کشف یک منظومه شمسی که برعکس است

یک سیاره تازه کشف‌شده که به دور ستاره‌ای در دوردست می‌چرخد، درک دانشمندان درباره چگونگی شکل‌گیری منظومه‌های سیاره‌ای را تغییر داده است.

ستاره‌شناسان می‌گویند آنها یک منظومه سیاره‌ای را در دوردست کشف کرده‌اند که سیارات آن به شکلی غیرمنتظره کنار هم قرار گرفته‌اند؛ ترتیبی که ایده‌های دیرینه در مورد شکل‌گیری سیارات را زیر سؤال می‌برد. 

در منظومه شمسی ما، چهار سیاره‌ای که به خورشید نزدیک‌تر هستند کوچک و سنگی‌اند، در حالی که چهار سیاره دورتر، غول‌های گازی‌اند. دانشمندان مدت‌ها تصور می‌کردند این الگو — یعنی سیارات سنگی در نزدیک ستاره و سیارات گازی در فاصله دورتر — در سراسر جهان متداول است. 

اما اکنون مشاهدات از کشف ستاره‌ای به نام LHS ۱۹۰۳ در کهکشان راه شیری خبر می‌دهد که ثابت می‌کند این الگو همیشه برقرار نیست.

ستاره‌شناسان با یک همکاری تحقیقاتی در سراسر اروپا، داده‌های چندین تلسکوپ را تحلیل کرده و سه سیاره را در مدار یک ستاره کوتوله قرمز که سردتر و کم‌نورتر از خورشید ماست، شناسایی کرده بودند. نزدیک‌ترین سیاره به این ستاره، یک سیاره سنگی بود. اما پس از آن، دو سیاره غولی گازی قرار داشتند؛ همان نوع ترتیبی که دانشمندان انتظار دارند. 

اما وقتی گروه تحقیقاتی اطلاعات به دست آمده از تلسکوپ فضایی CHEOPS آژانس فضایی اروپا را بررسی کرد، یک سیاره چهارم در فاصله ای دورتر از ستاره این منظومه کشف شد که برخلاف انتظار، آن هم سنگی به نظر می‌رسد.

بنابراین این منظومه برعکس دارای توالی سنگی، گازی، گازی و سپس دوباره سنگی است که تاکنون در بسیاری از منظومه‌های شناخته‌شده مشاهده نشده، زیرا سیارات سنگی معمولاً آن‌قدر دور از ستاره مادر خود تشکیل نمی‌شوند.

به گفته توماس ویلسون نویسنده اصلی این مطالعه و اخترشناس دانشگاه وارویک انگلستان، تا به حال تصور می‌شد سیارات داخلی منظومه‌های شمسی کوچک و سنگی هستند زیرا تابش شدید ستاره مرکزی باعث می‌شود گاز اطراف هسته سنگی آنها پراکنده شود. اما در بخش‌های سردتر هر منظومه، یک جو ضخیم دور هسته‌ها شکل گرفته و غول‌های گازی سیاره ای ایجاد می‌کند.

برای توضیح این ساختار غیرمعمول در منطومه LHS ۱۹۰۳، محققان چند احتمال را بررسی و سپس ایده جدیدی مطرح کردند. از نظر آنها احتمال دارد این سیارات یکی پس از دیگری و به ترتیب شکل گرفته باشند، نه هم‌زمان. یعنی برخلاف تصور رایج که سیارات در یک دیسک عظیم متشکل از گاز و گرد و غبار به‌طور هم‌زمان تشکیل می‌شوند، این بار چنین اتفاقی نیفتاده است.

ویلسون افزود ممکن است این ستاره و سیستمش پس از آن شکل گرفته باشد که بیشتر گاز موجود در فضای کلی آن ناپدید شده باشد.

از دهه ۷۰ شمسی، ستاره‌شناسان بیش از ۶ هزار سیاره فراخورشیدی را در خارج از منظومه شمسی کشف کرده‌اند و این اولین بار است که منظومه‌ای با الگوی برعکس کشف شده است.