چشم انداز کاهشی تقاضای نفت و نوسان در بازار

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۱۲ سپتامبر الی ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال اقدام هماهنگ بانک‌های مرکزی جهان برای افزایش بودجه بانک یورپین، افزایش شاخص اعتماد مصرف‌کننده رویتر میشیگان، افزایش واردات نفت خام چین به بالاترین حد خود در ۳ ماه گذشته طی ماه اوت ۲۰۱۱، افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه و همچنین کاهش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۷/۶ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۹ سپتامبر ۲۰۱۱، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۶۵/۸۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۹۶/۸۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت. خبر اقدام هماهنگ بانک‌های مرکزی عمده در سراسر جهان برای جلوگیری از بحران بدهی‌های اروپا و بازارهای پولی به عنوان گامی مثبت در جهت جلوگیری از وقوع یک رکود اقتصادی دیگر به شمار می‌رود.
البته طی دوره مذکور انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش تعداد بیکاران در آمریکا، پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر بازگشت لیبی به بازار نفت و تولید ۴۰۰-۳۵۰ هزار بشکه‌ای نفت خام این کشور طی ۳ ماه آینده، پیش‌بینی یک میلیون بشکه‌ای در روز تولید نفت خام لیبی طی ۶ ماه آینده توسط اوپک، گزارش آژانس بین‌المللی انرژی درباره کاهش رشد تقاضای جهانی نفت خام در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ به ترتیب به میزان ۲۰۰ هزار بشکه و ۴۰۰ هزار بشکه در روز نسبت به برآورد پیشین این سازمان با استناد به کند بودن رشد اقتصادی جهان، پیش‌بینی اداره اطلاعات انرژی آمریکا مبنی بر کاهش ۴ دلاری میانگین بهای نفت خام در سال ۲۰۱۲ نسبت به برآورد پیشین این سازمان و رسیدن آن به ۱۰۳ دلار در هر بشکه به دلیل روند کند رشد اقتصاد جهانی، کاهش در پیش‌بینی تقاضای جهانی نفت خام در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ به ترتیب به میزان ۱۵۰ و ۴۰ هزار بشکه در روز توسط دبیرخانه اوپک نسبت به برآورد قبلی این سازمان به دلیل چشم‌انداز بد اقتصادی در کشورهای توسعه یافته و تاثیر آن بر اقتصاد کشورهای در حال توسعه‌ای همچون چین و هند و همچنین تقاضای ضعیف سوخت در آمریکا، افزایش ۱۳۰ هزار بشکه‌ای در روز تولید نفت خام اعضای اوپک در ماه اوت ۲۰۱۱ نسبت به ماه جولای و رسیدن آن به سطح ۱۳/۳۰ میلیون بشکه در روز بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی پلاتس و همچنین افزایش ارزش دلار در مقابل یورو در روز پایانی هفته، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار رفته و موجب نوسان قیمت نفت خام شد.
طی هفته گذشته، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی به دلیل تاثیر عوامل افزایشی مذکور از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بودند. ارزش یورو در مقابل دلار طی دوره مذکور به دنبال اقدام هماهنگ بانک‌های مرکزی جهان برای افزایش بودجه بانک یوروپین، از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بود. بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۲ سپتامبر الی ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و ازحدود ۸۶/۱۰۷ دلار در هر بشکه تا بیش از ۵۸/۱۰۹ دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱، با ۶۸/۱ دلار کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۸ دلار و ۴۴ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۹ سپتامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۱۰ دلار و ۱۲ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه سپتامبر ( تا ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱)، با ۳ دلار و ۳۱ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه اوت، به هر بشکه ۱۰۹ دلار و ۶۳ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه اوت ۲۰۱۱ معادل ۱۰۶ دلار و ۳۲ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه اکتبر ۲۰۱۱، از یک روند نوسانی برخوردار بوده و در ابتدا به دلیل وعده بانک‌های مرکزی جهان برای حمایت از بانک‌های بحران زده منطقه اروپا، از حدود ۴۳/۱۱۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۲ سپتامبر۲۰۱۱ تا بیش از ۳۴/۱۱۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا در پی افزایش ارزش دلار در مقابل یورو و ادامه نگرانی‌ها درباره بحران مالی اتحادیه اروپا، قیمت نفت خام برنت تا سطح ۲۲/۱۱۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین در روز ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۹۴/۲۵ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۲ دلار و ۳۶ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۷ سپتامبر ۲۰۱۱)، در روز ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۷ دلار و ۲۷ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز سه‌شنبه (۱۳ سپتامبر ۲۰۱۱ ) ۱۰۸ دلار و ۷۹ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۶ دلار و ۵۳ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۰۹ دلار و ۷۶ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۸ دلار و ۳۱ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۰۷ دلار و ۹۹ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۹ دلار و ۹۴ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۷ دلار و ۷۱ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۵ دلارو ۶۰ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۸ دلار و ۴۹ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۵ دلار و ۶۶ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۷ سپتامبر الی ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۱، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای مدیترانه و آفریقای جنوبی با ۴/۲ دلار کاهش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به میزان ۳۶/۲ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۹ سپتامبر ۲۰۱۱ معادل ۴/۳۴۶ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۲ سپتامبر ۲۰۱۱) به میزان ۷/۶ میلیون بشکه کاهش یافته و معادل ۱۱ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۰ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته ماقبل به میزان ۳/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۵/۲۲ روز قرار گرفته است و معادل ۵/۱ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۴۲۶ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۰۲۴/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۱۸ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ الی ۹ سپتامبر ۲۰۱۱ به میزان ۵۵۹ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۰۸۳/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۴۹۰ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۵۳۷/۸ میلیون بشکه در روز به ۵۴۲/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۵ هزار بشکه در روز) افزایش یافته که معادل ۴۸۵ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته قیمت نفت خام WTI بین ۸۵ تا ۹۰ دلار نوسان داشت که با توجه به اینکه هنوز عاملی برای افزایش قیمت نفت مشاهده نشده است و از طرف دیگر در سطح نزدیک به ۸۰ دلار با حمایت مناسبی روبه‌رو است. با این حال هنوز از لحاظ داده‌های هفتگی قیمت با فشار کاهشی مواجه است و پایین‌تر از میانگین‌های مهم است. برخی آمار مثبت اخبار اقتصادی در مورد اقتصاد آمریکا منتشر شد که می‌توان به افزایش شاخص قیمت‌های خرده فروشی و افزایش شاخص اعتماد مصرف‌کننده رویتر میشیگان اشاره کرد. همچنین این شاخص‌ها در اروپا نیز بهبود یافت. از سوی دیگر از آمار منفی منتشر شده افزایش تعداد بیکاران در آمریکا بود. عوامل بنیادی بازار نفت فشار افزایشی بر قیمت نفت وارد آورد به طوری که میزان ذخیره سازی نفت خام به میزان قابل توجهی کاهش یافت و حجم آن نیز نسبت به سال گذشته در حد پایین‌تری قرار گرفت. با اینکه میزان ذخیره‌سازی بنزین افزایش یافت، ولی میزان آن نسبت به سال گذشته در حد پایین تری قرار دارد. در هفته‌های گذشته از نوسان زیاد قیمت کاسته شده و بازار منتظر اخبار جدیدی از اقتصاد و بازار نفت است و بورس بازان منتظر ایجاد شرایط مناسب از لحاظ داده‌های تکنیکال هستند که در هفته‌های آینده به وجود می‌آید. در هفته جاری قیمت نفت هنوز با مقاومت ۹۰ دلاری مواجه است.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )