نوسان در بازار گاز و فرآورده

غلامعلی رحیمی *
مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا ( آتی‌های ماه اول برای تحویل در نوامبر ۲۰۱۱ طی دوره ۱۷ اکتبر الی ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، به دلیل افزایش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۱۰۳ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱، از حدود ۶۸۸/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۶۲۹/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
همچنین قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه نوامبر ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۲۵۹۳/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۴۸۲/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۱۶۸۷/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۴۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ اکتبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۷۲/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۵۸/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۲۱/۴۱ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ ، پایین‌تر است. قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۶۹/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ اکتبر ۲۰۱۱ ، با ۲۷ سنت (۳/۷ درصد) افزایش تا بیش از ۹۶/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۸۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۵/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ اکتبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۸۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۶۰/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۲ اکتبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۶۸/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت. قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۷۰/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۲ اکتبر ۲۰۱۱ با ۲۳ سنت افزایش، تا بیش از ۹۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت. از سوی دیگر، قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۹ سنت کاهش (۸۶/۰ درصد) طی دوره ۱۲ اکتبر الی ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱، از حدود ۴۴/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۳۵/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافت.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۱۴ اکتبر۲۰۱۱ در حدود ۳۶۲۴ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۱۰۳ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۴۶ میلیارد فوت مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۴ اکتبر ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۱۱۳ میلیارد فوت مکعب (۲/۳ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۰- ۲۰۰۶) است. میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۳۵۱۱ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۵۸ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۹۹۳ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است و به میزان ۵ میلیارد فوت مکعب (۳/۰ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی ( آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و.... ) به میزان ۹۰ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۱۰۵۰ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۳۶ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۱۶ میلیارد فوت مکعب (۴/۱ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۴ اکتبر ۲۰۱۰ کمتر است. سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۹ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۴۹۱ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است که معادل ۱۸ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. بطور کلی سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۶۲۴ میلیارد فوت مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی برخوردار بود. بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال اعلام اداره اطلاعات انرژی آمریکا مبنی بر کاهش ۱/۱ درصدی مصرف روزانه نفت خام این کشور در ۳ ماهه سوم سال ۲۰۱۱ نسبت به سال ۲۰۱۰ و همچنین کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۴۱۲ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، از حدود ۷۴۲۹/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۶۸۴۶/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور، انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر کاهش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۳/۳ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱، بهبود نسبی اوضاع اقتصادی آمریکا، کاهش آمار جویندگان کار در این کشور، انتشار آمار مناسب از مسکن آمریکا طی هفته‌های گذشته، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا، از عوامل تقویت‌کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
از سوی دیگر، قیمت سوخت حرارتی در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی و کاهشی مذکور و همچنین کاهش قابل توجه سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۳/۴ میلیون بشکه و افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱۱۵ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۱۳۶/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۱۷۵/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
همچنین قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور، به دلیل افزایش امیدواری‌ها نسبت به نتایج نشست سران اتحادیه اروپا برای حل بحران اقتصادی این منطقه، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۷۸۵/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۱۰۳۷/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت. البته طی دوره مذکور انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر تداوم وضعیت نامناسب اقتصادی در منطقه اروپا، کاهش شاخص اعتماد اتحادیه اروپا، اظهارات ناامیدکننده وزیر دارایی آلمان درباره عدم دستیابی به راه حلی مشخص برای بحران مالی اروپا و همچنین امیدواری به گسترش ثبات در لیبی و بازگشت سریع‌تر نفت تولیدی این کشور به بازارهای جهانی و کاهش فشار بر تقاضای نفت خام برنت در پی انتشار خبر مرگ معمر قذافی، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار اروپا بوده و موجب نوسان قیمت‌های آتی‌ گازوئیل اروپا شد.
بطور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۳/۳ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۳/۴ میلیون بشکه، سوخت جت معادل ۴۰۰ هزار بشکه، نفت کوره پسماند معادل ۵۰۰ هزار بشکه و همچنین افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱۱۵ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۴۱۲ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۱۲ اکتبر ۲۰۱۱ الی ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱، روندهای متفاوتی را تجربه کردند. بر این اساس، قیمت تک محموله گازوئیل ۱۵/۲۶ دلار، سوخت جت ۷۲/۳۴ دلار و نفت کوره ۴۸/۳ دلار در بازار خلیج فارس به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی‌که قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب به میزان (۹۲/۱۸) دلار به ازای هر تن متریک کاهش یافته است.
در نتیجه در بازار خلیج فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب ۲۰/۱۰۴۱ دلار، گازوئیل ۴۴/۸۹۹ دلار ، سوخت جت ۴۰/۹۸۸ دلار و نفت کوره۶۹/۶۵۷ دلار طی روز ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ معامله شد.
همچنین قیمت تک محموله گازوئیل ۱۴/۳۱ دلار، سوخت جت ۸۴/۳۳ دلار و نفت کوره ۴۹/۶ دلار در بازار ژاپن به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی که قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب به میزان ۳۵/۱۹ دلار به ازای هر تن متریک کاهش یافته است.
بر این اساس، هر تن بنزین سوپر بدون سرب به طور میانگین ۲۹/۱۰۸۴ دلار، گازوئیل ۵۲/۹۴۶ دلار ، سوخت جت ۰۴/۱۰۱۳ دلار و نفت کوره ۱۷/۶۸۵ دلار در بازار ژاپن طی روز ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ مورد معامله قرار گرفتند. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است.
از سوی دیگر، قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی به استثنای نفت کوره در بازارهای مدیترانه و شمال اروپا طی دوره ۱۲ اکتبر الی ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ روند افزایشی را تجربه کردند.
بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، هر تن بنزین سوپر بدون سرب به طور میانگین طی روز ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ در مقایسه با هفته قبل با ۷۵/۰ دلار رشد ۹۸۷ دلار ، گازوئیل با ۵۰/۴۷ دلار رشد ۵۰/۹۵۲ دلار و سوخت جت با۳۳ دلار رشد ۷۵/۱۰۱۲ دلار در بازار شمال اروپا (۱۲ اکتبر ۲۰۱۱) معامله شد.
میانگین بهای هر تن نفت کوره در بازار شمال اروپا با (۵/۰) دلار کاهش نسبت به هفته قبل، طی روز ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ در سطح ۵۰/۶۵۲ دلار قرار گرفت. در بازار آمریکا نیز قیمت تک‌محموله گازوئیل و سوخت‌جت به ترتیب به میزان ۵۹/۱۷ و ۳۶/۱۵ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی که قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب ۵۹/۲۶ دلار و نفت کوره ۲۴/۱۰ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )
*کارشناسان بازار انرژی