نمره مردودی زغالی‌ها

واگرایی قیمت زغال سنگ ایران و جهان

دسترسی ارزان‌قیمت به منابع انرژی مانند نفت و گاز باعث شده سهم زغال سنگ در تامین انرژی کشور بسیار محدود باشد. از این رو بیشتر زغال‌سنگ تولیدشده در صنایع فولادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

زغال سنگ کک‌شو (به عنوان اصلی‌ترین محصول تولیدشده در ایران) یک سوخت اساسی و واکنش‌دهنده در فرآیند ذوب سنگ‌آهن در کوره است؛ بنابراین تقاضا برای آن به‌شدت با تقاضا برای فولاد هماهنگ است. با توجه به کمبود ۶۲درصد تولید زغال سنگ در ایران و پتانسیل بالای تولید در کشور، در صورت سرمایه‌گذاری در این بخش و تغییر قیمت‌گذاری با از بین بردن انحصار و  ترغیب بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری، این بخش قابلیت تامین نیاز داخلی را دارد، اما در میان‌مدت صادرات این محصول دور از دسترس خواهد بود؛ بنابراین تولید زغال سنگ در ایران را نمی‌توان تابعی از قیمت جهانی آن دانست.

رشد ۱۱درصدی تولید در ۱۴۰۲

در حال حاضر شرکت ذوب‌آهن ایران بزرگ‌ترین مصرف‌کننده زغال سنگ در ایران است. کک‌سازی زرند ایرانیان، کک‌سازی طبس و کک‌سازی زرند کرمان از دیگر تقاضاکنندگان زغال سنگ به شمار می‌روند. از بیش از صد تولیدکننده زغال سنگ در ایران تنها ۴ شرکت در بورس ایران پذیرفته شده‌اند. شرکت‌های زغال سنگ پروده طبس، فرآوری زغال سنگ پروده طبس، زغال سنگ نگین طبس و صنعتی و معدنی شمال شرق شاهرود به ترتیب بیشترین سهم از بازار را به خود اختصاص داده‌اند. بزرگ‌ترین مانع این صنعت در بازار، عدم سرمایه‌گذاری در سال‌های گذشته برای استفاده از ظرفیت صادرات و به وجود آمدن انحصار از سمت خریدار است. با‌این‌وجود تولیدات ۴ شرکت فوق در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۴۰۱ رشد ۱۰.۴۶درصدی را نشان می‌دهد. در ادامه عملکرد ۱۴۰۲ شرکت‌های فعال در بورس ایران بررسی می‌شود.

شرکت زغال سنگ پروده طبس: با نماد معاملاتی «کزغال» با ارزشی معادل ۷هزار و ۹۸۹میلیارد تومان، بیشترین ارزش بازار را در صنعت زغال سنگ ایران داراست. این شرکت در سال ۱۴۰۲نسبت به سال ۱۴۰۱ کاهش۱۸.۷۲درصدی تولید را تجربه کرده است. این در حالی است که رشد۳۶.۹درصدی میانگین سالانه نرخ فروش، اصلی‌ترین دلیل رشد ۲۹درصدی درآمد‌های این شرکت است. میانگین سه شاخص سودآوری در پاییز ۱۴۰۲ نسبت به پاییز ۱۴۰۱(شامل حاشیه سود ناخالص، حاشیه سود عملیاتی و حاشیه سود خالص) این شرکت ۲۳درصد کاهش یافته است؛ این درحالی است که همین شاخص برای صنعت تنها ۱۶درصد کاهش یافته است.

فرآوری زغال سنگ پروره طبس: با نماد معاملاتی «کپرور» ارزشی معادل ۲هزار و ۱۱۲میلیارد تومان در بازار دارد. این نماد در سال گذشته نسبت به سال ۱۴۰۱، کاهش ۰.۹درصد در تولید داشته است؛ این در حالی است که سهم این شرکت در تولیدات صنعت زغال سنگ ۲درصد افزایش پیدا کرده است. ۳۶.۲درصد افزایش در نرخ فروش عامل رسیدن به ۳۸درصد رشد در درآمد‌های این شرکت است. شاخص‌های سودآوری این نماد ۷درصد کمتر از میانگین صنعت زغال سنگ کاهش پیدا کرده است که بیانگر وضعیت بهتر این شرکت در مقایسه با میانگین صنعت است.

شرکت زغال سنگ نگین طبس: نماد «کطبس» سومین نماد ارزشمند در این صنعت، با هزار و ۴۶۱میلیارد تومان است. این شرکت در سال ۱۴۰۲، ۲۷۹هزار تن زغال سنگ خام تولید کرده است که نسبت به سال ۱۴۰۱، ۳درصد افزایش یافته است تا به سهم ۲۲درصدی در بازار برسد. شاخص‌های حاشیه سودآوری، بیانگر ثبات در این نماد است. این در صورتی است که افزایش ۳۶.۶درصدی نرخ فروش این شرکت کمتر از نماد کزغال بوده است، اما افزایش درآمد ۳۳درصدی را نشان می‌دهد که ۵درصد بیش از این نماد است.

شرکت صنعتی و معدنی شمال شرق شاهرود: در بورس با نماد «کشرق» شناخته می‌شود و ارزشی معادل هزار و ۲۸میلیارد تومان در بازار دارد. محصول اصلی این شرکت زغال سنگ کک‌شو است و در سال ۱۴۰۲،‌ بیش از ۶۰درصد افزایش در تولید نسبت به میانگین ۱۰ساله خود داشته است. شاخص‌های سودآوری این نماد ۲۱درصد نسبت به میانگین صنعت رشد پیدا کرده و در پاییز ۱۴۰۲ به عدد ۱۵درصد رشد نسبت به پاییز ۱۴۰۱ رسیده است.

تداوم امید در صنعت زغال سنگ؟

بررسی‌ها نشان می‌دهد بزرگ‌ترین مانع این صنعت، ایجاد یک بازار انحصاری است که تنها تقاضاکننده بازار (ذوب‌آهن اصفهان) قیمت‌‌گذار است. از پاییز سال ۱۳۹۷ که قیمت زغال سنگ ۲۶.۵درصد شمش فولاد خوزستان در فرابورس تعیین شد، تا به امروز این قیمت‌گذاری تغییر نکرده و زغالی‌ها را با مشکلاتی فراوان مواجه کرده است. با وجود افزایش نرخ زغال سنگ در سال ۱۴۰۲، قیمت زغال سنگ هنوز موفق به جبران عقب‌ماندگی خود طی اواخر دهه ۹۰ و سال ۱۴۰۰ نشده است. از دیگر موانع این صنعت می‌توان به قطع ارتباط قیمتی میان بازار ایران و جهان اشاره کرد که توانایی صادرات را از تولید‌کنندگان سلب می‌کند. در سال گذشته انتظار می‌رفت به دلیل افزایش نرخ جهانی وضعیت برای این صنعت بهبود یابد که به دلایل فوق، محقق نشد. با این وجود نرخ رشد تولید ۵۰درصد سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰ و رشد ۱۰.۴۶درصدی در سال بعد از آن، می‌توان درباره رشد این صنعت در سال جاری امیدوار بود.