نوسان قیمت و کمبود نیروهای متخصص، بزرگترین مشکل شرکت های ساختمانی است

برگزاری کنفرانس های تخصصی بدون شک بهترین کلاس درس برای مهندسان جوان جهت آشنایی با آخرین متدهای فنی و مهندسی است

سید حسین شاهمرادی مدیرعامل شرکت عمران و نوسازی کرمانشاهان، از سال ۱۳۵۴ فعالیت خود را در عرصه ساخت و ساز آغاز کرد. شاهمرادی تحصیلات خود را در دبیرستان البرز پشت سر گذاشته و در سال ۱۳۴۸ وارد دانشگاه فنی تهران شد. او در سال ۱۳۵۲ لیسانس و در سال ۱۳۵۴ فوق لیسانس خود را در دانشگاه فنی دانشگاه تهران گرفت. گفتگوی دنیای اقتصاد با مدیرعامل یکی از بزرگترین شرکت‌های ساختمانی را می خوانید:
آقای شاهمرادی برای رسیدن به جایگاه امروز و مدیریت شرکتی با قدمت ۳۸ ساله فعالیت های خود را از کجا شروع کردید؟

- از زمانی که در دانشگاه تهران تحصیل می کردم از ابتدای کارم فعالیت‌های اجرایی هم انجام می دادم. در آن زمان به عنوان کارآموز در پروژه های مختلفی فعالیت داشته و همزمان با درس خواندن کار می کردم. در زمان فارغ‌التحصیلی با توجه به اینکه شش ماه در حین تحصیلات خدمت می کردیم این دوران را به سرعت پشت سر گذاشتم. من از سال ۱۳۴۹ شروع به کار و کسب تجربه کردم و چهل سال است که کارهای اجرایی انجام می دهم.
تا به حال در چند پروژه ملی فعالیت داشته اید؟
- تا به حال ۵۰ پروژه در اقصی نقاط ایران به پایان رسانده ام. در سیستان و بلوچستان، بندرعباس، شمال ایران، آذربایجان، مرکز ایران مانند اصفهان و... کار اجرایی انجام داده ام و نتیجه این اقدامات تجربیاتی است که امروز به دست آورده‌ام. در تمام این سال ها علاوه بر کارهای اجرایی که انجام داده ام توانستم مهندسان جوان را در شرکت آموزش دهم. تعداد زیادی از مهندسانی که امروز فعالیت می کنند منشآ تولید کار هستند و به افراد بزرگی در این عرصه تبدیل شده‌اند.
تکنولوژی ساخت و ساز در ایران چه تفاوتی با کشورهای دیگر دارد؟

- تکنولوژی هایی جدیدی که به ایران می آید اکثرا در حد تئوری باقی مانده و وارد کار ساخت و ساز نمی شود. ولی من به شخصه تکنولوژی های جدیدی را که در طی سفرهایم به دیگر کشورها به دست آورده ام در فعالیت ها و پروژه هایم پیاده کرده ام. خیلی از افراد ادعا می کنند که صنعت جدیدی را در ساخت و ساز وارد کشور کرده اند. ولی زمانی که به کار اجرایی می رسند از روش های سنتی استفاده می کنند. البته تغییر روش و رساندن یک پروژه به مرحله اجرا در ایران کار بسیار سنگینی است. علت آن هم کاملا مشخص است. معمولا مردم در جامعه ما با تغییر فناوری مخالف بوده و در برابر اجرای آن مقاومت می کنند. در این شرایط باید انرژی بالایی گذاشت تا کار را پیش ببریم. برای مثال در گذشته خانه ها از خشت ساخته می شد. زمانی که تکنولوژی در این زمینه پیشرفت کرد و آجر به بازار آمد خشتکارها ابتدا به شدت در برابر ساخت خانه با آجر مخالف می کردند. ولی به تدریج این کار جا افتاد.
فعالیت و مطالعات شرکت کرمانشاهان در زمینه زلزله به کجا رسیده است؟

- یکی از مواردی که از سال های گذشته فکر من را مشغول می کرد مقوله زلزله بود. در ایران اگر نگاهی به تاریخ بیندازید زلزله های ویرانگری را پیدا می کنید. برای مثال من به شخصه در زلزله طبس حضور داشتم. شرکت کرمانشاهان در سال ۵۸ در طبس در روستاهای دشت قران، الله آباد، شیرآبادو... ۴۰۰ واحد ساخت و ساز داشته است. بعد از آن زلزله ، در بم هم حضور داشتیم. کرمانشاهان در کنار راشستان در زلزله بم حداقل ۵ هزار واحد اسکان موقت ساخت. در حقیقت فعالیت های ما در عرصه زلزله و ساخت ساختمان هایی مقاوم در برابر زلزله همچنان ادامه دارد.
از چه طریقی مقاومت ساختمان ها را در زلزله افزایش می دهید؟
- وزن ساختمان یکی از مواردی است که در زلزله اهمیت بالایی دارد. هرچقدر ساختمان سبک تر باشد در زلزله آسیب کمتری می بیند. به همین دلیل ما سعی کردیم این مورد را رعایت کرده و در کارهای اجرایی علاوه بر اینکه لوکس بودن ساختمان را مدنظر قرار دهیم مقاومت آن را در دستور کار خود در اولویت داریم.
این علم را در دانشگاه کسب کرده یا از کشورهای خارجی الگو برداری کرده اید؟
- این علم را در سفرهای خارجی در کشورهای مختلف آموخته ام. زمانی که علمی را آموخته و در پروژه هایم پیاده می کنم می توانم با جرآت بگویم که کیفیت کار قابل رقابت با کیفیت ساختمان های خارجی است. مدتی پیش در پروژه‌ای پله ای طراحی کرده و آن را در ساختمان های در حال ساخت اجرا کردم. این پله از طراحی زیبایی برخوردار است. مدتی قبل پروژه «والمارت» را در کشور کانادا زیرنظر داشتم. در آن پروژه متوجه شدم پله طراحی شده بدون شک ناقص تر از پله ای بود که توسط ما در ایران طراحی شده بود. در تماس با مهندسان آن پروژه تصاویر پله طراحی شده ایرانی را به آنها نشان داده و تصور هم نمی کردم یک کار داخلی از کار مشابه خارجی بالاتر باشد.
مهندسان ایرانی تا چه حد استفاده از روش های نوین ساختمان‌سازی را در دستور کارشان قرار می دهند؟
ایرانی ها مردم با استعدادی هستند و اگر با هم همسو باشند می توان به موفقیت‌های بزرگی دست پیدا کرد. مهندسان جوانی برای کار با ما همکاری می کنند. مهندسانی که تازه کار بوده و تجربه ای ندارند روش نوین ما را به خوبی جذب کرده و اجرا می کنند. ولی افرادی که در کارنامه خود تجربه کارهای سنتی را داشته اند به دلیل این که در پروژه‌های این شرکت سنتی سازی نشده است شروع به مخالفت کرده و برای ما مشکل ساز می شوند. البته من تلاش می کنم تا ذهنیت‌ آنها را تغییر دهم. تعدادی از آنها کار را می پذیرند و روش خود را تغییر می‌دهند. ولی من با مهندسانی همکاری کرده ام که به هیچ وجه نمی توانند روش‌های جدید را هضم کنند و به همین دلیل کار را ترک می کنند. به هر حال این موج استفاده از روش های جدید هر روز در دنیا گسترش بیشتری پیدا می کند و ما چاره ای نداریم جز یادگیری و استفاده از این روش های جدید.
مواد و مصالح ساختمان سازی نسبت به گذشته با چه تغییراتی مواجه شده است؟

- امروزه تمام متریالی که در نمایشگاه های خارجی استفاده می شود مواد و مصالح جدیدی است. امروزه ما خشت و آجر در ساختمان های جدید نمی بینیم و دیگر هم نخواهیم دید. ساختمان سازی دقیقا مانند بحث کامپیوتر و IT است. امروزه در زمینه کامپیوتر هر روز شیوه های جدید پیاده و اجرا می شود. در عرصه ساختمان سازی هم دقیقا چنین بحثی وجود دارد. این نوآوری هم به قدری سریع است که حتی نمی توان به سرعت به شیوه های جدید رسید. در ایران پروژه‌های زیادی در دست سنتی سازهاست. در این شرایط سرمایه در دست این افراد است و هرکسی اجازه ساخت و ساز دارد. این روند باعث می شود سرعت پیشرفت این علم کند شود. ولی به هر حال چاره ای جز پذیرش علم نوین نیست و دیر یا زود این علم و روش های جدید تماما کشور را فرا می گیرد.
برای بالا بردن کیفیت، سود سازنده کاهش پیدا کند؟
- برای بالا بردن کیفیت در درجه اول باید تا حدودی از سودهای کلان چشم‌پوشی کرد. در واقع زمانی که فعالیتی را انجام می دهیم در درجه اول توجهی به سود نداریم چرا که باید کاری سالم و امن تحویل بدهیم. من معتقدم اگر کاری خوب جلو برود سرمایه ای ماندنی برای کشور است، نه تنها تخریب نمی شود بلکه می تواند کلاس درسی باشد برای افرادی که تمایل به یادگیری دارند. به هر حال مردم حق دارند در خانه ای زندگی کنند که محیط امن و مطمئنی را برای آن‌ها فراهم کند. هر لحظه ممکن است در ایران زلزله بیاید. اگر ما کارمان را درست انجام دهیم در صورت بروز بلایای طبیعی ما و مردم می توانیم با آرامش و سرعت بالا فعالیت کنیم. دولت هم باید به مسئله زلزله توجه ویژه داشته باشد. به هر حال زمانی که کاری صنعتی می شود هزینه آن هم بالا می رود. زمانی که هزینه کار بالاست و نرخ دلار هم افزایش پیدا می کند، برای خرید مواد مورد نیاز خود با مشکل جدی مواجه می شویم. بار مالی این کار از ساختمان سنتی بالاتر است. در کنار تمام مشکلاتمان در درجه اول تلاش می کنیم تا هرروز نوآوری جدیدی را وارد ایران بکنیم. به شخصه با داشتن ۶۲ سال سن در تمامی سفرهایم از پروژه‌های مختلفی دیدن کرده و تمام تلاشم را می کنم تا هر بار چیز جدیدی یادگرفته و با دست پر به ایران بازگردم.
در تمام سال های فعالیت در این عرصه، آیا تا به حال حمایت مدنظر خود را از دولت دریافت کرده اید؟
- دولت در عرصه های مختلف با مسائل زیادی دست و پنجه نرم می کند و در واقع باید ارگانی باشد تا بتوانیم به صورت دقیق در این عرصه شاهد نظارت باشیم. باید تولید مصالح و ساخت و ساز قانونمندتر باشد. یعنی هر مصالحی به بازار نیاید و هر کسی ساختمان نسازد. این موارد در همه کشورها رعایت می شود ولی در کشور ما موج مخالفان باعث می شود این موارد رعایت نشود. به هر حال نباید فردی که سواد مهندسی ندارد ساخت و ساز کند. این سرمایه برای ساخت ساختمان باید در اختیار فردی قرار بگیرد که علم ساخت و ساز دارد. امیدوارم دولت نظارت در این عرصه را افزایش دهد تا شاهد بروز چنین مشکلاتی نباشیم.

در زمینه کاری خود با چه چالش ها و مشکلاتی مواجه هستید؟
- نوسان قیمت ها و نبود نیروهای متخصص برای اجرای روش‌های نوین یکی از بزرگترین مشکلات کار ماست. زمانی که یک ساختمان سنتی ساخته می شود می توان کارگران عادی را به کار گرفت تا با ماله بتوانند فعالیت کنند و در نهایت می‌توان برای گچ کاری ازفردی که تجربه بیشتری دارد استفاده کرد. ولی در کار ما این نیروها به کار نمی آیند. باید نیروهای کار ما از لحاظ فکری در سطح بالایی بوده و دوره دیده باشند. چون اگر کارگران آموزش داده نشوند مصالح ارزشمند را به راحتی از بین می برند و کیفیت کار پایین می آید. در این شرایط تصور می شود طراحی مشکل دارد. من در پروژه های خود به شخصه از پنل های گچی استفاده زیادی می کنم چرا که این پنل ها سبک بوده و کاربرد خوبی دارد. زمانی که برای یکی از پروژه های نوسازی شهرتهران از آنها استفاده کردیم به شدت با استفاده از آن مخالفت شد. وقتی علت را جویا شدیم به ما گفتند این پنل ها در پروژه نواب استفاده شده و نتیجه خوبی نداشته است. زمانی که من از این پروژه بازدید کردم متوجه شدم که این پنل ها به درستی کار نشده است. در حالی که امروزه در کشورهای خارجی به صورت وسیعی از این پنل ها استفاده می شود. شرکت سازنده پنل های گچی ۱۲۰ کارخانه در کشورهای مختلف دنیا دارد. با این شرایط امکان ندارد که این پنل ها کیفیت پایینی داشته باشد. نحوه استفاده از آن ایراد داشته است. به همین دلیل باید از نیروی آموزش دیده در کار استفاده کرد.
برای جا انداختن تکنولوژی های به روز چه راهی می توانیم در پیش بگیریم؟
- باید در درجه اول بخش آموزش به روز شود. در هنرستان ها باید این موارد به دانش آموزان آموزش داده شود. من همین حالا دو نفر از رئیس کارگاههای خود را اعزام کرده ام تا دوره «اجرای سازه‌های درای وال» را ببینند. با وجود این که در حال حاضر در پروژه های خود به آنها نیاز دارم ولی ترجیح می دهم آنها علم خود را به روز کرده و سپس به کار خود ادامه دهند.
به نظر شما ایجاد NGO « صنعت احداث» چقدر می تواند در رشد و توسعه این رشته در کشور موثر باشد؟
- این کار شروع بسیار خوبی بوده و ابتکار جالبی است. باید برنامه ریزی دقیقی روی آن شود. این مسئله نشان می دهد این صنعت از همین جا می تواند پیشرفته‌تر شود. بالاخره برای پیشرفت کار باید از جایی شروع کرد. در گام بعدی می‌توانیم با برنامه های مختلف فرهنگ ساختمان سازی صحیح را به مردم جامعه القاء بکنیم. برای مثال می توان از صداوسیما کمک گرفت و با تبلیغات در شبکه‌های مختلف مسائل مهم در ساختمان سازی و ایمنی در زلزله را به مردم آموزش داد. شاید عموم مردم اطلاعات کافی نداشته باشند. به همین دلیل می‌بینیم که ساختمان های زیادی ریزش می‌کند. ما تا حد ممکن وزن ساختمان ها را پایین آورده ایم. در تمام ساختمان هایی که ما می سازیم دیوارها پیش ساخته (Curtain Wall) است.
تمایز کار شما با ساختمان سازی های سنتی چیست؟
- ما در تمام موارد کار خود، صنعتی پیش می رویم. حتی در کارخانه ما سرویس‌های بهداشتی به صورت پیش ساخته کاشی کاری و لوله کشی شده و سپس داخل ساختمان استفاده می شود. این مسئله کار جدیدی است و کمتر پیمانکارانی این کار را انجام می دهند. برای مثال ما پله، خرپشته و... را پیش ساخته کرده ایم. چرا که وقتی کاری در کارخانه انجام می شود در مقایسه با کارگاههای ساختمانی کار علمی تر و با نظارت بیشتری انجام می‌شود و کیفیت کار بالاتر می‌رود. در کارخانه همه چیز با دقت بیشتر و به صورت تخصصی انجام می گیرد. برای مثال اجرای سرویس های بهداشتی در بسیاری از ساختمان ها و در طبقات مختلف با ایراداتی همراه است، ولی زمانی که همه چیز در کارخانه ساخته می‌شودمسلماً دقت اجرا به مراتب بالاتر است. این دقت باعث می شود کار زیباتر باشد. همچنین اسکلتی که پیش ساخته بوده و پیچ و مهره شده است دیگر خطا نخواهد داشت بنابر این کار صنعتی مزایای زیادی دارد.
سومین کنفرانس صنعت احداث چقدر می تواند در ارتقای دانش فنی به مهندسان باتجربه و مهندسان جوان کمک کند؟
- برگزاری این کنفرانس های تخصصی می تواند آخرین متدها را به مهندسان یاد بدهد و بدون شک بهترین کلاس درس برای مهندسان جوان خواهد بود. یکی از مشکلات صنعت ساختمان سازی ما در دانشگاهها است. باید درس های دانشگاهی به روز شده و آخرین نوآوری ها به دانشجویان تدریس شود. زمانی که فردی مدرک می گیرد باید با این ذهنیت جدید وارد کار شود. ذهن دانشجویی که به تازگی مطلبی را در دانشگاه می آموزد مانند صفحه عکاسی است. به همین دلیل هر چیزی که به دانشجو آموخته می شود در ذهنش نقش می بندد. نباید مهندس با روش های سنتی وارد بازار کار شود و با دنیای دیگری روبرو شود.به نظر من در دانشگاه ها علاوه بر مسائل کاری باید مسائل مالی و حقوقی آموزش داده شود. وقتی مهندس در دانشگاه چیزی یاد نمی گیرد در کار به شدت با مشکل مواجه می شود. من مهندسان زیادی را دیده ام که بسیاری از ابزار ساختمان سازی را نمی شناسند و در کار دائم متعجب می شوند. باید سفرهایی برای دانشجویان ترتیب داده شده و از کارگاههای مختلف بازدید کنند تا در کار خود وارد شوند. برگزاری چنین کنفرانس هایی هم می تواند عامل بسیار مهمی باشد تا مهندسان جوان بتوانند زودتر از آخرین متدها باخبر شوند.
شما سال گذشته در کنفرانس حضور داشتید؟
- بله سال گذشته در دومین مرحله کنفرانس حضور داشته و لوح تقدیر هم دریافت کردیم. ما در سراسر ایران با یک میلیون مسکنی که در حال ساخت است به افتخار بزرگی رسیده و اول شدیم. بنابراین حرف هایی برای گفتن داشتیم و امسال هم حضور فعال خواهیم داشت. من در این کنفرانس حضور خواهم داشت و بحث مخاطرات زلزله را ارائه می کنم. در تمام زلزله هایی که من حضور داشتم تخریب از نقطه جوش بوده است. ما به شدت با جوش مخالف بوده و از پیچ و مهره استفاده می کنیم. به قول یکی از استادان دانشگاه: « بهترین جوش بدترین جوش است» . با اینکه جوش کار پیچیده و با دقتی است ولی در ساختمان ها رعایت نمی‌شود. ما در کارگاههای خود جوش را کم کرده ودر کارخانه تا حد ممکن به حداقل رساندیم. از سوی دیگر در پروژه های خود از دیوارهای بتنی استفاده می کردیم. پس از آن متوجه شدیم که بتن سنگین و دست و پاگیر است. به همین دلیل در پروژه پردیس دیوارهای بتنی را حذف کرده و دیوارها را با بابندهای فلزی و پیچ و مهره کار گذاشتیم که کار بسیار سختی است. در این طرح قطعات تولید شده و در کارگاه مونتاژ می شود. امسال در ساختمان های صنعتی جدید این کار را مطرح می کنیم.
از کنفرانس سال گذشته تا امسال مشغول چه کاری بوده اید؟
- ما پروژه جدید در پردیس گرفتیم و در یک فاز ۳۱۲ واحد و در فاز بعدی ۹۸۰ واحد در حال ساخت داریم. یک پروژه هم همراه با سازمان نوسازی شهر تهران داریم که یک بلوک را به پایان رسانده و بلوک بعدی را استارت زده‌ایم. در پرند هم در یک فاز ۹۲۰ واحد و در فاز دیگر ۵۶۰ واحد داشته ایم که پروژه ۵۶۰ واحدی در مرحله سفت کاری است. ۹۲۰ واحدی هم به دلیل افزایش قیمت آسانسور و لوله کشی گاز با مشکلاتی مواجه شده که به شخصه رضایت کامل ندارم. چرا که مصالح و آهن آلات افزایش قیمت چشمگیری دارد و تهیه آن بیشترین نقدینگی ما را می گیرد. با این حال کیفیت کار را به هیچ وجه پایین نمی آوریم.
اما تعدادی از شرکت های ساختمانی با بالارفتن هزینه ها کیفیت مواد اولیه خود را پایین می آورند.
- بله این مسئله بسیار زیاد بوده است. ولی شرکتی که به کار با کیفیت صنعتی اعتقاد دارد نمی‌تواند وارد این وادی شود چرا که چنین کاری اعتبار شرکت سازنده را زیر سوال می برد. در کانادا به مهندسانی که وارد بازار کار می شوند انگشتری داده می شود که این انگشتر باید در دست راستشان انداخته شود. این انگشتر فلزش از پلی ساخته شده که به دلیل کار ضعیف مهندسی تخریب شده است. این فلز همیشه در دست مهندسان باقی می ماند تا هر زمانی که قلم به دست می‌گیرند بدانند که نباید کاری کنند که آن اشتباه تکرار شود. ما مهندسان باید بدانیم که هر زمان که ساختمانی را می سازیم خانواده ای در آن ساختمان زندگی خواهد کرد. به همین دلیل باید بحث ایمنی را در درجه اول اهمیت قرار دهیم. زلزله طبس ۲۱ هزار کشته داشت و هر چند سال یکبار در کشورمان شاهد چنین اتفاقی هستیم. یکی از دلایلی که من تمام تلاشم را کردم که وزن ساختمان را کاهش دهم همین بحث زلزله بود. به هر حال باید توجه شود که از مصالح بی کیفیت هم استفاده نشود.
درخواست شما از مسئولان برای حل مشکلات این صنعت چیست؟
- زمانی که روی کیفیت و مسائل فنی بالا فکر می کنیم بالا رفتن قیمت سرعتمان را پایین می آورد. من از مسئولان درخواست می کنم حداقل شرکت‌هایی را که خوب کار می کنند را دریابند و به آنها کمک کنند. کم شدن سرعت کار هزینه ما را زیادتر می کند. امروز ما سه کارخانه در جنت آباد، شهرک ایوانکی و عباس آباد تنکابن داریم که متعلق به خودمان بوده و پشتوانه کار ماست. این کارخانه ها به مشکلات زیادی برخورده اند و امیدوارم هرچه زودتر از ما حمایت شود.تصور می کنم کارهایی که برای دولت انجام می شود سود کمی دارد. سود در ساخت و سازهای شخصی است. تصور می کنم دولت باید قانونی را بگذارد که در آن کسی که می خواهد خانه بسازد با یک شرکت ساختمانی تایید شده فعالیت کند. امروز در امارات هیچ فردی حق ندارد حتی خانه خود را بسازد و شرکتی حرفه ای باید نظارت کند. ولی بسیاری از افراد معمارانی را استخدام می‌کنند که سواد مهندسی ندارند. برای مثال فرد سنگ سنگینی را در نما به کار می‌برد که در زمان زلزله فاجعه است. در حالی که می توان نمای ساختمان را با مصالح زیبا و سبک طراحی کرد. امروز هتل های لوکس دنیا با مصالح زیبا و سبک دکور داده شده است و در زمان زلزله هم هیچ آسیبی نمی رساند.
حرف آخر؟
- کار اجرایی در کشور کار بسیار سختی است. امروزه ساختمان سازان زیادی به دلیل سنگین بودن کار خود به سرمایه گذاری در کارهای دیگر می پردازند. نیروهای متخصص کم شده است و این واقعا در آینده برای بخش ساخت و ساز مشکل ساز است. باید درگسترش این رشته در کشور تلاش کنیم. امیدوارم برگزاری چنین کنفرانس هایی ادامه داشته باشد. اگر دولت از ما حمایت کند همچنان علم ساختمان سازی را گسترش می دهیم و امیدوارم در این عرصه هرچه سریع تر پیش برویم.