عملکرد وزارت نیرو در حوزه مدیریت آب و برق در هفته نخست جنگ تحمیلی بررسی شد
تلاش شبانهروزی برای پایداری شبکه
وزارت نیرو طی چند اطلاعیه رسمی از «پایداری و استمرار جریان آب و برق» سخن گفته و از مردم خواسته در صورت مشاهدهی قطعی با شمارههای ۱۲۱ (برق) و ۱۲۲ (آب) تماس بگیرند. بهرغم این اطلاعیهها، شواهد میدانی از استانهای مختلف تصاویر متفاوتی را نشان میدهد؛ تصاویری که از تلاش گستردهی نیروهای عملیاتی حکایت دارد، اما همزمان از چالشهایی در تامین آب آشامیدنی، افت فشار شبکه و نقصهای زیرساختی نیز خبر میدهد که عمدتا ناشی از تبعات تهاجم نظامی و موقتی بوده است.
مدیریت بحران در آزمون جنگ
از نخستین ساعات آغاز درگیریها، سامانههای برق و آب در برخی مناطق مرزی و صنعتی، با اختلال موقت روبهرو شدند. وزارت نیرو اعلام کرده که تمامی اختلالات رفع شده، در حالی که ماموران محلی و پیمانکاران نگهداری تاسیسات در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» تصویر دیگری ارائه کرده و گفتند برخی از خطوط انتقال برق هنوز به صورت نیمهفعال کار میکنند، تاسیسات پشتیبان با سوخت اضطراری فعالیت دارند و بخشی از نیروهای خدمات شهری به دلیل مسائل امنیتی مجبور به محدود کردن حضور میدانی شدهاند.
همچنین وزارت نیرو در اطلاعیهای خبر داده است مراجعه مستقیم ماموران قرائت کنتور را فعلا تعلیق کرده و از مردم خواسته در برخورد با هر فرد مشکوک، موضوع را با پلیس در میان بگذارند، این تصمیم در شرایطی که بعضی از منازل خالی از سکنه هستند، تصمیمی مثبت تلقی میشود.
تامین آب آشامیدنی در شرایط ویژه
در روزهای اخیر، در برخی نقاط کشور، شهروندان از تغییراتی در کیفیت آب گزارش دادهاند. کارشناسان حوزهی تصفیه آب احتمال میدهند که این موضوع ناشی از چالشهای احتمالی در برخی ایستگاههای پمپاژ یا تامین مواد تصفیهکننده باشد که در شرایط خاص کنونی با دشواریهایی روبهرو شده است.
همچنین، تقاضا برای آب معدنی در بازار افزایش یافته است. بررسیها نشان میدهد که قیمت آب معدنی در بعضی شهرها، به ویژه مناطقی که آب شهری قابلیت استفاده به عنوان آب شرب را ندارد، افزایش داشته است. برای مثال، بستهی ششتایی آب معدنی ۱.۵ لیتری که پیش از این قیمتی مشخص داشت، اکنون با قیمت بالاتری عرضه میشود. در برخی مناطق، کمبود مقطعی در عرضه گزارش شده است. وزارت نیرو در اطلاعیههای رسمی خود بر تلاش برای حفظ کیفیت و کمیت آب تاکید کرده است. با این حال، کارشناسان بر لزوم توجه به حفظ استانداردهای بهداشتی در شبکههای توزیع آب، بهویژه در شرایطی که فشار بر سیستمها افزایش مییابد، تاکید دارند.
تلاش نیروهای عملیاتی؛ روایت میدان
در دل این شرایط، هزاران نفر از کارکنان شرکتهای برق و آبرسانی در حال فعالیت میدانی هستند. تصاویر منتشر شده از مناطق مختلف، نشاندهنده تلاش شبانهروزی این نیروها برای حفظ پایداری شبکه است. گزارشهای میدانی حاکی از آن است که این کارکنان، با وجود چالشهای احتمالی در تجهیزات، تحت فشار کاری زیاد مشغول خدمترسانیاند. عمر برخی تجهیزات توزیع برق و شبکه آب، به دلیل سالها بهرهبرداری، نیاز به توجه و بهروزرسانی مستمر دارد.
گزارشهای غیررسمی نیز حاکی از آن است که برخی از نیروها در هفتهی گذشته بهصورت داوطلبانه بیشتر از ساعت کاری خود کار کردهاند و تامین نیازهای اولیه آنها در شرایط عملیاتی، با تلاش مضاعف صورت گرفته است. یکی از کارکنان در این زمینه بیان کرد: «ریسک کار در این شرایط بالاست. تجهیزات قدیمیاند و فشار کاری زیاد است. هر شب تلاش میکنیم تا خطوط پایدار بمانند. شرایط، عادی نیست، اما شبکه برق هنوز فعال است.»
اطلاعات رسمی و گزارشهای میدانی
اگرچه جنگ تازه آغاز شده است، اما مسالهی فرسودگی زیرساختها در بخش انرژی و آب، سابقهای طولانی دارد. کارشناسان پیش از این نیز نسبت به تابآوری محدود برخی خطوط انتقال، نیروگاهها و شبکههای تصفیه در برابر حوادث بزرگ هشدار داده بودند.
