مروری برتاریخچه بانکداری در ایران

اولین بانکی که درایران تاسیس شد "‌بانک جدیدشرق" نام داشت. این بانک، که مرکز آن در لندن بود، بدون دریافت هیچ گونه امتیازی در ایران افتتاح شد. در نگاهی به پیشینه بانکداری در ایران می‌توان مشاهده کرد که نخستین بانک در ایران با نام بانک "جدید شرق " در سال ۱۲۶۶ هجری شمسی و "بانک سپه " به عنوان نخستین بانک ایرانی در سال ۱۳۰۴ هجری شمسی آغاز به فعالیت کردند. "بانک شاهی" از دیگر بانکهایی است که در ایران اجازه فعالیت یافته بود. مؤسس این بانک فردی انگلیسی به نام "پاول جولیوس رویتر" بوده است. این بانک در سال ۱۸۷۲ در ایران تاسیس شد و تا سال ۱۹۴۲ به فعالیت خود ادامه داد. "بانک استقراضی ایران" که در سال ۱۸۹۰ توسط فردی روسی بنام "ژاک پولیاکوف" ایجاد شده بود برای مدت ۷۵ سال در ایران فعالیت کرد.همچنین در سال ۱۹۶۰ فکر تدوین قانون جامع پولی و بانکی و تاسیس بانک مرکزی به منظور حفظ ارزش پول و اجرای سیاست پولی مورد توجه مقامات اقتصادی کشور قرار گرفت.

ملی شدن بانکها

دولت ایران، یک سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی (سال ۱۹۷۹) ، در جهت حفظ حقوق صاحبان سپرده و سرمایه‌های ملی، ‌به کارانداختن چرخهای تولیدی صنعت کشور و تضمین بازپرداخت سپرده‌ها و پس‌اندازهای مردم، ‌بانکهای ایران را ملی اعلام کرد.

ادغام بانکها

ادغام بانکها پس از ملی شدن آنها انجام گرفت. به طوریکه، بانکها پس از ادغام از ۳۷ بانک، به ۶ بانک تجاری و ۳ بانک تخصصی تقسیم بندی شدند.

بانکداری اسلامی

آنچه در بانکداری اسلامی مدنظر است کارآمدی بانکداری بدون ربا در ایجاد عدالت اجتماعی است. بانک‎داری اسلامی بایستی اولین هدف نظام اقتصاد اسلام را که عدالت اجتماعی است تامین کند.

در ایران به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی و برقراری جمهوری اسلامی ، لزوم استقرار نظام اقتصاد اسلامی بعنوان یکی از ضرورتهای اساسی کشور مطرح شد.مهمترین اقدام عملی در این جهت می توانست ریشه کن کردن ربا از سیستم بانکی کشور باشد تا بدینوسیله بنیان یک اقتصاد توحیدی مبتنی بر قسط و عدل گذارده شود. به همین منظور پس از انقلاب در سال ۱۳۵۸ اقداماتی در جهت اسلامی کردن نظام بانکی بعمل آمد ، که این اقدامات را می توان در کوششهای اولیه برای حذف بهره و برقراری کارمزد در سیستم بانکی و تاسیس بانک اسلامی و توسعه صندوقهای قرض الحسنه خلاصه نمود.

تعداد بانکهای اسلامی در دنیا ظرف سالهای ۱۹۹۷ تا۲۰۰۴ از ۱۷۶ به ۲۶۷ بانک رسیده است. بانک توسعه‌اسلامیIDB از اولین بانک های اسلامی است که در دسامبر سال ۱۹۷۳ به‌عنوان یک موسسه ‌مالی بین‌المللی تاسیس شد وکار خود را از بیستم اکتبر سال۱۹۷۵ میلادی رسما آغازکرد .

هدف از تاسیس بانک, تسریع توسعه اقتصادی و پیشرفت اجتماعی کشورهای عضو و جامعه‌های مسلمان برپایه‌شرع مقدس بود.‏ بر اساس آخرین آماردر سال ۲۰۰۴ دارایی بانکهای اسلامی با نرخ رشد سالانه ۵ /۲۳ درصد، از مرز ۲۶۰میلیارد دلار گذشت. این امر حاکی از این مطلب است که قوانیـن‎ اسلامی‎‎‎ مانعی در راه‎‎ توسعه بانک‌های‎ اسلامی نیست‎ و هدف‎ از اجرای‎‎ ایـن‎‎ قـوانیـن اجـرای معاملات‎‎‎ به‎ صورت مشروع و سالم‎ است.

