از «دیسنی لند» فرنگ تا «هزار و یک شهر» خودمان

سیما صراف

«بازی» در واقع یکی از ابزارهایی است که کودک سعی می کند به واسطه آن بین خودش و جهان پیرامون رابطه برقرار کند. زیگموند فروید، پدر علم روانکاوی، نزدیک به یک قرن پیش به بررسی بازی کودکان پرداخت و در بازی کودکی که قرقره‌ای را از خود دور می کرد و دوباره به سمت خود می کشید نکته ای روانکاوانه یافت: کودک با این کارش سعی می کرد دوری و بازگشت دوباره مادر به سمت خود را بازنمایی کند و در واقع با تبدیل آن به یک بازی بتواند آن را برای خودش قابل هضم و تحمل کند.

می توان با بررسی انواع بازی های متداول در بسیاری از جوامع مختلف به رهیافت های جالبی رسید. برای مثال پس از جنگ جهانی دوم و در پی ترس و وحشتی که زندگی آدمیان را اسیر خود کرده بود، تونل‌های وحشت و شهربازی های ترسناک جایگاه خاصی در شهرهای اروپا پیدا کردند؛ چراکه این «وحشت بازی ها» ترس و وحشت بشر از وضعیت غیر قابل تحملش را به یک بازی بدل کرده و آن را قابل تحمل تر می‌کرد.

«شهر بازی» پدیده ای است مدرن. شهری که قرار است همه چیز در آن «بازی» شود. شهری غیر واقعی که با بازی گرفتن المان های زندگی مدرن سعی در انطباق هر چه بیشتر انسان ها با زندگی در شهر واقعی دارد. اگر تصادفات شهری خطرناک و دلهره آفرین اند، در شهر بازی شما پشت اتومبیل‌هایی می نشینید و اتفاقا به عمد سعی می‌کنید منجر به تصادف شوید. در واقع با این «تصادف بازی » ها شما سعی می‌کنید وحشت رانندگی در شهری پر ازدحام و احتمال تصادف‌های وحشتناک را به یک بازی سرگرم کننده تبدیل و از این بازی برای خودتان حفاظی روان شناسانه درست کنید. شهر بازی مزیت عمده‌ای به بازی‌های کامپیوتری، که خصوصا در دهه پیشین جایگاه خاصی در میان نسل جدید پیدا کرده اند، دارد. بازی‌های کامپیوتری صرفا ذهن شما را به بازی می‌گیرند و بدن شما کاملا بدون بازی می ماند. بازی‌های کامپیوتری بدن شما را بازی نمی دهند، حال آنکه شهر بازی ها همه جوره به بازی‌تان می‌گیرند.

گذشته از این ها, شهر بازی ها در چند دهه گذشته به عامل بسیار مؤثری در تولید شغل و جذب توریست و سرمایه بدل شده اند. علاقه مردم به شهر بازی و بازی های شهری آنچنان افزایش یافته که برای مثال در پاریس، که از مهم‌ترین شهرهای توریستی دنیاست، شهر بازی مشهورش که در واقع با الهام از کارتون های والت دیسنی ساخته شده، این روزها در جذب گردشگران سراسر جهان چیزی از برج ایفل مشهورش کم که ندارد، بیشتر هم دارد. در حالی که برج ایفل نماد شهر پاریس و کشور فرانسه، سالانه تقریبا شش و نیم میلیون توریست را از سراسر جهان به خود جذب می‌کند، «دیسنی‌لند» پاریس که در سال ۱۹۹۰ افتتاح شد، هر ساله میزبان بیش از سیزده میلیون گردشگر است؛ یعنی دو برابر برج ایفل! در واقع این شهر بازی جدید در کنار موزه لوور و کلیسای نوتردام و حتی موزه اورسی توانسته ‌است جاذبه‌ای جدید باشد برای پاریس. دیسنی‌لند پاریس یکی از رؤیایی‌ترین مکان‌های تفریحی اروپاست؛ جایی که بسیاری از شهروندان اروپایی با جلوه‌های اعجاب‌آور سرگرم می‌شوند و اوقات فراغت خود را می‌گذرانند. در این شهربازی کارناوال‌های مختلف با نمایش‌های خیره‌کننده، گردشگران را به‌خود جذب می‌کند. در واقع دیسنی‌لند‌ها (یعنی شهربازی هایی الهام گرفته از کارتون های مشهور والت دیسنی مثل تام و جری و پلنگ صورتی و ..) برای اولین بار در آمریکا ظاهر شدند. اولین دیسنی‌لند در شهر آناهایم ایالت کالیفرنیا در سال ۱۹۵۵ افتتاح شد. والت‌دیسنی،‌ انیمیشن ساز مشهور هالیوود، اولین دیسنی‌لند را ساخت. والت دیسنی، «شهربازی» را جایی برای بازی رؤیاها، آرزو ها و واقعیت‌هایی که جهان جدید را پدید آورده ‌است، نامید.

دیسنی‌لندها خیلی زود به پیروی از این شهر رؤیایی در جهان گسترش یافتند. دیسنی‌لند توکیو نخستین پارکی ‌است که خارج از مرزهای آمریکا ساخته شد. این پارک تفریحی در سال ۱۹۸۳ در ژاپن گشایش یافت. پس از آن نیز نخستین دیسنی‌لند اروپا در پاریس در سال ۱۹۹۰ ساخته شد. دیسنی‌لند توکیو، جایی است برای گذران وقت بسیاری از مردم از طبقات مختلف. هر کس در توکیو بخواهد از پولی که دارد نهایت لذت را ببرد، احتمالا باید سری بزند به دیسنی‌لند‌ توکیو!

البته برای پرجمعیت‌ترین شهر جهان، دیسنی‌لند نمی‌تواند خالی از بسیاری از مردم شهر توکیو در کنار گردشگرانی باشد که به این شهر می‌آیند و به شهر رؤیایی دیسنی‌لند می‌روند. عجیب نیست که آمار خیره‌کننده سالانه بیش از هجده میلیون گردشگر در شهربازی توکیو به ثبت رسیده‌ است. دیسنی‌لند توکیو در سال ۱۹۸۳ ساخته شد و دومین دیسنی‌لند جهان لقب گرفت. البته در سال‌های اخیر چند دیسنی‌لند در هنگ‌کنگ و سنگاپور و کشورهای جنوب شرق آسیا ساخته شده ‌است و کمی از رونق این شهر افسانه‌ای چشم‌بادامی‌ها کاسته‌ شده. شرکت معروف والت دیسنی به‌دلیل استقبال زیاد از دیسنی‌لند توکیو، چند سالی است که دریای دیسنی را نیز در این شهر طراحی کرده‌ است که عمده برنامه‌هایش در آب اجرا می‌شود.

دیسنی‌لند توکیو سال گذشته در حدود یک‌پنجم جمعیت ژاپن (۸/ ۲۴میلیون نفر) را به‌خود جذب کرده و این در حالی است که دیسنی فلوریدا و کالیفرنیا مجموعاً در سال گذشته تنها ۳/ ۲۶ میلیون نفر بازدیدکننده داشتند!

آیا ساختن شهربازی هایی با الهام از شخصیت‌ها و کاراکترهای قدیمی و باستانی ایران (مثل چراغ جادوی علاء الدین ، غول چراغ جادو , قصه های شهرزاد و هزار و یک شب , سیمرغ , موش و گربه عبید زاکانی و...) نمی تواند ایران و تهران را به یکی از بزرگترین جاذبه‌های توریستی و سرمایه‌ای بدل کند؟ البته که می تواند. شاید احداث شهربازی بزرگ «هزار و یک شهر» گامی به این سو باشد.