نوسانات مصرف، نیاز به سیستمهای مانیتورینگ پیشرفتهتر، و لزوم تقویت ذخایر اضطراری، از نقاط قابل تأملی است که نیازمند توجه مستمر است. در شرایط کنونی، فشار مضاعف بر این زیرساختها، چالشهای موجود را آشکارتر ساخته است. اگر در روزهای نخست، بخشی از ایستگاههای برق با اتکا به منابع پشتیبان توانستهاند فعالیت کنند، این وضعیت نیازمند مدیریت دقیق برای دورههای طولانیتر است. پیشبینی میشود که در صورت تداوم شرایط، مدیریت شبکه با چالشهای بیشتری مواجه شود.
تاثیر بر زندگی روزمره و هزینهها
از دید شهروندان، آنچه بیش از هر چیز محسوس است، تاثیر خدمات بر زندگی روزمره است. در دوره تنش فعلی تفاوتی در خدمترسانی به مردم ایجاد نشده و فقط در مواردی افزایش هزینهها برای تهیه آب آشامیدنی، نگرانی از فاسد شدن مواد غذایی به دلیل قطعیهای پراکنده برق و آسیب احتمالی به تجهیزات کسبوکارهای خرد، از جمله مواردی است که موجب نگرانی شده است. دفاتر خدمات مشترکین وزارت نیرو در برخی شهرها با حجم بالایی از مراجعات یا تماسها روبهرو هستند. پیگیری شکایات و دریافت اطلاعات، گاهی با انتظار همراه است.
یکی از نکات مورد توجه در این دوران، نحوهی اطلاعرسانی در خصوص وضعیت شبکه است. اطلاعیههای رسمی عمدتا بر حفظ روند عادی و تلاش نیروها تمرکز دارند. گزارشهای دقیقتر از میزان خسارت احتمالی به شبکه یا جزئیات فنی، کمتر در دسترس عموم قرار میگیرد.
در نشستهای خبری، مسوولان وزارت نیرو بر تلاش برای رفع سریع مشکلات تاکید کردهاند. با این حال، کارشناسان معتقدند که بازسازی و تقویت برخی تاسیسات ممکن است نیازمند زمان باشد. در حوزه آب نیز، حفظ فشار و کیفیت آب در شبکههایی که با قدمت بالا کار میکنند، نیازمند مدیریت مستمر و سرمایهگذاری است. این اتفاق در روزهای آینده نیز میتواند یکی از اولویتهای اصلی باشد.
بنابراین، از نخستین ساعات آغاز درگیریها، سامانههای برق و آب در برخی مناطق مرزی و صنعتی، با اختلال موقت روبهرو شدند. وزارت نیرو اعلام کرده که تمامی اختلالها رفع شدهاند. با این حال، شواهد میدانی از استانهای مختلف تصویری متفاوت را نشان میدهد؛ تصاویری که از تلاش گستردهی نیروهای عملیاتی حکایت دارد، اما همزمان از چالشهایی در تامین آب آشامیدنی، افت فشار شبکه و نقصهای زیرساختی نیز خبرمیدهد که عمدتا ناشی از تهاجم نظامی و موقتی بوده است. در استان تهران، مثلا، درحالیکه در ماههای گذشته افت فشار آب به یک چالش جدی تبدیل شده بود، در این دوره این مشکل کمتر مشاهده شده است. این پدیده میتواند ناشی از خروج بخشی از ساکنین تهران از این استان باشد که به دلیل شرایط جنگی و تعطیلی احتمالی برخی مشاغل، ترجیح دادهاند به شهرهای خود بازگردند و همین امر، بار مصرف شبکه آب و برق پایتخت را تا حدی کاهش داده است. این یک نکته حائز اهمیت است که نشان میدهد عوامل غیرمستقیم نیز میتوانند در پایداری خدمات نقش داشته باشند. اما در نقاطی که مستقیما مورد هدف قرار گرفتهاند، وضعیت تا حدودی متفاوت است. ماموران محلی و پیمانکاران نگهداری تاسیسات در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» اظهار کردند که برخی از خطوط انتقال هنوز به صورت نیمهفعال کار میکنند، تاسیسات پشتیبان با سوخت اضطراری فعالیت دارند و بخشی از نیروهای خدمات شهری به دلیل مسائل امنیتی مجبور به محدود کردن حضور میدانی شدهاند.
این روایتها، اگرچه با دیدگاه رسمی دستگاههای دولتی تفاوتهایی دارد، اما تاییدکننده تلاش شبانهروزی نیروهایی است که در شرایطی پرخطر، وظیفه خود را انجام میدهند؛ نیروهایی مانند سیمبانهای استان تهران که با تلاش بیوقفه و در سریعترین زمان، آسیبهای ناشی از جنگ به شبکه برق را رفع میکنند تا خدمترسانی به مردم، همچنان پایدار بماند.
پایداری نسبی خدمات آب و برق در روزهای پس از آغاز درگیری، نشاندهنده قدرت تابآوری و آمادگی نسبی زیرساختها و نیروی انسانی متخصص در صنعت آب و برق کشور است. با این حال، این وضعیت، ضرورت بازنگری و تقویت زیرساختها در برابر تهدیدهای نوین و حتی سناریوهای جنگی را بیش از پیش آشکار میسازد. تمرکز بر سیستمهای پشتیبان، گسترش منابع انرژی تجدیدپذیر غیرمتمرکز و ارتقای آموزشهای مدیریت بحران برای کارکنان، از جمله مواردی است که میتواند پایداری این خدمات حیاتی را در آینده تضمین کند.
در نهایت میتوان گفت، در شرایطی که جنگ بر کشور و منطقه سایه انداخته است، حفظ آرامش و پایداری خدمات حیاتی نقش تعیینکنندهای در حفظ روحیه عمومی و توانایی کشور برای مقابله با چالشها دارد.
