افزایش قیمت نفت‌خام

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۲۳ مه الی ۲۷ مه ۲۰۱۱) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفت خیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی، وقوع برخی اعتراضات و نا آرامی‌ها در کشورهای بحرین، یمن، عمان و عربستان سعودی و تشدید نگرانی درباره امنیت این صادرکننده بزرگ نفت، افت شدید صادرات نفت خام یمن در سایه ناآرامی و اعتصاب، ناتوانی عربستان برای جبران کمبود عرضه نفت خام کم سولفور لیبی در بازارهای جهانی، اعلام آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر کاهش تولید نفت خام امارات در ماه آوریل ۲۰۱۱، پیش‌بینی کاهش صادرات نفت خام نیجریه در جولای ۲۰۱۱ با توجه به برنامه‌های اولیه بارگیری محموله‌های نفتی به گزارش خبرگزاری رویترز، افزایش ۸ درصدی واردات نفت خام کره جنوبی در ماه آوریل ۲۰۱۱ نسبت به سال گذشته، افزایش قیمت بنزین در آمریکا در آستانه فصل رانندگی و اوج تقاضای این فرآورده نفتی، پیش بینی بانک آمریکایی گلدمن ساچس درباره افزایش قیمت نفت با توجه به رشد تقاضای این محصول، افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی و همچنین کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۷/۹۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۳ مه ۲۰۱۱ ، با بیش از ۸۹/۲ دلار افزایش، تا بیش از ۵۹/۱۰۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۷ مه ۲۰۱۱ افزایش یافت.
بر اساس اعلام بانک آمریکایی گلدمن ساچس، روند کاهشی قیمت نفت خام به پایان رسیده و قیمت کنونی نفت خام کمتر از سطحی است که وضعیت کنونی عرضه و تقاضای این محصول ایجاب می‌کند و روند افزایشی قیمت‌ها به زودی آغاز خواهد شد. همچنین با توجه به بحران لیبی، کاهش عرضه نفت خام تا آینده نزدیک ادامه یافته و نگرانی درباره تقاضای سوخت در چین و دیگر کشورهای مصرف‌کننده به زودی برطرف خواهد شد.
بنابراین بر اساس برآورد تحلیل‌گران بانک گلدمن ساچس، قیمت نفت خام برنت تا پایان سال ۲۰۱۱ به حدود ۱۲۰ دلار، در ۱۲ ماه آینده به ۱۳۰ دلار و در پایان سال ۲۰۱۲ به ۱۴۰ دلار برای هر بشکه افزایش خواهد یافت. بانک آمریکایی مورگان استنلی نیز پیش بینی کرده است میانگین قیمت نفت خام برنت در سال ۲۰۱۱ به حدود ۱۲۰ دلار و در سال ۲۰۱۲ تا بیش از ۱۳۰ دلار برای هر بشکه افزایش خواهد یافت. همچنین در حال حاضر پیش‌بینی بانک آمریکایی جی.پی مورگان درباره قیمت نفت خام برنت در سال جاری میلادی، ۱۲۰ دلار و پیش‌بینی بانک انگلیسی برکلیز، ۱۱۲ دلار برای هر بشکه است.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۶۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۲۰ مه ۲۰۱۱، نگرانی‌ها درباره پایین بودن میزان رشد اقتصادی آمریکا نسبت به پیش بینی‌ها در ۳ ماهه نخست ۲۰۱۱ و به دنبال آن نگرانی‌های تازه درباره شرایط تقاضای نفت خام، افت سود شرکت‌ها و افزایش هفتگی نرخ بیکاری در آمریکا، رشد ناچیز آمار هزینه مصرف‌کنندگان و کاهش معاملات مسکن در آمریکا، نگرانی‌های مستمر و فزاینده درباره وضعیت کسری بودجه کشورهای اروپایی، آمار ناامیدکننده تولید در چین، تاکید نمایندگان کشورهای عضو گروه ۸ در نشست ۲ روزه در پاریس مبنی بر کند شدن روند بازسازی اقتصاد جهانی در نتیجه رشد قیمت نفت خام، افزایش ۶/۱ درصدی صادرات نفت اوپک از مسیر دریا طی ماه مه ۲۰۱۱ بر اساس پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس و درخواست آژانس بین‌المللی انرژی از اوپک برای افزایش تولید در آستانه نشست ۱۵۹ این سازمان، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.
بر اساس تازه‌ترین برآوردها، رشد اقتصادی آمریکا در ۳ ماهه نخست سال جاری معادل ۸/۱ درصد بوده است، اما این رقم نسبت به پیش‌بینی‌ها پایین است. همچنین آمار تولید چین، بزرگترین مصرف‌کننده انرژی جهان، در ماه مه سال جاری میلادی به پایین‌ترین حد خود در ۱۰ ماه گذشته رسیده است.
طی هفته گذشته، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بودند. همچنین ارزش یورو در مقابل دلار از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۲۳ مه الی ۲۶ مه ۲۰۱۱، ازحدود ۴۶/۱۰۵ دلار در هر بشکه تا بیش از ۸۳/۱۰۹ دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۶ مه ۲۰۱۱، با ۲۲ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۷ دلار و ۶۴ سنت رسیده است.
میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۰ مه ۲۰۱۱ معادل ۱۰۷ دلار و ۴۲ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه مه (تا ۲۶ مه ۲۰۱۱)، با ۸ دلار و ۲۲ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه آوریل ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۰۹ دلار و ۸۷ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه آوریل ۲۰۱۱ معادل ۱۱۸ دلار و ۹ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه جولای ۲۰۱۱، به دلیل تشدید ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از احتمال گسترش ناآرامی‌ها در خاورمیانه و تسری آن به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی و در نتیجه تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۱/۱۱۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۳ مه ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۳/۱۱۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۷ مه افزایش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۴۴/۱۴ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۴۱ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۱۸ مه ۲۰۱۱)، در روز ۲۵ مه ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۶ دلار و ۴۵ سنت رسیده است.
بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۵ مه ۲۰۱۱ ) ۱۰۸ دلار و ۲۴ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۴ دلار و ۹۹ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۰۸ دلار و ۹۲ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۷ دلار و ۸۲ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۰۷ دلار و ۷۳ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۸ دلار و ۹۵ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۷ دلار و ۵۷ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۴ دلار و ۸۲ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۷ دلار و ۸۵ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۳ دلار و ۶۲ سنت به فروش رسیده است.
طی دوره ۱۸ مه الی ۲۵ مه ۲۰۱۱، قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران در بازار آسیا با ۵۲ سنت کاهش همراه بود، در حالی که در سایر بازارها روند افزایشی ۶۸/۱ دلار در هر بشکه را تجربه نمود. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۶۷ سنت و ۲۰ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۰ مه ۲۰۱۱ معادل ۹/۳۷۰ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱۳ مه ۲۰۱۱) به میزان ۶۰۰ هزار بشکه افزایش یافته و معادل ۸/۵ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۱ مه ۲۰۱۰ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نسبت به هفته قبل به میزان ۳/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۹/۲۵ روز قرار گرفته است و معادل ۷/۱ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۴۹۴ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۸۴۱/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۲۴۴ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۳ مه ۲۰۱۱ الی ۲۰ مه ۲۰۱۱ به میزان ۳۵ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۵۸۳/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۴۳ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۱ مه ۲۰۱۰ است.
در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۵۷۰/۸ میلیون بشکه در روز به ۲۳۲/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۶۶۲ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که معادل ۶۹۶ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته با توجه به اینکه اخبار قابل ملاحظه‌ای که بازار نفت را تحت تاثیر قرار دهد وجود نداشت؛ در ادامه نوسان محدود قیمت نفت WTI بین ۹۶ تا ۱۰۲ دلار، دامنه نوسانی مذکور همچنان برقرار بود. این در حالی است که فشار برای خروج از این دامنه رو به ازدیاد است.
در هفته جاری ماه مه به پایان می‌رسد و قیمت‌های نفت در این ماه با تنزل بسیار شدیدی روبه‌رو شدند و ادامه روند افزایشی قیمت را با تردید روبه‌رو ساختند.
آمار منتشره در حیطه اقتصادی برای آمریکا و اروپا نامناسب بودند. پیش‌بینی رشد اقتصادی برای فصل اول آمریکا همچنان در سطح ۸/۱ درصد باقی ماند؛ در حالی که انتظار بر افزایش آن تا ۲ درصد می‌رفت. از طرف دیگر در اروپا نیز با توجه به ریسک بدهی‌ها، شرایط ساختاری نامناسبی مشاهده شد و اعتماد به اقتصاد آنها شکننده ارزیابی می‌شود.
یکی از علائم مثبتی که به بازار تزریق شد افزایش شاخص اعتماد مصرف‌کنندگان آمریکا بود که با توجه به اینکه در ساعات پایانی معاملات هفته اعلام شد، در عمل فشار افزایشی خاصی بر قیمت وارد نکرد.
قیمت نفت بیشتر تحت تاثیر روند و نوسان ارزش دلار قرار داشت و نوسانی شبیه به نوسان ارزش دلار در مقابل یورو را پیمود. درچند هفته گذشته قیمت در سطح ۹۶ دلار با حمایت محکمی روبه‌رو شده است که در هفته جاری نیز این حمایت برقرار است و در مسیر افزایشی سطوح ۱۰۲ و سپس ۱۰۵ دلار مانع افزایش بیشتر خواهند بود.
منبع : سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی