیا، فرانسه، آلمان و آمریکا علیه ایران در نشست دورهای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تهران اعلام کرد که توافق قاهره رسما پایانیافته تلقی میشود. وزیر امور خارجه کشورمان، روز جمعه ۳۰ آبان، طی پیامی در شبکه ایکس عنوان کرد: «همانطور که دیپلماسی در ماه خرداد توسط اسرائیل و آمریکا مورد تهاجم قرار گرفت، توافق قاهره نیز توسط آمریکا و سه کشور اروپایی کشته شد.» وی در ادامه عنوان کرد زمانی که ایران با میانجیگری مصر و با وجود بمباران تاسیسات هستهای، در قاهره با آژانس بینالمللی انرژی اتمی توافقنامهای برای ازسرگیری بازرسیها امضا کرد، سه کشور اروپایی تحت فشار آمریکا به دنبال اعمال تحریمهای شورای امنیت علیه مردم ما رفتند.
پیشتر پنجشنبه ۲۱ اسفند نیز نارندرا مودی، نخستوزیر هند و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران تماس تلفنی داشتند تا درباره «وضعیت خطرناک منطقه» گفتوگو کنند. مودی در این خصوص گفت: «در این تماس نگرانی عمیق خود را از تشدید تنشها، کشته شدن غیرنظامیان و آسیب به زیرساختهای غیرنظامی ابراز کردم.» وی افزود: «امنیت و سلامت شهروندان هندی و همچنین تداوم بدون مانع انتقال کالا و انرژی همچنان از اولویتهای اصلی هند است.» نخستوزیر هند ادامه داد که در این گفتوگو بر تعهد هند به صلح و ثبات تاکید کردم و خواستار گفتوگو و دیپلماسی شدم.
هند تسلیم اراده ایران در تنگه هرمز شد
در این بین درحالیکه هند خواهان عبور کشتیهایش از تنگه هرمز شده بود، ایران به دو کشتی هندی اجازه عبور داد. البته مابهازای آن هند مجبور شد سه نفتکش ایرانی توقیفشده در ماه پیش را آزاد کند و در مقابل آن، ایران اجازه عبور دو فروند کشتی هندی را از تنگه هرمز بدهد. منابع آگاه به این موضوع اعلام کردهاند که مذاکرات در سطوح بالا در حال انجام است و هدف اصلی آن حل و فصل مسائل مربوط به امنیت دریایی و تجارت نفتی میان دو کشور است.
شرط جدید ایران
در خبری دیگر بنابر اعلام یک مقام ارشد کشورمان آمده است که ایران در حال بررسی اجازه عبور به تعداد محدودی نفتکش از تنگه هرمز است. شبکه سیانان به نقل از یک مقام ارشد ایرانی مدعی شده که ایران در حال بررسی اعطای اجازه عبور به تعداد محدودی از نفتکشها از تنگه هرمز است، مشروط به اینکه تمامی این معاملات نفتی با یوآن چین انجام شود. درحالحاضر بخش اعظم معاملات بینالمللی نفت با دلار انجام میشود، اما تصمیم ایران مبنی بر انجام این معاملات به یوآن چین، میتواند این شرایط را تا حدود زیادی تغییر دهد. چین چندین سال است که تلاش میکند استفاده از ارز خود در بازارهای جهانی انرژی را گسترش دهد.
بیانیه وزرای خارجه آسهآن
در تحولی دیگر وزرای خارجه آسهآن با صدور بیانیهای مشترک درباره وضعیت خاورمیانه تاکید کردند که توقف فوری خصومتها یک ضرورت است. همچنین جمعه ۲۲ اسفند سیدعباس عراقچی در تماس تلفنی با سوبرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، بر لزوم محکومیت تجاوز نظامی علیه ایران از سوی مجامع و سازمانهای بینالمللی و منطقهای تاکید کرد و با اشاره به اهمیت نقش و جایگاه بریکس به عنوان مجمعی برای توسعه همکاریهای چندجانبه، ایفای نقش سازنده این نهاد را در مقطع کنونی برای حمایت از ثبات و امنیت منطقه و جهان ضروری دانست.
خسارتهای تحمیلی بر آمریکا
همزمان با تلاشها برای میانجیگری، روزنامه نیورورک تایمز در گزارشی از حجم خسارتهای وارده بر پایگاهها و تاسیسات آمریکا در منطقه نوشت: ایران در پاسخ به حمله آمریکا و اسرائیل به این کشور، با پرتاب پهپادها و موشکها به اهداف آمریکایی در سراسر خاورمیانه واکنش نشان داده است؛ دستکم ۱۷ محل آمریکایی آسیبدیده و تاسیسات دیگر شناسایی شده که چند مورد از آنها از زمان آغاز جنگ بیش از یک بار هدف حمله قرار گرفتهاند. این تحلیل بر اساس تصاویر ماهوارهای تجاری با وضوح بالا، ویدئوهای تاییدشده در شبکههای اجتماعی و همچنین اظهارات مقامات آمریکایی و رسانههای ایران انجام شده است.
به گفته مقامات نظامی آمریکا، شدت این حملات تلافیجویانه نشان میدهد که ایران بیش از آنچه بسیاری از افراد در دولت ترامپ انتظار داشتند برای جنگ آماده بوده است. برای تهیه این گزارش، تصاویر ماهوارهای ارائه شده تا ابعاد خسارات ناشی از حملات ایران به پایگاهها و تاسیسات آمریکایی نشان داده شود. به گفته مقامات آمریکایی، ایالات متحده و متحدانش بیشتر این حملات را رهگیری کردهاند، اما دستکم ۱۱ پایگاه یا تاسیسات نظامی آمریکایی آسیب دیدهاند، یعنی تقریبا نیمی از چنین مراکز آمریکایی در منطقه. در ۲۸ فوریه، یعنی نخستین روز درگیری، ایران چندین تاسیسات نظامی آمریکا را هدف قرار داد؛ از جمله پایگاه هوایی سلطان در عربستان سعودی، پایگاه هوایی علی السالم و پایگاه کمپ بوهرینگ در کویت، و پایگاه هوایی العدید در قطر که بزرگترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه محسوب میشود.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهند که در چندین مکان، ساختمانها و زیرساختهای ارتباطی آسیبهای گستردهای دیدهاند. یک ویدئو که در اول مارس گرفته شده، نشان میدهد یک پهپاد ایرانی در نزدیکی تاسیسات ورزشی در کمپ بوهرینگ در کویت منفجر میشود. برآورد هزینه کامل خسارات ناشی از حملات تلافیجویانه ایران دشوار است. ارزیابی پنتاگون که هفته گذشته به کنگره ارائه شد نشان میدهد تنها حمله ۲۸ فوریه به مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین حدود ۲۰۰میلیون دلار خسارت وارد کرده است. در اول مارس، یک پهپاد ایرانی ساختمانی را در بندر الشعیبه در کویت که محل استقرار نیروهای نظامی بود هدف قرار داد. روزنامه والاستریت ژورنال هم به نقل از یک منبع مطلع گزارش داد که از زمان آغاز تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، حداقل ۱۳ پرسنل نظامی آمریکایی کشته و ۲۰۰ نفر دیگر زخمی شدهاند.
