دورنمای مبهم اقتصاد آمریکا و کاهش قیمت نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۲۵ جولای الی ۲۹ جولای ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال انتشار آمار مربوط به رشد اندک اقتصاد آمریکا در ۳ ماهه دوم سال ۲۰۱۱، ادامه نگرانی‌ها درباره وضعیت مالی دولت آمریکا و سردرگمی سیاست‌گذاران این کشور درباره بحران کسری بودجه، ناتوانی قانونگذاران آمریکا برای دستیابی به توافقی درباره اصلاح مقررات مالی این کشور، رفع نگرانی‌های ایجاد شده درباره تاثیر منفی یک توفان موسمی بر تولید نفت در خلیج مکزیک با تغییر جهت حرکت این توفان، کاهش تقاضا برای کالاهای با دوام در آمریکا در ماه ژوئن۲۰۱۱، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۳/۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، با بیش از ۵/۳ دلار کاهش، از حدود ۲/۹۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۵ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷/۹۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۹ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت.
با وجود کمک دولت‌های اروپایی برای حل بحران مالی یونان، وضعیت مالی آمریکا دورنمای رشد اقتصاد جهانی و تقاضای نفت را با تردید مواجه کرده است. بر اساس آمار منتشر شده وزارت بازرگانی آمریکا، رشد سالانه اقتصادی این کشور در ۳ ماهه دوم سال ۲۰۱۱ تنها ۳/۱درصد بوده است. همچنین طبق اعلام وزارت خزانه‌داری آمریکا، بودجه دولت این کشور تا ۲ اوت ۲۰۱۱ به پایان می‌رسد و ناتوانی نمایندگان مجلس آمریکا برای دستیابی به راه‌حلی در این زمینه، معامله گران بازار نفت را نگران کرده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده دولت این کشور تا دوم اوت ۲۰۱۱ قادر به تصمیم برای استقراض وجوه بیشتری نبوده و تضمینی برای پرداخت بدهی‌های کنونی در کوتاه مدت وجود ندارد. همچنین تاکنون در مورد سقف استقراض در بین اعضای کنگره توافقی حاصل نشده و این شرایط خطری جدی برای رشد اقتصادی آمریکا محسوب می‌شود. موسسه S&P هشدار داده است در صورتی که دولت و کنگره آمریکا نتوانند در خصوص افزایش سقف بدهی‌های دولت فدرال به توافق برسند رتبه اعتباری این کشور را کاهش خواهد داد. موسسه مودی نیز نسبت به کاهش رتبه اعتباری آمریکا هشدار داده است.
برخی تحلیلگران و فعالان بازار نفت معتقدند در صورت دستیابی نمایندگان مجلس آمریکا به توافقی برای حل بحران کسری بودجه، قیمت نفت مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه را پشت سر خواهد گذاشت. البته باید خاطرنشان کرد با وجود تاثیر منفی سردرگمی یاد شده بر اقتصاد آمریکا، هنوز نمی‌توان به اظهارنظر قطعی درباره تاثیر بلندمدت این مساله بر قیمت نفت پرداخت، زیرا این مساله از یک سو، با پایین آوردن ارزش دلار می‌تواند قیمت نفت خام را افزایش دهد و از سوی دیگر، با کاهش تقاضای نفت در آمریکا، می‌تواند روی قیمت نفت تاثیر منفی بگذارد.
طی دوره مذکور، انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر کاهش نرخ بیکاری در آمریکا به کمترین رقم خود از ۳ ماه گذشته، توقف بخشی از تولید در خلیج مکزیک به دلیل وقوع توفان، افزایش ۶/۴ درصدی تقاضای فرآورده‌های نفتی هند تا سال ۲۰۱۲ بر اساس برآورد هسته برنامه‌ریزی و تحلیل نفت هند وابسته به وزارت نفت و گاز طبیعی این کشور، اعلام بانک مرکزی اکوادور مبنی بر کاهش ۴/۱ درصدی تولید نفت خام این کشور در ماه مه ۲۰۱۱ نسبت به ماه آوریل، تصمیم رهبران منطقه یورو برای حل بحران بدهی کشورهای منطقه نظیر یونان، ایرلند و پرتغال، تصمیم آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) برای توقف آزادسازی بیشتر ذخایر استراتژیک نفت کشورهای مصرف‌کننده، پیش‌بینی‌ها از افزایش قابل توجه تقاضای نفت بخش برق ژاپن در نتیجه اجرای برنامه‌های این کشور برای کنار گذاشتن تدریجی نیروگاه‌های برق هسته‌ای، تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی، تداوم اختلال در تولید نفت‌خام برخی کشورهای تولیدکننده همچون لیبی و یمن، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفت‌خیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا و همچنین کاهش نسبی ارزش دلار در مقابل یورو، از عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.
