جدایی انرژی روسیه و اروپا
هرچند در مقاطعی از سال۲۰۲۵ نشانههایی از ثبات نسبی مانند افزایش جریان گاز «ترکاستریم» در ماه مه و بالاتر رفتن تحویلها نسبت به سطح ۲۰۲۴ دیده شد، اما این تحولات دوام چندانی نداشت. با بستهشدن مسیر اوکراین و نبود گزینههای جایگزین برای انتقال گاز روسیه به غرب، حجم کل صادرات این کشور در طول سال همچنان کاهشیافت، اما در طرف مقابل، روسیه چرخش به بازارهای آسیایی را سرعتبخشیده است. تحویل گاز از طریق خطلوله به چین در سال۲۰۲۵، حدود ۲۵درصد افزایشیافت و گازپروم حدود ۳۹میلیارد مترمکعب گاز از طریق خطلوله «قدرت سیبری»، رقمی فراتر از ظرفیت اسمی این خط صادر کرد. صادرات الانجی روسیه به چین نیز در نوامبر ۲۰۲۵ به رکورد ماهانه رسید، بااینحال رقابت در بازارهای آسیایی سختتر است، زیرساختها هزینهبر هستند و پروژههایی مانند «قدرت سیبری۲» هنوز سالها با بهرهبرداری فاصله دارند.
از سوی دیگر جمهوریآذربایجان با جدیت در حال گسترش حضور خود در بازار انرژی اروپا از طریق مسیرهای جدید انتقال گاز و تعیین نقش موثر در تقویت امنیت انرژی منطقه است. در این راستا، نهادهای ناظر بر انتقال و توزیع گاز در یونان، بلغارستان، رومانی، مولداوی و اوکراین، ظرفیتهای جدید انتقال گاز موسوم به «مسیر۲» و «مسیر۳» را تصویب کردهاند؛ اقدامی که اتصال گازی منطقه و تامین پایدار گاز اوکراین را تقویت میکند. بر اساس این تصمیم، اوکراین میتواند گاز موردنیاز خود را از دو منبع مختلف، واردات الانجی از طریق پایانه شناور «الکساندروپولیس» و انتقال گاز از طریق خطلوله «آیجیبی» و(مسیر دوم) انتقال گاز حوزه دریایخزر از طریق خطوط لوله ترانس آدریاتیک(تاپ) و «آیجیبی» تامین کند.
در روزهای پایانی ۲۰۲۵، همه ظرفیتهای جدید انتقال گاز شامل «مسیرهای ۱، ۲ و ۳» بهصورت همزمان آماده رزرو منطقهای و به شکل رقابتی عرضه میشوند. همچنین از ابتدای دسامبر ۲۰۲۵، با همکاری شرکت دولتی نفت آذربایجان(سوکار) و شرکتهای بلغاری «ام-گاز» و «سیانجی سیستم»، پروژه پایلوت «گازرسانیمجازی» برای تامین گاز مصرفکنندگان خصوصی و صنعتی در مقدونیه شمالی آغاز شدهاست؛ الگویی که از سال۲۰۲۴ در بلغارستان با موفقیت اجرا شد. دو کشور جمهوریآذربایجان و مجارستان نیز در دهم دسامبر ۲۰۲۵، توافقی برای تامین ۸۰۰میلیون مترمکعب گازطبیعی امضا کردند که از ابتدای سال۲۰۲۶ اجرایی میشود.
این مسیرها و توافقها، تامین گاز کشورهای اروپای مرکزی و جنوبشرقی و حوزه بالکان را تسهیلکرده و جایگاه راهبردی «کریدور گازی جنوبی» را تثبیت میکند، بااینحال پاسخگویی به تقاضای روبهرشد گاز، مستلزم توسعه بهموقع زیرساختها است. جمهوریآذربایجان و کمیسیون اروپا در سال۲۰۲۲ بر سر افزایش ظرفیت سالانه این کریدور از ۱۰ به ۲۰میلیارد مترمکعب تا سال۲۰۲۷ به توافق رسیدند؛ هدفی که تحقق آن نیازمند اقدامات عملی و همکاری موثر همه طرفها است. براساس ظرفیتسنجی بازار در سال۲۰۲۱، ظرفیت بلندمدت خطلوله «تاپ» از سال۲۰۲۶ سالانه ۱.۲میلیارد مترمکعب افزایش خواهد یافت که یکمیلیارد مترمکعب آن به ایتالیا و ۱۶۰میلیون مترمکعب آن به آلبانی اختصاص خواهد یافت.
«الهام علیاف»، رئیسجمهوری آذربایجان با تاکید بر موفقیت «کریدور گازیجنوبی» این شبکه یکپارچه ۳۵۰۰کیلومتری را شریان اصلی امنیت انرژی برای بسیاری از کشورها دانست و تصریح کرد: با توجه به تکمیل ظرفیت سه بخش اصلی این کریدور، توسعه خطوط لوله «قفقاز جنوبی»، «تاناپ» و «تاپ»، اجتنابناپذیر است.