چگونگی پیدایش بانکداری الکترونیک در جهان

زمان شروع پرداخت الکترونیکی در دنیا به سال ۱۹۱۸ میلادی برمی‌گردد، یعنی هنگامی که بانکهای فدرال رزرو امریکا به انتقال وجوه از طریق تلگراف می‌پرداختند.

اینترنت در سال ۱۹۷۰ توسط متخصصین دانشگاهی، به منظور اشتراک دریافت ها، توسعه یافت و تا سال ۱۹۹۳ محبوبیت اینترنت برای عموم و خصوصاُ تجاری که امید به گسترش مشتریانشان داشتند، افزایش پیدا کرد. عواملی که بانکداران را به سمت اینترنت متوجه ساخت عبارت بود از: مواجه شدن با مبالغ هنگفت، مشتریان زیانده و رقابت بین غیر بانکی ها. در سال ۱۹۹۴، بانکها شروع به کاوش در اینترنت کردند تابه عنوان یک سیستم تحویلداری پیشنهادی برای محصولات و خدماتشان، از بانکداری اینترنتی استفاده کنند. این نوع بانک برای هر تراکنشی قیمت کمتری را از بانک‌های شعبه دار پیشنهاد کرد. همچنین به دسترسی بازارهای جهانی و آسایش بیشتر مشتریان توجه بیشتری نشان داد. تا ژانویه ۱۹۹۵، فقط ۲۴ بانک بر روی شبکه اینترنت وجود داشت. لیکن، به فاصله یک سال،‌۸۰۰ بانک به این تعداد افزوده شد، به طوری که کارشناسان بانکهای صنعتی تخمین زدند که بانک های شمال آمریکا تا سال ۲۰۰۰، حدود ۱۵۰۰ شبکه اینترنت تاسیس خواهند کرد.

تاریخچه بانکداری الکترونیک در ایران

سابقه فعالیت‌های بانکداری الکترونیک در ایران به سال ۱۳۵۰ برمی‌گردد. در آن موقع بانک تهران با در اختیار گرفتن بین ۷ تا ۱۰ دستگاه خودپردازدر شعبه‌های خود نخستین تجربه پرداخت اتوماتیک پول را تنها در همان شعبه نصب شده بر عهده داشتند. ‌اواخر دهه ۱۳۶۰بانک های کشور با توجه به کاربرد کامپیوتر شخصی و احساس نیاز به اتوماسیون عملیات بانکی به رایانه‌ای کردن عملیات بانکی پرداختند. طرح جامع اتوماسیون بانکی پس از مطالعه و بررسی­های گوناگون در قالب پیشنهادی برای تحولی جامع در برنامه‌ریزی فعالیت های انفورماتیکی بانک­ها به مسئولان شبکه بانکی ارایه شد که با مصوبه مجمع عمومی بانک­ها در سال ۷۲ طرح جامع اتوماسیون سیستم بانکی شکلی رسمی به خود گرفت. در همان سال بانک مرکزی، شرکت خدمات انفورماتیک را به عنوان سازمان اجرایی طرح جامع انفورماتیک سیستم بانکی تاسیس کرد. طی سال های ۷۲ و ۷۳ جرقه های ایجاد سوییچ ملی جهت بانکداری الکترونیکی زده‌شد و در همان راستا شبکه ارتباطی بین بانک ملی و فروشگا ه های شهروند ایجاد شد. در خرداد۱۳۸۱مجموعه مقررات حاکم بر مرکز شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی موسوم به شتاب به تصویب رسید. بدین سان اداره شتاب بانک مرکزی در ۱۳۸۱/۴/۱تاسیس و با هدف فراهم کردن زیر ساخت بانکداری الکترونیکی آغاز به کار کرد. شتاب با ایجاد ارتباط بین دستگاه های خود پرداز سه بانک رسماً متولد شد(بانک­های کشاورزی، توسعه صادرات و صادرات ایران درپایلوت اولیه این طرح حضورداشتند وبانک‌های خصوصی سامان وکارآفرین نیزدرخواست کردند که درآزمایش­های اولیه شتاب حضورداشته باشند). درحال حاضربیشتربانکهای ایران بطورمستقیم طرحهای بانکداری الکترونیکی خود را پیش برده و می برند.