نگاهی رویدادی به دفاع مقدس

ترویج فرهنگ دفاع مقدس موضوعی است که حالا به یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های جامعه تبدیل شده. خاطرات جنگ و رشادت‌های آن دوران، به جرأت راهکاری است برای زندگی در تمام عمر. ساخت باغ موزه دفاع مقدس در دل تپه‌های عباس‌آباد تهران توسط شهرداری پایتخت شاید یکی از مهم‌ترین نمادها باشد، برای همین موضوع ترویج فرهنگ دفاع مقدس. این باغ موزه حدود ۲۰ هکتار مساحت دارد که به دو بخش موزه و باغ راه تقسیم می‌شود. باغ‌راهی که بین اتوبان شهید همت و حقانی قرار گرفته و موزه‌ای که بر خلاف تمام موزه‌هایی که تاکنون بوده، بیشتر به روایت روزگار دفاع مقدس می‌پردازد.

موزه‌ای رویدادی و قابل تغییر

تا کنون تمام موزه‌هایی که دفاع مقدس را روایت می‌کردند، بیش از هر چیز ابزار و ادوات جنگی یا وسایل شخصی شهدا را به نمایش می‌گذاشتند؛ اما بنای باغ موزه دفاع مقدس بر روایت رویدادهای جنگ تحمیلی گذاشته شد. این موزه روایتی کاملا متفاوت از تمام جاهایی دارد که صرفا بناها و اشیای تاریخی را برای بازدیدکننده به نمایش می‌گذارند. تالارهای آن جنبه رویدادی دارند و بازدیدکننده می‌تواند بیشتر اتفاقات دوران دفاع مقدس را در آن به صورت زنده مشاهده کند. برخی از بخش‌های موزه این امکان را می‌دهد که فضاها و در واقع میدان جنگ به صورت عینی برای بازدیدکننده‎ها در حجمی واقعی یا نمادین مجسم شود و شاهد شبیه‌سازی جنگ‌افزارها باشند. این امکان، تجربه‌ای نو در عرصه موزه‌های جنگ است که بازدیدکننده را این چنین ملموس با واقعیات جنگ رو‌به‌رو می‌کند.

عبور از هفت مرحله سلوک

ساختمان اصلی باغ موزه دفاع مقدس و ترویج فرهنگ مقاومت هفت تالار دارد. اما این هفت تالار که هر کدام بخشی از تاریخ انقلاب شکوهمند اسلامی تا بعد از هشت سال دفاع مقدس را روایت می‌کنند، تنها برای این امر نیستند. این هفت تالار در واقع هفت مرحله سلوک را نشان می‌دهند تا بازدیدکنندگان ناخودآگاه این روند را طی کنند.

منزل اول، آستانه‌ای برای روایت هفتگانه

اولین منزل آستانه‌ای است برای ورود به تالارهای هفتگانه. جایی برای وارد شدن به دالان تاریخ پر فراز و نشیب که با مبارزات مردم از دهه ۳۰ آغاز می‌شود. تالار آستانه از پیروزی انقلاب اسلامی تا آغاز جنگ تحمیلی را به نمایش می‌کشد. از سوی دیگر این تالار می‌خواهد آن بخش از تاریخ که زمینه‏ساز اصلی پیروزی انقلاب اسلامی و شروع جنگ تحمیلی است را برای مخاطبانش به تصویر بکشد و ذهن را برای بازدید از تالارهای بعدی آماده کند.

منزل دوم، حیرت و حقانیت

تصویر پاره کردن مصوبه شورای امنیت در رابطه با حریم مرزی ایران به دست صدام، خاطره‌ای است که خیلی‌ها هنوز یادشان می‌آید. در این تالار هجوم سراسری و ابعاد اصلی فاجعه‌ای که ایران را در سال‌های پس از انقلاب درنوردید، در زمینه‌های مختلف انسانی و صنعتی به نمایش در می‌آید. از سمت دیگر مجموعه اسناد موجود دال بر حقانیت دفاع ایران در این جنگ و اثبات متجاوز بودن صدام به مخاطبان ارائه می‏شود.

منزل سوم، روایت دفاع

سومین تالار از تالارهای هفتگانه باغ موزه دفاع مقدس و ترویج فرهنگ مقاومت به دفاع مردم ایران در مقابل دشمن متجاوز تعلق دارد. وقتی بازدیدکنندگان وارد منزل سوم این باغ موزه می‌شوند، شرایط به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده که عملا خود را در شرایط واقعی جنگ ببیند. در این تالار ترس واقعی خط مقدم برای بازدیدکنندگان نمایان می‌شود. صدای بمباران، تصاویر انفجار و لرزش‌های محیط اطراف این ترس را به خوبی در تمام وجود انسان ایجاد می‌کند.

منزل چهارم، آرامش و مقابله

مهندسی جنگ، طراحی و اجرای عملیات جنگی، جنگ شهرها و اسرا و آوارگان عراقی از مهم‌ترین موضوع‌های مورد پیگیری در تالار آرامش و مقابله است. در این تالار ضمن معرفی حوزه‌های مختلف نیروهای خودی در طول هشت سال دفاع مقدس به عملیات مختلف با انواع تکنولوژی‌های متفاوت پرداخته می‌شود. بازدیدکنندگان از این تالار می‌توانند از نزدیک با شیوه فعالیت رزمندگان ایرانی آشنا شوند.

منزل پنجم، روایت شهادت

منزل پنجم باغ موزه دفاع مقدس و ترویج فرهنگ مقاومت، جایگاه شهدای هشت سال دفاع مقدس است. در این منزل با انتقال آگاهی و حس حضور، مفهوم شهادت پیش چشم مخاطبان نمایان می‌شود. شهدای هشت سال دفاع مقدس، چهره حقیقی جنگ، تاثیرات انسانی آن، یادمان‌ها و زندگی در جبهه‏ها موضوعاتی است که در تالار پیروزی به تصویر کشیده می‌شود. در تالار پنجم با قدم نهادن روی پل معلقی از جنس چوب و پلاستیک آغاز می‌شود. در آن ضمن اشاره به دو موضوع شهید و شهادت، جایگاهی برای نام تمامی شهیدان دفاع مقدس پیش‏بینی شده است.

ششمین تالار، جشن پیروزی

در منزل ششم از منازل هفتگانه باغ موزه دفاع مقدس و ترویج فرهنگ مقاومت، نقشه‌ای از ایران قدیم نمایش داده می‌شود. وسعت امپراتوری ایران در ادوار گذشته و جنگ‏های ایرانیان با اقوام دیگر، ارائه و به این نکته اشاره می‌شود که در همه جنگ‌های سده‌های اخیر، پاره‏ای از سرزمین ایران به دست تجاوزگران افتاده و نقشه ایران بزرگ در هر هجوم و تجاوزی کوچک و کوچک‏تر شده است.

منزل هفتم، روایت از سرانجام

هفتمین منزل باغ موزه دفاع مقدس و ترویج فرهنگ مقاومت با شرح واقعه جانسوز ارتحال بنیانگذار کبیر جمهوری اسلامی ایران و نمایی از بالکن حسینیه جماران‌، آغاز می‌شود. در ادامه این منزل قرائت وصیت نامه سیاسی - الهی حضرت امام توسط حضرت آیـت الله العظمی خامنه‌ای و مباحث مربوط به انتخاب رهبری در اجلاس فوق‌العاده مجلس خبرگان که با رای اکثریت قاطع نمایندگان خبرگان منجر به انتخاب حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای به عنوان ولی امرمسلمین و رهبر معظم انقلاب اسلامی شد و آشنایی با زندگی ایشان به سمع و نظر بینندگان می‌رسد.

مسجد جامع خرمشهر در ابعاد واقعی

مسجد جامع خرمشهر یکی دیگر از بخش‌های باغ موزه دفاع مقدس است. مسجدی که درست در ابعاد و اندازه‌های واقعی مسجد جامع خرمشهر ساخته شده تا حال و هوای بنایی را زنده کند که روزگاری سنبل ایثار و استقامت رزمندگان ایرانی بود.

باغ‌راه، همنیشین موزه

باغ راه باغ موزه دفاع مقدس از ایستگاه مترو شهید حقانی شروع می‏شود و تا ایستگاه مترو شهید همت ادامه دارد. حدفاصل این مسیر تقریبا یک کیلومتر است و از دل مجموعه این موزه عبور می‌کند. یک کیلومتر یعنی تقریبا ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیاده‏روی.