نماینده ویژه ترامپ در حاشیه اجلاس داووس تماس با عراقچی را تایید کرد
تحلیل ویتکاف از مذاکره با ایران
گفتوگوی نماینده ویژه آمریکا با شبکه تلویزیونی سیانبیسی در حاشیه اجلاس داووس
ویتکاف در مصاحبهای با سیانبیسی در داووس سوئیس گفت: «بدیهی است که توافق باید موشکها، غنیسازی اورانیوم و مواد [مربوطه] را پوشش دهد.» نماینده ویژه ترامپ اظهار کرد که معتقد است توافق با ایران باید انجام شود، در غیر این صورت «روزهای سختی در انتظار تمام جهان خواهد بود. امیدواریم بتوان به اجماع دست یافت.» ایران بارها تاکید کرده بر اساس معاهده انپیتی، حق برخورداری از انرژی صلحآمیز هستهای را دارد و همچنین بر سر توان دفاعی خود هیچ مذاکرهای نخواهد کرد.
سرنوشت سه سایت بمبارانشده
همزمان رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز سهشنبه با بیان این موضوع که بنبست با ایران بر سر ذخایر اورانیوم با غنای بالا و بازرسی از تأسیسات هستهای که توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی بمباران شدهاند، نمیتواند برای همیشه ادامه پیدا کند، گفت که قرار است طی «چند روز یا چند هفته آینده» با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار کند.
گروسی در گفتوگو با خبرگزاری رویترز در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس گفت که آژانس بینالمللی انرژی اتمی تمامی ۱۳ تاسیسات هستهای اعلامشده ایران را که هدف بمباران قرار نگرفته بودند، بازرسی کرده است، اما تاکنون نتوانسته هیچیک از سه سایت کلیدی نطنز، فردو و اصفهان را که در ماه ژوئن بمباران شدند بازرسی کند. این در حالی است که اسماعیل بقایی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی، روز یکشنبه در نشست خبری خود گفت که تماسهای ما با آژانس به عنوان یک کشور عضو به صورت متعارف برقرار است.
به نوشته ایسنا، گروسی درحالیکه هنوز حملات غیرقانونی به تاسیسات هستهای ایران را محکوم نکرده، مدعی شد که ایران باید در گام نخست گزارشی به آژانس ارائه کند و توضیح دهد در این سایتها چه اتفاقی افتاده و سرنوشت مواد هستهای چه شده است؛ از جمله حدود ۴۴۰.۹کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰درصد، که به ادعای او بهسطح حدود ۹۰درصد مورد نیاز برای تسلیحات هستهای نزدیک است. بر اساس ادعای آژانس، این مقدار ماده، در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت ۱۰ بمب هستهای کافی است. در ادامه گروسی مدعی شد: «این وضعیت نمیتواند برای همیشه ادامه داشته باشد، چون در مقطعی مجبور خواهم شد بگویم: بسیار خب، من هیچ تصوری ندارم این مواد کجاست.»
به ادعای مدیرکل آژانس، چنین وضعیتی به این معنا خواهد بود که هیچ تضمینی وجود ندارد که این مواد جابهجا یا پنهان نشده باشند. او افزود: «درحالحاضر چنین اطمینان یا نتیجهگیریای ندارم، اما آنچه به ایران میگوییم این است که باید وارد تعامل شود.» گروسی گفت که در حال اعمال «احتیاط دیپلماتیک» است، اما تاکید کرد ایران بهعنوان یکی از طرفهای معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) باید به تعهدات خود عمل کند. گروسی ادامه داد که طرفهای انپیتی گزینه «منوی انتخابی» ندارند تا هرچه را میخواهند رعایت کنند و هرچه را نمیخواهند کنار بگذارند. مدیرکل آژانس در پاسخ به این پرسش رویترز که «آیا ممکن است این مسئله تا بهار حلوفصل شود؟»، گفت: «این بازه زمانی معقولی است.»
گروسی چه میخواهد؟
خبرگزاری انگلیسی نوشته یکی از واقعیتهای «دنیای واقعی» که به گفته گروسی باید با آن مواجه شد، تاثیر تلاشهای دیپلماتیکی است که با هدف دستیابی به توافقی گستردهتر میان ایران و آمریکا در جریان است و هدایت آنها را استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، بر عهده دارد. او گفت: «نمیتوانم آن را نادیده بگیرم و برایش آرزوی موفقیت دارم، تا درک متقابلی حاصل شود و تهدید قریبالوقوع فعالیتهای نظامی جدید در آن منطقه یا چیزی شبیه به آن از میان برود.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ماه نوامبر اعلام کرده بود که بیشتر تاسیسات هستهای ایران را که در حملات آمریکا و اسرائیل هدف قرار نگرفته بودند، بازرسی کرده است. گروسی گفت این بازرسیها تا اواخر دسامبر نیز ادامه داشته است. بااینحال، به گفته او، انجام بازرسیها در دوره «ناآرامیهای داخلی» ممکن نبود. او گفته است: «آنها گفتند اوضاع آرام است و همه چیز تحت کنترل است و از این قبیل. اگر وضعیت اینگونه است، آیا نباید (بازرسیها) را از سر بگیریم؟» همچنین گروسی روز شنبه در گفتوگو با یک شبکه تلویزیونی اسپانیایی گفت که در تلاش است نظارت و بازرسیها در تاسیسات هستهای ایران را از سر بگیرد. در عین حال روز چهارشنبه مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مصاحبه با رسانه آمریکایی در حاشیه اجلاس داووس در سوئیس گفت: «ما مجموعهای از بازرسیها را در سایتهایی که در طول جنگ ۱۲روزه ژوئن گذشته آسیب ندیده بودند، انجام دادیم اما به تاسیسات آسیبدیده نطنز، اصفهان و فردو دسترسی نداشتیم و این بخشی از مذاکرات و گفتوگوهاست.»
تهدید شکست نهایی دیپلماسی
همزمان با این تحولات، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در مقالهای در روزنامه والاستریتژورنال نوشت که تهدید دیگری در حال شکلگیری است؛ یعنی شکست نهایی دیپلماسی. عراقچی با بیان اینکه ایران همیشه صلح را به جنگ ترجیح میدهد، به تجربه جنگ ۱۲روزه اشاره کرد و نوشت: «برخلاف خویشتنداری که ایران در ژوئن ۲۰۲۵ نشان داد، نیروهای مسلح قدرتمند ما این بار اگر تحت حمله جدیدی قرار گیریم، هیچ تردیدی در پاسخ دادن با تمام آنچه داریم نخواهند داشت. یک درگیری تمامعیار قطعا شدید خواهد بود و بسیار طولانیتر از آنچه اسرائیل به کاخ سفید القا میکند ادامه خواهد یافت. اما من تمام قدرت خود را برای جلوگیری از این سناریو به کار خواهم بست.»
وزیر خارجه به از دست رفتن فرصتهای دیپلماسی در مذاکرات عمان و سپتامبر گذشته در نیویورک اشاره کرد و ادامه داد فرصت سپتامبر برای ازسرگیری مذاکرات به دلیل اشتباه آمریکا در فشار به اروپا برای فعالسازی اسنپبک از دست رفت. عراقچی در بخش دیگری از این مقاله به تهدیدات ترامپ علیه ایران و مداخلهاش در امور داخلی اشاره کرد و نوشت: «تهدید تهران توسط ترامپ با هدف کشاندن آمریکا به جنگی دیگر به نفع اسرائیل به حداکثر خونریزی منجر شد و اشاره مایک پامپئو، وزیر خارجه پیشین آمریکا، درباره نفوذ موساد نمونهای از این روند بود.» وزیر امور خارجه با تاکید بر اینکه رویکرد آمریکا باید تغییر و با ایران بر اساس احترام متقابل رفتار کند، تصریح کرد: «تهران همواره صلح را بر جنگ ترجیح داده و برای توافقی عادلانه آماده بوده و اقدامات خصمانه آمریکا از تحریم تا حمله نظامی شکست خورده است.»
اعراب به دنبال دیپلماسی
همزمان با این تحولات، شاهد شکلگیری بستری برای تلاشهای منطقهای اعراب در جهت گفتوگوی تهران و واشنگتن هستیم. همچنانکه محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، در اظهاراتی با اشاره به شرایط حساس منطقه و جهان، تاکید کرد: «ما با جمهوری اسلامی ایران و دولت آمریکا در تماس هستیم تا یک محور گفتوگو میان واشنگتن و تهران در بغداد ایجاد کنیم.» درعینحال روز چهارشنبه وزارت امور خارجه آمریکا در بیانیهای از گفتوگوی وزیر امور خارجه این کشور با وزیر امور خارجه عربستان سعودی درباره امنیت و ثبات منطقه و مسائل پیرامون ایران خبر داد. وزارت امور خارجه آمریکا در این بیانیه اعلام کرد که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، شامگاه دوشنبه با فیصل بن فرحان، همتای سعودی خود، درباره امنیت و ثبات منطقهای و وضعیت ایران گفتوگو کرد.
