افزایش نگرانی‌های اقتصادی و نوسان در بازار نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۲۶ سپتامبر الی ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال مشاهده نشانه‌های نگران‌کننده درباره اقتصاد جهان، وضعیت نامناسب اقتصادی به خصوص در منطقه یورو و افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در آمریکا، وجود اخبار نگران‌کننده درباره بازار مسکن آمریکا، انتشار اخبار نگران‌کننده درباره بخش صنعت چین، بازگشت نفت خام صادراتی لیبی به بازار با صدور اولین محموله نفت صادراتی لیبی به ایتالیا پس از سرنگونی رژیم قذافی در هفته جاری، افزایش۶/۰ درصدی صادرات نفت اوپک از مسیر دریا (به استثنای آنگولا و اکوادور) در پی افزایش خرید نفت خام از سوی پالایشگاه‌‌های آسیایی در ۴ هفته منتهی به ۸ اکتبر ۲۰۱۱ در مقایسه با ۴ هفته منتهی به ۱۰ سپتامبر بر اساس پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۲۴/۸۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲/۷۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. در حال حاضر بازار نفت تحت تاثیر کاهش تقاضای نفت و بحران اقتصادی و اعتباری قرار دارد.

البته طی دوره مذکور انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیرکاهش نرخ بیکاری در آمریکا و بهتر بودن رشد اقتصادی این کشور نسبت به پیش‌بینی کارشناسان، بهبود رشد اقتصادی آمریکا در فصل دوم ۲۰۱۱، افزایش شاخص احساس مصرف‌کننده رویترز- میشیگان، تلاش مسوولان اروپایی برای مهار بحران کسری بودجه یونان، اعلام همراهی آلمان با طرح تقویت صندوق امداد مالی حوزه یورو، افزایش امیدواری به موفقیت رهبران اروپایی در یافتن راه‌حلی برای نجات اقتصاد یونان و بازگرداندن آرامش به حوزه یورو، افت صادرات نفت کویت و امارات پس از نشست ۱۵۹ اوپک در ژوئن ۲۰۱۱ بر اساس اعلام موسسه ابتکار داده‌های نفتی و همچنین تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، از عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار رفته و مانع کاهش بیشتر قیمت نفت خام شد.
طی هفته گذشته، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا به دلیل تاثیر عوامل افزایشی و کاهشی مذکور روند‌های متفاوتی را تجربه کردند. بر این اساس، ارزش شاخص سهام داوجونز از یک روند افزایشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بود، در حالی‌که ارزش شاخص سهام S&P روند کاهشی ملایم همراه با نوسان را طی کرد.
ارزش یورو در مقابل دلار طی دوره مذکور، به دلیل وضعیت نامناسب اقتصادی در منطقه یورو و به رغم اقدام آلمان برای حمایت مالی از منطقه یورو، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۲۶ سپتامبر الی ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا ازحدود ۸۱/۱۰۱ دلار در هر بشکه تا بیش از ۵۳/۱۰۴ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۷ سپتامبر افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۱۱/۱۰۳ دلار در هر بشکه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۱، با ۶۳/۳ دلار کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۳ دلار و ۴۵ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۰۷ دلار و ۸ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه سپتامبر ( تا ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۱)، با ۱ دلار و ۵۸ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه اوت، به هر بشکه ۱۰۷ دلار و ۹۰ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه اوت ۲۰۱۱ معادل ۱۰۶ دلار و ۳۲ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.

قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه نوامبر ۲۰۱۱، در پی نگرانی‌ها درباره بحران بدهی‌های منطقه یورو و به رغم تلاش مسوولان اروپایی برای مهار بحران کسر بودجه یونان و بازگرداندن آرامش به حوزه یورو، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۶۱/۱۰۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۶ سپتامبر۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۶/۱۰۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین در روز ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۵۶/۲۳ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۴ دلار و ۳۸ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱)، در روز ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۲ دلار و ۶۸ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱ ) ۱۰۴ دلار و ۲۲ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۱ دلار و ۹۴ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۰۳ دلار و ۷۲ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۲ دلار و ۲۷ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۰۵ دلار و ۳۱ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۳ دلار و ۹۰ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۱ دلار و ۶۷ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۲ دلار و ۹۲ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۲ دلار و ۴۵ سنت و در بازار مدیترانه ۹۹ دلار و۶۲ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۱ سپتامبر الی ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای شمال غربی اروپا، مدیترانه و آفریقای‌جنوبی با ۰۹/۵ دلار کاهش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۳۷/۴ و ۳۸/۴ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.

بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ معادل ۳۴۱ میلیون بشکه بوده که در مقایسه با هفته قبل (۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱) به میزان ۲ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۹/۱۶ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۰ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۲/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۴/۲۲ روز قرار گرفته و معادل ۶/۱ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۱۳۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۱۷۷/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۵۱۱ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ الی ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ به میزان ۹ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۷۵۶/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته و معادل ۱۹۴ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۳۵۱/۸ میلیون بشکه در روز به ۷۰۲/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۳۵۱/۱ میلیون بشکه در روز) افزایش یافته که معادل ۶۹۷ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.

پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته با توجه به بحران در منطقه یورو قیمت‌های نفت خام تحت فشار کاهشی قرار داشتند. قیمت نفت WTI ابتدا به سمت مقاومت ۸۷ دلار حرکت کرد که حتی نتوانست به آن سطح برسد و سپس به سطح حمایت ۷۹ دلار کاهش یافت و سطح مذکور نتوانست مانع کاهش بیشتر آن شود و قیمت در پایان روز جمعه پایین‌تر از آن بسته شد. این سطح در هفته گذشته نیز شکسته شده بود و قیمت توانست به راحتی از آن عبور کند. وضعیت نامناسب اقتصادی به خصوص در منطقه یورو و افزایش ارزش دلار از عوامل مهم تاثیرگذار بر کاهش قیمت نفت بودند. در مورد اقتصاد آمریکا آمار متفاوت مثبت و منفی منتشر شد. شاخص اعتماد مصرف‌کننده کاهش ولی شاخص احساس مصرف کننده رویترز- میشیگان افزایش داشت. رشد اقتصادی آمریکا در فصل دوم نیز بهبود یافت. در بازار نفت خام آمریکا ذخیره‌سازی‌های نفت خام و بنزین به میزان اندکی افزایش یافتند که فشار کاهشی بر قیمت واردکردند. بازار تحت تاثیر کاهش تقاضای نفت و بحران اقتصادی و اعتباری قرار دارد و از بعد عرضه نیز با مشکل خاصی روبه‌رو نیست که مجموع این عوامل فشار کاهشی بر قیمت وارد می‌کنند. با اینکه آلمان برای حمایت مالی اروپا اقدام کرد، ولی تاثیر خاصی روی اعتماد بازار نداشت و مانع کاهش بیشتر نشد. در هفته جاری همچنان فشار کاهشی برقرار است و سطح حمایتی در ۵/۷۳ دلار قرار دارد که مانع کاهش بیشتر خواهد بود.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی