روند نوسانی در بازار نفت - ۱۳ شهریور ۹۰

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۲۹ اوت الی ۲ سپتامبر ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، در ابتدا به دنبال اعلام رشد هزینه مصرف‌کنندگان آمریکایی در ماه ژوئیه ۲۰۱۱ از سوی وزارت بازرگانی این کشور، خارج شدن توفان موسمی آیرین با خسارات کمتر از پیش‌بینی از آمریکا و افزایش ارزش شاخص بازارهای سهام این کشور به ویژه شاخص سهام شرکت‌های بیمه، وزش توفان حاره‌ای «لی» در خلیج مکزیک و تعلیق تولید نفت نیمی از شرکت‌های نفتی، اعلام بانک انگلیسی برکلی کپیتال مبنی بر کاهش مازاد ظرفیت تولید نفت جهان از ۵/۶ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۰۸ به کمتر از ۲ میلیون بشکه در روز ( ۲ درصد کل تولید نفت جهان) در سال ۲۰۱۱ و بروز چالشی جدید فراروی بنیادهای بازار، تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، انفجار مجدد خط لوله اصلی نفت یمن و همچنین تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۲۷/۸۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ تا بیش از ۹۳/۸۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا در پی انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش نگرانی‌ها درباره رکود اقتصادی جدید در آمریکا و در نتیجه کاهش تقاضای نفت خام، تثبیت نرخ بیکاری آمریکا در ماه اوت ۲۰۱۱ برخلاف پیش‌بینی تحلیلگران مبنی بر افزایش ۷۵ هزار شغل، کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در آمریکا، نگرانی‌ها درباره اقتصاد اروپا، افزایش تولید نفت خام روسیه در ماه اوت ۲۰۱۱ به بیش از ۲۸۰/۱۰ میلیون بشکه در روز بر اساس آمار وزارت انرژی روسیه و ثبت رکورد جدید پس از فروپاشی شوروی سابق، پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس مبنی بر افزایش ۵۰ هزار بشکه‌ای در روز صادرات نفت اوپک از مسیر دریا در ۴ هفته منتهی به ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۱، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین افزایش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۳/۵ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱، قیمت نفت خام WTI تا سطح ۴۵/۸۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
طی هفته گذشته، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بودند. بر این اساس در ابتدا به دلیل خارج شدن توفان موسمی آیرین با خسارات کمتر از پیش‌بینی از آمریکا و همچنین اعلام رشد هزینه مصرف‌کنندگان آمریکایی در ماه ژوئیه ۲۰۱۱، ارزش شاخص‌های بورس طی دوره ۲۹ اوت الی ۳۱ اوت ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی برخوردار بودند، ولی مجددا طی دوره ۳۱ اوت الی ۲ سپتامبر، در پی انتشار اخبار و اطلاعات منفی از اقتصاد آمریکا نظیر کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده و افزایش نگرانی‌ها درباره رکود اقتصادی جدید در آمریکا، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی با کاهش قابل توجهی مواجه شدند.
ارزش یورو در مقابل دلار طی دوره مذکور به دلیل افزایش نگرانی‌ها درباره اقتصاد اروپا، انتشار آمار ضعیف از بخش تولید آلمان و فرانسه و همچنین گزارش‌ها مبنی بر احتمال ناتوانی یونان برای تامین کسری بودجه سال ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بود. به طور کلی ارزش دلار در مقابل یورو در پی تصمیمات فدرال رزرو مبنی بر ارائه کمک‌های مالی برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده است، لذا در صورت اجرای برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا و تزریق پول به اقتصاد این کشور برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار افت خواهد کرد.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۲۹ اوت الی ۱ سپتامبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و در ابتدا ازحدود ۳۶/۱۰۸ دلار در هر بشکه تا بیش از ۴/۱۱۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۱ اوت افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۲۱/۱۱۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱ سپتامبر ۲۰۱۱، با ۸۳/۳ دلار افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۱۱ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱ معادل ۱۰۶ دلار و ۲۸ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه اوت۲۰۱۱، با ۵ دلار و ۳۰ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه جولای، به هر بشکه ۱۰۶ دلار و ۳۲ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه جولای ۲۰۱۱ معادل ۱۱۱ دلار و ۶۲ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه اکتبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و در ابتدا به دلیل تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، از حدود ۸۸/۱۱۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ تا بیش از ۸۵/۱۱۴ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۱ اوت ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا در پی افزایش نگرانی‌ها درباره اقتصاد اروپا، انتشار آمار ضعیف از بخش تولید آلمان و فرانسه و همچنین گزارش‌ها مبنی بر احتمال ناتوانی یونان برای تامین کسری بودجه سال ۲۰۱۱، قیمت نفت خام برنت تا سطح ۳۳/۱۱۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا و همچنین کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۸۸/۲۵ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۲ دلار و ۴ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۴ اوت ۲۰۱۱)، در روز ۲۹ اوت ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۷ دلار و ۴۸ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز دوشنبه (۲۹ اوت ۲۰۱۱ ) ۱۰۸ دلار و ۷۰ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۶ دلار و ۸۴ سنت قرار داشت.
همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۰۸ دلار و ۶۴ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۷ دلار و ۲۴ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۰۸ دلار و ۸۲ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۸ دلار و ۶۹ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۷ دلار و ۲۹ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۶ دلارو ۸۳ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۷ دلار و ۲۹ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۵ دلار و ۲۴ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۴ اوت الی ۲۹ اوت ۲۰۱۱، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار آسیا با ۱۲/۲ دلار افزایش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۰۴/۲ و ۰۵/۲ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است. بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱ معادل ۱/۳۵۷ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱۹ اوت ۲۰۱۱) به میزان ۳/۵ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۶/۴ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۷ اوت ۲۰۱۰ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته ماقبل به میزان ۴/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۲۳ روز قرار گرفته و معادل ۱/۱ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۱۹ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۴۴۴/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۶۲۲ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۹ اوت ۲۰۱۱ الی ۲۶ اوت ۲۰۱۱ به میزان ۷ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۵۹۸/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته و معادل ۴ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۷ اوت ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۸۰۸/۸ میلیون بشکه در روز به ۶۰۷/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۷۹۹ هزار بشکه در روز) افزایش یافته که معادل ۷۲ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته قیمت نفت WTI بین ۸۵ تا ۹۰ دلار نوسان داشت که بهترین دامنه نوسانی برای بورس بازان با توجه به شرایط بازار بود. با اینکه شرایط اقتصادی فشار کاهشی بر بازار نفت حاکم کرده است، ولی مسیر کاهشی برای بورس بازان خیلی مهیا نیست، لذا نوسان در دامنه مذکور بهترین گزینه است. در مجموع قیمت بسته شده نوید روند کاهشی برای ماه اخیر دارد.
روند هفتگی نیز فشار کاهشی را در حال حاضر تایید می کند. در اوایل هفته آمار مناسب از هزینه‌های مصرفی آمریکا منتشر شد که موجب فشار افزایشی بر قیمت شود. سپس در روزهای بعد آمار کاهش اعتماد مصرف‌کننده آمریکا منتشر شد که فشار کاهشی بر قیمت وارد کرد. افزایش ارزش دلار در مقابل یورو نیز بر فشار کاهشی افزود. عامل مهمی که در هفته گذشته فشار کاهشی بر قیمت نفت به خصوص در آمریکا وارد کرد افزایش زیاد در ذخیره‌سازی نفت خام بود، گرچه تا حدی کاهش فصلی در ذخیره‌های بنزین اثر آن را خنثی کرد، ولی در نهایت فشار افزایش غیر فصلی موجب کاهش قیمت نفت شد. در هفته جاری فعلا قیمت پایین‌تر از ۸۸ دلار سطح برگشتی ماهانه قرار دارد، بنابراین فشار کاهشی بر قیمت وارد می‌شود؛ در حالی که قیمت نفت WTI می تواند بار دیگر به سطح ۹۰ دلار نزدیک شود، در مسیر کاهشی می تواند تا سطح ۸۰ دلار تنزل یابد.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی