کاستن از فشار به بانک‌ها

داود دانش جعفری

در اقتصاد ایران همواره نظام بانکی از نگاه تامین منابع دیده شده است. در واقع بانک ها محور تامین منابع مالی شناخته شده و نقش پمپاژ بر عهده انها گذاشته شده است. به همین دلیل این نظام طول سالیان مختلف از همه سوء برای تجهیز منابع تحت فشار بوده است.چنین نگاهی موجب شده که در میدان اقتصادی ایران نوک پیکان انتقادات همواره به سوی این نظام هدف گرفته شده باشد و برخی گروهها یا افراد بر این نظام خرده می گیرند که نظام بانکی از عهده نقش خود بر نمی آیند. در حالیکه که اگر از زاویه سیاست های کلان به این بخش نگاه شود باید صورت مساله را به گونه ای دیگر طراحی کرد.

در کشور ما ظرفیت سیستم بانکی در تجهیز منابع مالی حدودا پنجاه درصد تولید ناخالص داخلی برآورد می شود.به بیان ساده تر نظام بانکی در این حدود ظرفیت دارد که تامین مالی بکند،برای نمونه اگر تولید ناخالص داخلی ایران به ۱۰۰برسد ظرفیت سیستم بانکی به نصف آن یعنی ۵۰ می رسد.

چنین نسبتی در مقایسه با برخی کشورها نظیر ترکیه نسبت قابل ملاحظه ای است زیرا در ترکیه ظرفیت نظام بانکی برای تجهیز منابع بانکی به مراتب کمتر از نسبت برآورد شده در اقتصاد ایران است.

بنابراین سئوال اساسی این است که برغم چنین نسبت قابل ملاحظه ای در ایران چرا برخی کماکان معتقدند بانک ها کار خود را به درستی انجام نمی دهند یا نکته مهم تر چرا برخی بنگاههای تولید در عطش تامین منابع می سوزند؟ به نظر می رسد نگاهی کلان نگر به اقتصاد ایران بتواند پاسخگوی چنین سئوالاتی باشد.

اشاره شد که اگر تولید ناخالص داخلی ایران مساوی با عدد ۱۰۰ باشد نیمی از آن ظرفیت تامین مالی از سوی بانکها است که بخشی از آن مربوط به تعهدات سیستم بانکی است که از قبل وجود داشته است و بخشی از آن هم به ظرفیت های جدید مربوط می‌شود.مشکلی که در حال حاضر وجود دارد به تقسیم بندی این منابع باز می گردد در حال حاضر تعهدات قبلی در سیستم بانکی بالا رفته است ظرفیت جدید ایجاد شده هم بسیار محدود است و برای همین ظرفیت محدود از سوی بخش دولتی برنامه ریزی قابل توجهی شده است.در چنین شرایطی بخش خصوصی برای تامین منابع مالی به چالش های زیادی برخورده است.

برای خروج از چنین وضعیتی می توان سه راهکار معرفی کرد.راهکار اول وصول مطالبات از آن دسته بدهکارانی است که از شرایط موجود سوء استفاده کرده و با عدم بازپرداخت تسهیلات سودهای کلانی را نصیب خود می کنند.

در وصول مطالبات معوق باید توجه داشت بنگاههای بحرانی از سوء استفاده کنندگان تمیز داده شوند.راهکار دوم به عملکرد دولت باز می گردد،دولت بجای آنکه محل تامین منابع مالی خود را نظام بانکی قرار دهد اجازه دهد اعتبارات بانکی به سوی بخش خصوصی و بنگاههای تولیدی هدایت شود.راهکار سوم نیز به محل های جدید تامین منابع مالی در کنار بانک ها مربوط می شود.

در بسیاری از کشورها بورس و سرمایه خارجی یکی از محل های مهم تامین منابع مالی هستند.اقتصاد ایران نیز باید از این دو ابزار بهره ببرد.بدین ترتیب علاوه بر آنکه از فشار به منابع بانکی کاسته می شود فضایی باز می شود که شرکت های غیر دولتی از منابع بانکی در جهت گسترش تولید و خدمات خود بهره بیشتری ببرند و از عطش موجود کم شود.