کاهش قیمت گاز و فرآورده‌های نفتی در بازار‌های جهانی

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در نوامبر ۲۰۱۱) طی دوره ۳ اکتبر الی ۷ اکتبر ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی ملایم برخوردار بود. بر این اساس قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، به دلیل افزایش سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۹۷ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ ، از حدود ۶۱۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۸۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.

همچنین قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه نوامبر ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۱۹۹۵/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۴۰۶۹/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۴۲۴/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۷۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۵۵/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۶۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۳۹/۴۰ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ ،پایین‌تر است. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۹۶/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۱، با ۱۹ سنت (۸/۴ درصد) کاهش تا کمتر از ۷۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۸۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۸۴/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۶۴/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۱۰/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۰/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۱۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱ با ۳۰ سنت کاهش، تا کمتر از ۸۸/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ اکتبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. از سوی دیگر، قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۳۶ سنت افزایش (۶/۳ درصد) طی دوره ۲۸ سپتامبر الی ۴ اکتبر ۲۰۱۱، از حدود ۹۰/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا بیش از ۲۶/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافت.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ در حدود ۳۴۰۹ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۹۷ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۷۸ میلیارد فوت مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۲۸ میلیارد فوت مکعب ۸/۰ درصد بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته ۲۰۱۰- ۲۰۰۶ است. میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۳۳۸۱ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۶۱ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۸۸۱ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته و به میزان ۳۳ میلیارد فوت مکعب ۷/۱ درصد از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه کمتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و.... به میزان ۵۴ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۱۰۰۶ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۲۴ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۱۷ میلیارد فوت مکعب ۶/۱ درصد از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۰ کمتر است. سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۲ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۴۶۸ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته که معادل ۷ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به طور کلی سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۴۰۹ میلیارد فوت مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب و سوخت حرارتی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۷ اکتبر ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بودند.
بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال بهبود وضعیت بازار کار در آمریکا، پیش بینی بانک جی.پی مورگان مبنی بر احتمال افزایش قیمت نفت خام در ۳ ماهه چهارم سال ۲۰۱۳ به حدود ۱۳۰دلار در هر بشکه ( به دلیل مسائل ژئوپلیتیک، کمبود ظرفیت اضافی تولید و تلاش برای ذخیره سازی و نوسان‌های ارزی)، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، کاهش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۱/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، از حدود ۵۱۱/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۶۴۷۶/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۷ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت. البته طی دوره مذکور، انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۵ هزار بشکه در هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱، کاهش در برآورد جدید قیمت نفت خام برنت و WTI در سال ۲۰۱۲ توسط بانک گلدمن ساچس به دلیل ادامه بحران اقتصادی در اروپا و همچنین بازگشت تدریجی نفت خام تولیدی لیبی به بازار، از عوامل تضعیف کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی و افزایشی مذکور و همچنین کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۷۰۰ هزار بشکه و افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۸۲ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۷۵۲۹/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۱۱ به بیش از ۸۵۸۸/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۷ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
همچنین قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور، به رغم ادامه نگرانی‌ها درباره بحران مالی اروپا و تشدید نگرانی‌ها درباره ورشکستگی دولت یونان، کاهش رتبه اعتباری کشورهای ایتالیا و اسپانیا و همچنین کاهش نرخ رشد اقتصادی اتحادیه اروپا و انگلیس در فصل دوم ۲۰۱۱، به دلیل تلاش کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای کمک به بانک‌های منطقه یورو و حل بحران اقتصادی در این منطقه و نیز کاهش برآوردها از تولید نفت خام انگلیس در افق ۲۰۱۶، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۸۴۰۶/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۹۱۱۲/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
به طور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۱/۱ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۷۰۰ هزار بشکه، نفت کوره پسماند معادل ۲۰۰ هزار بشکه و همچنین افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۸۲ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های سوخت جت آمریکا معادل ۹۰۰ هزار بشکه و همچنین کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۵ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۵ اکتبر ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱ الی ۴ اکتبر ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بودند. بر این اساس، در بازار خلیج فارس طی روز ۴ اکتبر ۲۰۱۱ قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۳۳/۲۹ دلار کاهش به ۱۲/۹۷۴ دلاررسید. همچنین گازوئیل با ۴۳/۲۹ دلار کاهش معادل تنی۴۹/۸۴۳ دلار شد . در همین حال سوخت جت نیز با نرخ ۳۲/۹۲۰ دلار مورد مبادله قرار گرفت کاهش نرخ سوخت جت در مبادلات ۴ اکتبر نسبت به مبادلات ۲۸ سپتامبر ۱۶/۲۶ دلار در هر متر یک تن بود. نفت کوره نیز با ۴۵/۲۳ دلار کاهش به قیمت هر متر یک تنی ۵۱/۶۰۷ دلار مورد مبادله قرار گرفت.
همچنین در بازار ژاپن طی روز ۴ اکتبر ۲۰۱۱ قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۸۵/۲۹ دلار کاهش به ۵۸/۱۰۱۸ دلار، گازوئیل نیز با کاهش ۲۰/۲۹ دلاری معادل ۰۱/۸۸۹ دلار قیمت خورد.در همین حال سوخت جت با ۷۶/۲۰ دلار کاهش به ۹۶/۹۴۶ دلار رسید. نفت کوره نیز در هر تن ۴۶/۲۳ دلار کاهش یافت و به نرخ۲۴/۶۳۲ دلار مبادله شد. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است.
قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و آمریکا نیز طی دوره ۲۸ سپتامبر الی ۴ اکتبر ۲۰۱۱ روند کاهشی را تجربه کردند. لذا بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، در بازار شمال اروپا طی روز ۴ اکتبر ۲۰۱۱ میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب با ۵۰/۴۸ دلار کاهش به ۸۹۲ دلار رسید.
گازوئیل نیز با ۵۰/۴۹ دلاری در هر تن طی یک هفته با نرخ۵۰/۸۴۶ دلار مبادله شد.
ثبت قیمت‌ سوخت جت نیز با کاهش ۷۵/۳۸ دلاری به نرخ ۵۰/۹۳۵ دلار بود و نفت کوره نیز با ۲۵/۲۸ دلار کاهش به قیمت ۲۵/۵۹۷ دلار رسید. در بازار آمریکا نیز قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با کاهش ۳۵/ ۱۸ دلاری، گازوئیل با افت ۵۸/۳۷ دلاری ثبت شد. روند مبادلات سوخت جت در بازار آمریکا نیز در یک هفته اخیر حاکی از تنزل ۶۵/۳۶ دلاری در هر تن بود. نفت کوره نیز ۲۴/۳۴ دلار به ازای هر تن متریک کاهش یافت .
*کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )