دلایل کاهش قیمت نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۹ مه الی ۱۳ مه ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال تداوم نگرانی‌ها درباره روند بهبود شرایط اقتصادی جهان، کندی رشد اقتصادی آمریکا و افزایش تراز منفی تجاری این کشور، انتشار خبر کشته شدن اسامه بن‌لادن رهبر القاعده و افزایش امیدواری‌ها به افزایش ثبات در خاورمیانه و آسیای مرکزی، اعلام حذف معافیت مالیاتی شرکت‌های نفتی به عنوان راهکاری برای رویارویی با تنگنای بودجه‌ای آمریکا، پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) و اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) مبنی بر کند شدن روند رشد تقاضای جهانی نفت خام در نتیجه قیمت‌های بالای نفت خام، افزایش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۸/۳ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۶ مه ۲۰۱۱، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۵۵/۱۰۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۹ مه ۲۰۱۱ ، با بیش از ۹/۲ دلار کاهش، تا کمتر از ۶۵/۹۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ مه ۲۰۱۱ کاهش یافت.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفت‌خیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی، وقوع برخی اعتراضات و ناآرامی‌ها در کشورهای بحرین، یمن، عمان و عربستان سعودی و تشدید نگرانی درباره امنیت این صادرکننده بزرگ نفت، افت ۹۰ درصدی تولید نفت خام یمن در سایه ناآرامی و اعتصاب، افزایش برآوردهای بانک جی.پی مورگان از بهای نفت خام در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ با توجه به مشکلات مربوط به عرضه نفت، کاهش ۳۳۰ هزار بشکه‌ای در روز تولید نفت خام کل اعضای اوپک در ماه آوریل بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی پلاتس، اعلام مقام‌های اوپک مبنی بر عدم افزایش سهمیه‌های تولید این سازمان در نشست ماه آینده، افزایش نگرانی‌ها درباره سیل آمریکا، توقف جریان نفت خام در خط لوله ترنس کانادا به دنبال نقص فنی و نشت نفت، رشد قابل توجه واردات نفت خام چین در ماه آوریل ۲۰۱۱ و همچنین انتشار برخی اخبار مثبت اقتصادی برای آمریکا و اروپا نظیر افزایش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در آمریکا و نیز افزایش رشد اقتصادی اتحادیه اروپا برای فصل اول ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.
آژانس بین‌المللی انرژی عمدتا به دلیل قیمت‌های بالای نفت خام و کاهش برآورد صندوق بین‌المللی پول (IMF) درباره رشد اقتصاد جهانی، برآورد خود از رشد تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۱ را در حدود ۱۰۰ هزار بشکه در روز کاهش داده است. بر اساس گزارش بازار نفت آژانس بین‌المللی انرژی، رشد تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۱ در حدود ۳/۱ میلیون بشکه در روز خواهد بود، در حالی که این رقم در گزارش پیشین این سازمان، بیش از ۴/۱ میلیون بشکه در روز بود. مهم‌ترین عامل موثر بر این تجدید نظر، آمارهای مربوط به آمریکای جنوبی است که به نظر می‌رسد قیمت بالای نفت روی تقاضای این محصول تاثیر منفی گذاشته است. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، اگرچه به نظر می‌رسد قیمت‌های بالای نفت خام به زودی با تأثیر منفی روی تقاضای این محصول سبب کاهش قیمت آن خواهد شد؛ ولی بازار همچنان با احتمال کاهش بیشتر عرضه نفت رو‌به‌رو است، زیرا که ناآرامی‌های سیاسی بر عرضه نفت یمن نیز تاثیر منفی گذاشته است.
همچنین اداره اطلاعات انرژی آمریکا در تازه‌ترین گزارش ماهانه خود برآوردها از رشد تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۱ را به میزان ۱۲۰ هزار بشکه در روز کاهش داده و در حدود ۴/۱ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است. بر این اساس انتظار می‌رود تقاضای جهانی نفت خام در سال جاری به میانگین ۰۸/۸۸ میلیون بشکه در روز برسد، در حالی که این رقم در برآورد پیشین ۲/۸۸ میلیون بشکه در روز اعلام شده بود. بر اساس پیش‌بینی اداره اطلاعات انرژی آمریکا، بخش عمده رشد تقاضای جهانی نفت خام در ۲ سال آینده از سوی کشورهای در حال توسعه بوده و در این میان بیشترین افزایش تقاضا مربوط به چین، برزیل و خاورمیانه خواهد بود. از میان کشورهای توسعه یافته تنها آمریکا و کانادا طی ۲ سال آینده نفت بیشتری مصرف کرده و افت تقاضای اروپا و ژاپن را جبران خواهند کرد. بر اساس پیش‌بینی اوپک نیز در گزارش ماهانه مه ۲۰۱۱، تقاضای جهانی نفت خام بدون تغییر نسبت به برآورد پیشین این سازمان، در سال جاری با رشد ۴/۱ میلیون بشکه‌ای در روز همراه خواهد بود.
طی هفته گذشته، به دلیل نگرانی‌ها درباره روند بهبود شرایط اقتصادی جهان، کندی رشد اقتصادی آمریکا، افزایش تراز منفی تجاری آمریکا و همچنین اعلام حذف معافیت مالیاتی شرکت‌های نفتی به عنوان راهکاری برای رویارویی با تنگنای بودجه‌ای آمریکا، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بودند، البته انتشار برخی اخبار مثبت اقتصادی برای آمریکا نظیر افزایش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در این کشور از عوامل تقویت‌کننده ارزش شاخص‌های بورس در هفته گذشته بود.
همچنین ارزش یورو در مقابل دلار طی هفته گذشته، به‌رغم انتشار اخبار مثبت اقتصادی برای اروپا نظیر افزایش رشد اقتصادی اتحادیه اروپا برای فصل اول ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۹ مه الی ۱۲ مه ۲۰۱۱، ابتدا ازحدود ۰۸/۱۰۸ دلار در هر بشکه تا بیش از ۴۸/۱۱۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۰ مه افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۲/۱۰۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۲ مه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۲ مه ۲۰۱۱، با ۵ دلار و ۳ سنت کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۹ دلار و ۵۳ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۶ مه ۲۰۱۱ معادل ۱۱۴ دلار و ۵۶ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه مه (تا ۱۲ مه ۲۰۱۱)، با ۵ دلار و ۷۷ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه آوریل ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۱۲ دلار و ۳۲ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه آوریل ۲۰۱۱ معادل ۱۱۸ دلار و ۹ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۱، به رغم تشدید ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از احتمال گسترش ناآرامی‌ها در خاورمیانه و تسری آن به سایر کشورهای تولید‌کننده نفت خصوصا عربستان سعودی و در نتیجه تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا و همچنین افزایش رشد اقتصادی اتحادیه اروپا برای فصل اول ۲۰۱۱، به دلیل انتشار اخبار کاهشی متعدد نظیر ادامه نگرانی‌ها درباره روند بهبود شرایط اقتصادی جهان و پیش‌بینی کند شدن روند رشد تقاضای جهانی نفت خام، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۹/۱۱۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۹ مه ۲۰۱۱ تا بیش از ۶۳/۱۱۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۰ مه افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۸۳/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ مه کاهش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۱۸/۱۴ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۷ دلار و ۳۲ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۳ مه ۲۰۱۱)، در روز ۱۱ مه ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۱۰ دلار و ۵۷ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۱۱ مه ۲۰۱۱ ) ۱۱۱ دلار و ۸۳ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۹ دلار و ۵۲ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۰ دلار و ۶۹ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۹ دلار و ۵۹ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۳ دلار و ۵۹ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۰ دلار و ۷۲ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۹ دلار و ۳۴ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۱۰ دلار و ۶۸ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۹ دلار و ۶۲ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۵ دلار و ۳۹ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۳ مه الی ۱۱ مه ۲۰۱۱، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای مدیترانه و آفریقای جنوبی با ۳۲/۸ دلار کاهش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۵۷/۷ دلار و ۱۱/۷ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
پیش‌بینی قیمت
قیمت نفت خام WTI در هفته گذشته بین ۹۵ تا ۱۰۴ دلار نوسان داشت؛ در حالی که روند مشخصی را طی نکرد. ناآرامی‌های موجود در منطقه خاورمیانه مانع کاهش بیشتر قیمت نفت شده و قیمت‌ها را در بالاتر از سطح ماقبل از افزایش شدید یعنی ۹۳ دلار نگه داشته است. از لحاظ بورس بازان تثبیت وضعیت قیمت در این سطوح برای مدتی طبیعی است و نوسان‌گیری در دامنه مشخصی صورت می‌پذیرد. در هفته گذشته اخبار مثبت اقتصادی برای آمریکا و اروپا منتشر شد. رشد اقتصادی اتحادیه اروپا برای فصل اول افزایش داشت و شاخص اعتماد مصرف‌کننده و نرخ تورم آمریکا نیز افزایش یافت. از طرف دیگر خبر منفی مربوط به افزوده شدن بر تراز منفی تجاری آمریکا بود. مهم‌ترین عامل اثرگذار در هفته گذشته افزایش ارزش دلار در مقابل ارزهای دیگر بود که در ادامه افزایش آن از هفته ماقبل است و فشار کاهشی روی قیمت نفت نیز وارد آورد. در هفته جاری افزایش ارزش دلار در مقابل یورو با حمایت مناسبی روبه‌رو است. فشار کاهشی دیگر که بر قیمت‌های نفت وارد شد از طریق افزایش ذخیره‌سازی‌های نفت خام و بنزین اتفاق افتاد. در هفته جاری قیمت نفت هنوز با سطح حمایتی ۷/۹۶ دلار مواجه است که در دو هفته گذشته موجب بسته شدن قیمت در بالاتر از آن شده است. در مسیر افزایشی سطوح ۱۰۲ و ۱۰۵ دلار از مقاومت‌هایی است که مانع افزایش بیشتر قیمت خواهد شد.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
(www.iies.org )