کاهش قیمت گاز و فرآورده‌های نفتی

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در ژوئن ۲۰۱۱) طی دوره ۲ مه الی ۶ مه ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی برخوردار بود.

بر این اساس به دلیل کاهش تقاضای گرمایشی گاز طبیعی و همچنین افزایش سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۷۲ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۲۹ آوریل ۲۰۱۱ و نیز به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت‌های آتی‌ گاز طبیعی در بورس نایمکس، از حدود ۶۹۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲۳۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۶ مه ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت‌های آتی‌ گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۶۴۰۱/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۱۱۰۳/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۶ مه ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۳۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ آوریل ۲۰۱۱ به بیش از ۵۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ مه ۲۰۱۱ افزایش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۶۳/۲۴ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ ، پایین‌تر است. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۶۶/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ آوریل ۲۰۱۱، با ۳۳ سنت (۱/۷ درصد) افزایش تا بیش از ۹۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو در تاریخ ۴ مه ۲۰۱۱ افزایش یافت. همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۴۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ آوریل ۲۰۱۱ تا بیش از ۷۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ مه ۲۰۱۱ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۴۰/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۱۱ تا بیش از ۷۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ مه ۲۰۱۱ افزایش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۷۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۱۱ تا بیش از ۱۴/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ مه ۲۰۱۱ افزایش یافت. از سوی دیگر، قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE)، با ۵۲ سنت کاهش طی دوره ۲۷ آوریل ۲۰۱۱ الی ۳ مه ۲۰۱۱، از حدود ۹۱/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۳۹/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور کاهش یافته است.

بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۹ آوریل ۲۰۱۱ در حدود ۱۷۵۷ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۷۲ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۲۲۶ میلیارد فوت مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۹ آوریل ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۱۷ میلیارد فوت مکعب (۱ درصد) کمتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۰- ۲۰۰۶) است. میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۱۷۷۴ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۹ آوریل ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۴۱ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۷۰۷ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است و به میزان ۹۸ میلیارد فوت مکعب (۲/۱۲ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه کمتر است.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۶ مه ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی شدید برخوردار بود. بر این اساس طی هفته گذشته، به دلیل انتشار خبر کشته شدن اسامه بن لادن، رهبر القاعده و افزایش امیدواری‌ها به افزایش ثبات در خاورمیانه و آسیای مرکزی، تقاضای رییس‌جمهور آمریکا مبنی بر حذف معافیت مالیاتی شرکت‌های نفتی به عنوان راهکاری برای رویارویی با تنگنای بودجه‌ای آمریکا، کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۰۵ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۹ آوریل ۲۰۱۱، پیش‌بینی کاهش تقاضای سوخت در آمریکا، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از حدود ۳۴۷۹/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۹۰۱/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۶ مه ۲۰۱۱ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل یک میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۹ آوریل ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌رود.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی مذکور، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بوده و از حدود ۲۵۲۱/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۸۴۵۷/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۶ آوریل ۲۰۱۱ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۴/۱ میلیون بشکه و همچنین افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱۵۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۹ آوریل ۲۰۱۱، از عوامل تقویت کننده قیمت سوخت حرارتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
همچنین قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور به‌رغم تداوم و تشدید بحران لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و در نتیجه افزایش نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در بازار اروپا، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۳۷۷۳/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۱۶/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۶ مه ۲۰۱۱ کاهش یافت.

طی هفته مذکور، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۱ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۴/۱ میلیون بشکه، سوخت جت معادل ۲۰۰ هزار بشکه و همچنین افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱۵۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۹ آوریل ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت کوره پسماند معادل ۴/۱ میلیون بشکه و کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۰۵ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۹ آوریل ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۴ مه ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۷ آوریل ۲۰۱۱ الی ۳ مه ۲۰۱۱، روندهای متفاوتی را تجربه کردند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار خلیج فارس به ترتیب به میزان (۳/۳۹)، (۱۸/۶)، (۴۴/۷) و (۲۵/۱) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است. لذا در بازار خلیج فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره طی روز ۳ مه ۲۰۱۱ در سطوح (۲۶/۱۱۶۱)، (۷۷/۱۰۰۹)، (۰۸/۱۰۹۸) و (۱۶/۶۶۶) دلار قرار گرفتند.
همچنین بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار ژاپن به ترتیب با (۶۷/۳۷)، (۹۸/۷)، (۲۴/۸) و (۵۹/۲) دلار افزایش نسبت به هفته قبل (۲۷ آوریل ۲۰۱۱)، طی روز ۳ مه ۲۰۱۱ در سطوح (۶۸/۱۲۰۹)، (۰۱/۱۰۵۷)، (۵۲/۱۱۲۵) و (۲۸/۶۹۸) دلار قرار گرفتند. میانگین بهای فرآورده‌های نفتی در بازار سنگاپور نیز با افزایش همراه بود. از سوی دیگر، میانگین بهای فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و آمریکا با کاهش همراه بودند. بر این اساس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار مدیترانه به ترتیب با (۳)، (۶)، (۲۵/۵) و (۵/۷) دلار کاهش نسبت به هفته قبل (۲۷ آوریل ۲۰۱۱)، طی روز ۳ مه ۲۰۱۱ در سطوح (۱۱۳۰)، (۵۰/۱۰۰۰)، (۱۰۹۳) و (۷۵/۶۸۴) دلار قرار گرفتند.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )
*کارشناسان بازار انرژی