طی هفته گذشته، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا به دنبال بلاتکلیفی مجلس آمریکا برای حل بحران مالی این کشور و ادامه ناتوانی سیاست‌گذاران آمریکایی در یافتن راه حلی برای بحران کسری بودجه این کشور، بدترین هفته خود را در یک سال گذشته سپری کرده و از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بودند.
ارزش یورو در مقابل دلار طی دوره مذکور به دنبال توافق رهبران منطقه یورو به منظور کمک به بحران مالی کشورهایی مانند یونان، ایرلند و پرتغال و جلوگیری از سرایت آن به دیگر کشورهای منطقه یورو، از یک روند افزایشی نسبی برخوردار بود. به طور کلی ارزش دلار در مقابل یورو در پی تصمیمات فدرال رزرو مبنی بر ارائه کمک‌های مالی برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده است، لذا در صورت اجرای برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا و تزریق پول به اقتصاد این کشور برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار افت خواهد کرد.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۲۵ جولای الی ۲۸ جولای ۲۰۱۱، ابتدا ازحدود ۳۳/۱۱۳ دلار در هر بشکه تا بیش از ۶۵/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۶ جولای افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۳۶/۱۱۳ دلار در هر بشکه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۸ جولای ۲۰۱۱، با ۳۵ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۳ دلار و ۴۳ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ معادل ۱۱۳ دلار و ۸ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه جولای ( تا ۲۸ جولای ۲۰۱۱)، با ۲ دلار و ۵۵ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه ژوئن ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۱۱ دلار و ۵۹ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه ژوئن ۲۰۱۱ معادل ۱۰۹ دلار و ۴ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه سپتامبر ۲۰۱۱، به رغم تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا و همچنین تصمیم رهبران منطقه یورو برای حل بحران بدهی یونان، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۹۴/۱۱۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۵ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۴/۱۱۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۹ جولای کاهش یافت. سطح بالای ذخیره سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۲۱ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۶ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۲۰ جولای ۲۰۱۱)، در روز ۲۷ جولای ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۱۲ دلار و ۵۹ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۷ جولای ۲۰۱۱ ) ۱۱۴ دلار و ۲۴ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۱ دلار و ۶۹ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۵ دلار و ۳۷ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۴ دلار و ۲ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۳ دلار و ۸۱ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۵ دلار و ۳۶ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۳ دلار و ۳۷ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۱۱ دلار و ۴۲ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۴ دلار و ۱ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۰ دلار و ۲۷ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۰ جولای الی ۲۷ جولای ۲۰۱۱، قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران در بازار آسیا به میزان ۳ سنت در هر بشکه افزایش یافته است، در حالی که در سایر بازارها با کاهش همراه بوده است. بر این اساس، طی دوره مذکور بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای شمال غربی اروپا و آفریقای جنوبی با ۱۴ سنت کاهش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به میزان ۶ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ معادل ۳۵۴ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱۵ جولای ۲۰۱۱) به میزان ۳/۲ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۸/۶ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۳ جولای ۲۰۱۰ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۱/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۲۳ روز قرار گرفته است و معادل ۴/۰ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۶۱ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۳۶۰/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۱۰۲ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۵ جولای ۲۰۱۱ الی ۲۲ جولای ۲۰۱۱ به میزان ۲۱۴ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۳۷۷/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۱۰۹ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۳ جولای ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۳۴۳/۹ میلیون بشکه در روز به ۸۴۰/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۴۹۷ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که معادل ۳۱۳/۱ میلیون بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
(www.iies.org )

pic۱