روند افزایشی در بازار نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۵ سپتامبر الی ۹ سپتامبر ۲۰۱۱) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس، در هفته گذشته، در ابتدا به دنبال نگرانی درباره تولید نفت خام دریای شمال و کاهش تولید نفت خام انگلیس به کمتر از ۹۸۴ هزار بشکه در روز در ماه ژوئن ۲۰۱۱ به دلیل فرسودگی مخازن و دشواری دسترسی به میدان‌های نفتی جدید، کاهش ۶۰ درصدی تولید نفت پروژه‌های فراساحلی در خلیج مکزیک درپی وزش توفان حاره‌ای لی، افزایش ارزش شاخص بورس در بازارهای جهانی، تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه و همچنین کاهش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۴ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲ سپتامبر ۲۰۱۱، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۵۵/۸۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۵ سپتامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۳۴/۸۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۷ سپتامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا در پی انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش نگرانی‌ها درباره رکود اقتصادی جدید در آمریکا و در نتیجه کاهش تقاضای نفت خام، عدم موفقیت طرح اشتغالزایی باراک اوباما در جلب اعتماد عمومی برای بهبود اوضاع در آمریکا، صفر بودن رشد فرصت‌های اشتغال در آمریکا در ماه اوت سال ۲۰۱۱ و افزایش تعداد متقاضیان کار در این کشور، کاهش ۹/۶ درصدی واردات نفت خام آمریکا در ماه ژوئن ۲۰۱۱ نسبت به مدت مشابه سال قبل بر اساس اعلام اداره اطلاعات انرژی آمریکا، کاهش رشد اقتصادی ژاپن و قرار گرفتن آن در سطحی پایین‌تر از انتظارات، نگرانی‌ها درباره اقتصاد اروپا، مشاهده نشانه‌های از سرگیری صادرات نفت خام لیبی پس از سقوط حکومت معمر قذافی و پیش‌بینی شورای ملی انتقالی لیبی مبنی بر از سرگیری تولید نفت میدان‌های شرق لیبی در چند روز آینده، اعلام وزیر نفت کویت مبنی بر افزایش تولید نفت خام کویت و عربستان سعودی در ماه اوت ۲۰۱۱ به منظور جلوگیری از افزایش شدید بهای نفت خام در بازارهای جهانی، افزایش تولید نفت خام اعضای اوپک در ماه اوت ۲۰۱۱ به بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۰۸ در پی رشد تولید نفت خام نیجریه، عربستان‌سعودی، کویت و امارات بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی بلومبرگ، کاهش ارزش شاخص بورس در بازارهای جهانی و همچنین افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، قیمت نفت خام WTI تا سطح ۲۴/۸۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۹ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. در هفته گذشته، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی نیز به دلیل تاثیر عوامل کاهشی مذکور از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بودند. ارزش یورو در مقابل دلار طی دوره مذکور به دلیل افزایش نگرانی‌ها درباره اقتصاد اروپا، اعلام کاهش در رشد اقتصادی فصل دوم این منطقه و رسیدن شاخص ریسک بانک‌ها و دولت‌های اروپایی به بالاترین حد در طول تاریخ، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بوده و به پایین ترین حد خود در ۶ ماه گذشته رسید. بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۵ سپتامبر الی ۸ سپتامبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و ازحدود ۴۲/۱۰۸ دلار در هر بشکه تا بیش از ۱۵/۱۱۲ دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۸ سپتامبر ۲۰۱۱، با ۱۱ سنت کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۵ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۱۰ دلار و ۱۶ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه سپتامبر ( تا ۸ سپتامبر ۲۰۱۱)، با ۳ دلار و ۹۸ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه اوت، به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۳۰ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه اوت ۲۰۱۱ معادل ۱۰۶ دلار و ۳۲ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه اکتبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و در ابتدا به دلیل تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، از حدود ۰۸/۱۱۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۵ سپتامبر۲۰۱۱ تا بیش از ۸/۱۱۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۷ سپتامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا در پی افزایش نگرانی‌ها درباره اقتصاد اروپا و رسیدن شاخص ریسک بانک‌ها و دولت‌های اروپایی به بالاترین حد، قیمت نفت خام برنت تا سطح ۷۷/۱۱۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۹ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا و همچنین کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۵۳/۲۵ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد. میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۲ دلار و ۱۵ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۹ اوت ۲۰۱۱)، در روز ۷ سپتامبر ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۹ دلار و ۶۳ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۷ سپتامبر ۲۰۱۱ ) ۱۱۱ دلار و ۱۵ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۸ دلار و ۸۹ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۲ دلار و ۱۶ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۰ دلار و ۷۱ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۰ دلار و ۳۰ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۲ دلار و ۳۲ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۰ دلار و ۱۱ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۷ دلارو ۹۱ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۰ دلار و ۸۸ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۸ دلار و ۶ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۹ اوت الی ۷ سپتامبر ۲۰۱۱، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار شمال غربی اروپا به ترتیب با ۶۳/۳ و ۵۹/۳ دلار افزایش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۴۵/۲ و ۰۵/۲ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ معادل ۱/۳۵۳ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۲۶ اوت ۲۰۱۱) به میزان ۴ میلیون بشکه کاهش یافته و معادل ۸/۶ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳ سپتامبر ۲۰۱۰ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۲/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۸/۲۲ روز قرار گرفته است و معادل ۲/۱ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. در دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۶ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۴۵۰/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۵۳۸ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. تولید نفت خام آمریکا در دوره ۲۶ اوت ۲۰۱۱ الی ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ به میزان ۴۴ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۶۴۲/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۳۹ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳ سپتامبر ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۶۰۷/۹ میلیون بشکه در روز به ۵۳۷/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۰۷/۱ میلیون بشکه در روز) کاهش یافته که معادل ۳۴۸ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
دامنه نوسانی قیمت نفت WTI در هفته گذشته با توجه به عوامل تاثیرگذار در محدوده ۸۳ تا ۹۰ دلار قرار گرفت. قیمت نفت در شرایطی ماه جدید را شروع کرد که پایین تر از میانگین ۱۴ قرار دارد و فشار کاهشی بر قیمت وارد می‌شود. از لحاظ داده‌های هفتگی قیمت پایین‌تر از اکثر میانگین‌ها قرار دارد و هنوز روند نزولی حاکم است، گرچه در سطح ۸۰ دلار با حمایت مناسبی مواجه شده است. قیمت بسته شده در روز پایانی داد و ستد پایین‌تر از سطح ۸۸ دلار قرار گرفت که پایین‌تر از سطح برگشتی ماهانه است، ولی در هفته گذشته در حول و حوش آن نوسان داشت. اقتصاد اروپا هفته‌ای را پست سر گذاشت که همراه با اعلام کاهش در رشد اقتصادی فصل دوم بود و همچنین رشد اقتصادی در ژاپن نیز پایین‌تر از میزان پیش‌بینی بود و کاهش قابل توجهی داشت. در آمریکا نیز تعداد متقاضیان کار افزایش یافت. در مجموع آمار منتشر شده اقتصادی فشار کاهشی بر قیمت نفت وارد کردند و از طرف دیگر، کاهش در میزان ذخیره‌سازی نفت خام آمریکا که نسبت به سال گذشته نیز در سطحی پایین‌تر است توانست تا حدی فشار افزایشی بر قیمت وارد آورد. در هفته جاری مشاهده می‌شود قیمت پایین‌تر از سطح ۸۸ دلار است و فشار کاهشی بر قیمت وارد می‌آید که می‌تواند قیمت را تا سطح ۸۰ دلار تحت فشار قرار دهد و از طرف دیگر، قیمت با سطح مقاومتی ۹۰ دلار درگیر خواهد بود.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )