عوامل کاهش قیمت گاز و فرآورده‌ها در هفته گذشته

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی‌ گاز طبیعی در بورس آمریکا ( آتی‌های ماه اول برای تحویل در جولای ۲۰۱۱) طی دوره ۲۰ ژوئن الی ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس به دلیل کاهش تقاضای گرمایشی گاز طبیعی و همچنین افزایش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۹۸ میلیارد فوت‌مکعب طی هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱، قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس نایمکس، از حدود ۳۱۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲۲۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت.
همچنین قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه جولای ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۲۶۶۸/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۷۵۸/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۵۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۶ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۳۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۴۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۱۱ افزایش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۴۲/۲۷ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر است. قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو نیز از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۶۶/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۶ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۵۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۱۱ افزایش یافت. از سوی دیگر، قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار نیویورک از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۸۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۶ ژوئن ۲۰۱۱ ، با ۱۰ سنت (۰۷/۲ درصد) کاهش تا کمتر از ۷۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۸۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۱۱ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۶۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۴ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۶۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۸۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۴ ژوئن ۲۰۱۱ با ۱۸ سنت کاهش، تا کمتر از ۷۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE)، با ۱۳ سنت کاهش طی دوره ۱۴ ژوئن ۲۰۱۱ الی ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱، از حدود ۵۶/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۴۳/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ در حدود ۲۳۵۴ میلیارد فوت‌مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۹۸ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است.
این ذخایر به میزان ۲۵۸ میلیارد فوت‌مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۶۴ میلیارد فوت مکعب (۶/۲ درصد) کمتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۰- ۲۰۰۶) است. میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۲۴۱۸ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۶۴ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۰۷۲ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است و به میزان ۱۲۶ میلیارد فوت مکعب (۵/۱۰درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه کمتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و...) به میزان ۱۰۹ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه؛ یعنی ۸۵۱ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۶ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۲۷ میلیارد فوت‌مکعب (۹/۲ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۱۰ بیشتر است.
سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۸ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۳۲۲ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است، ولی معادل ۴۷ میلیارد فوت‌مکعب کمتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به‌طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۳۵۴ میلیارد فوت‌مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس طی هفته گذشته، در پی اعلام آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) مبنی بر توافق اعضای این سازمان برای تزریق بیش از ۶۰ میلیون بشکه نفت خام از ذخایر استراتژیک این کشورها به بازار طی ماه اوت ۲۰۱۱، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، انتشار برخی آمار منفی در مورد اقتصاد آمریکا نظیر وضعیت نامناسب اشتغال در این کشور، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۵۱ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، از حدود ۹۱۱۵/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۷۶۶/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۵۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱، تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی، تداوم اختلال در تولید نفت‌خام برخی کشورهای تولیدکننده همچون لیبی و یمن، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفت‌خیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر عدم بازگشت عرضه نفت خام لیبی به سطوح پیش از بحران یعنی ۶/۱ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۱۴، پیش‌بینی معامله گران از کاهش صادرات نفت خام آنگولا در ماه اوت ۲۰۱۱ و اعلام خبر مربوط به افزایش ۹/۶ درصدی واردات نفت خام ژاپن درماه مه ۲۰۱۱ نسبت به مدت مشابه سال گذشته، از عوامل تقویت‌کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی مذکور و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲/۱ میلیون بشکه و نیز کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱۸۵ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۹۳۲/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۵۰۳/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت.
همچنین قیمتهای آتی‌ گازوئیل اروپا طی دوره مذکور به رغم تداوم بحران لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و در نتیجه افزایش نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در بازار اروپا، به دلیل افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی یونان و سایر اقتصادهای منطقه پولی یورو و افزایش اعتراضات به سیاست‌های ریاضت اقتصادی در این منطقه، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بوده و از حدود ۰۲۹/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۸۴۰۶/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت.
طی هفته مذکور، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۵۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲/۱ میلیون بشکه، سوخت جت معادل ۱۰۰ هزار بشکه، نفت کوره پسماند معادل ۶۰۰ هزار بشکه و همچنین کاهش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۵۱ و ۱۸۵ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۲۲ ژوئن ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۱۴ ژوئن ۲۰۱۱ الی ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بودند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار خلیج فارس به ترتیب با (۹۹/۴)، (۵۷/۴۸)، (۷۶/۴۷) و (۴۱/۲۱) دلار به ازای هر تن متریک کاهش، روی سطوح (۸۲/۱۰۲۰)، (۸۱/۹۱۱)، (۱۲/۹۹۱) و (۳۲/۶۳۸) دلار قرار گرفتند.
همچنین قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار ژاپن طی روز ۲۱ ژوئن۲۰۱۱ به ترتیب با (۲۴/۵)، (۹۳/۴۴)، (۵۲/۴۹) و (۵۴/۲۱) دلار به ازای هر تن متریک کاهش، روی سطوح (۵۱/۱۰۶۴)، (۹۵/۹۵۶)، (۶۰/۱۰۱۷) و (۰۲/۶۶۷) دلار قرار گرفتند. در بازار سنگاپور نیز طی دوره مذکور قیمت تمامی فرآورده‌ها روند کاهشی را تجربه کردند.
قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و آمریکا طی دوره ۱۴ ژوئن الی ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱ روند کاهشی را تجربه کردند. لذا بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب و گازوئیل با کاهش ۷۵/۴۶ و ۷۵/۶۱دلار کاهش قیمت مواجه شده و معادل ۲۵/۹۸۱ و ۷۵/۹۱۹ معامله شدند. سوخت جت و نفت کوره در بازار مدیترانه نیز به ترتیب (۵/۷۱) و (۵/۳۴) دلار کاهش نسبت به هفته قبل (۱۴ ژوئن ۲۰۱۱)، طی روز ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱ در سطوح (۲۵/۹۹۴) و (۶۶۹) دلار قرار گرفتند.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )
* کارشناسان بازار انرژی