پایان وضعیت اضطراری صنایع جهان؟

تازه‌‌‌ترین گزارش سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) از تحولات تولید صنعتی جهان گویای ضعیف‌شدن اثرات بحران کووید-۱۹ در طول سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ است. در عین حال، رشد صنعتی جهان در فصل دوم ۲۰۲۲ به کمترین سطح خود طی شش‌فصل اخیر رسیده است.

نتایج آخرین برآورد شاخص تولید صنعت جهان از بازگشت چین به رشد تولید در ششمین ماه از سال ۲۰۲۲ خبر می‌دهد. در عین حال، نتایج گزارش «یونیدو» از تولید صنعتی جهان در فصل دوم ۲۰۲۲ از رشد ۱/ ۳درصدی جهان خبر می‌دهد. برندگان این جهش ملموس نیز عمدتا در قاره آمریکا بودند؛ جایی که آمریکا و کانادا، کل آمریکای جنوبی و مکزیک توانستند سطح قابل‌توجهی از رشد تولید را تجربه کنند. به‌رغم این نتایج، گزارش نشان می‌دهد که همه‌گیری کرونا همچنان تاثیر قابل‌توجهی بر تولید صنعتی جهان داشته؛ گرچه این اثر در میان مناطق و بخش‌‌‌های صنعتی، متفاوت بوده است. از سوی دیگر، ادامه روند تنش میان روسیه و اوکراین با توجه به اثرات آن بر عرضه موادخام، مواد غذایی و انرژی، همچنان منبعی مهم از نااطمینانی در ماه‌‌‌های آینده تلقی می‌شود. این امر مشکلات زنجیره تامین جهانی را تشدید کرده و به افزایش قیمت کالاها و تورم عمومی در سراسر جهان منجر شده است. در ۱۶رشته فعالیت صنعتی مورد بررسی در گزارش «یونیدو»، ریتم رشد، نوسانی و متفاوت بوده است. برای مثال بعد از مدت‌‌‌ها بالاخره رشد بخش خودرو مثبت بوده، ضمن اینکه پررشدترین بخش شامل صنایع نساجی، کامپیوتر و قطعات الکترونیکی و های‌تک، بخش نوشیدنی، کک و پتروشیمی و غذاست. براساس این گزارش، پس از کاهش تولید صنعتی در ۲۰۲۰ به دنبال همه‌گیری کرونا در جهان و بهبودی‌ای که پس از آن در ۲۰۲۱ اتفاق افتاد، تولید صنعتی با سرعتی پایدار به رشد خود ادامه داده، به طوری‌‌‌که در سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ رشد سالانه ۱/ ۳درصدی را به ثبت رسانده است. این درحالی است که رشد سالانه بخش صنعت جهان در سه‌ماه اول ۲۰۲۲ و سه‌ماه چهارم ۲۰۲۱ (دو فصل گذشته) به ترتیب ۷/ ۳ و ۴/ ۳‌درصد بوده است که نشان می‌دهد، سرعت رشد تولید صنعتی در سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ افت کرده است. روند رشد سالانه تولید صنعتی جهان از سال‌های قبل از همه‌گیری کرونا نشان‌دهنده بهبود جهانی است. گرچه تولید با سرعتی متعادل درحال رشد است؛  اما نسبت به پیش از همه‌گیری کرونا سطح بالاتری دارد.

از سوی دیگر، بررسی تغییرات تولید صنعتی به صورت منطقه‌‌‌ای نشان می‌دهد که بخش تولید در آمریکای لاتین و کارائیب رشد سالانه ۹/ ۴درصدی را در سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ به ثبت رسانده که مربوط به بهبود تولید در برزیل و نرخ رشد فوق‌‌‌العاده ۲۰درصدی در کلمبیاست. تولید صنعتی در آمریکای شمالی نیز رشد خود را با نرخ ۵/ ۴درصدی ادامه داده که از نتایج عملکرد قوی ایالات‌متحده آمریکا در این بخش است. با این حال، تولید صنعتی در آسیا و اقیانوسیه در مقایسه با سه‌ماه اول ۲۰۲۲ با افت سرعت مواجه بوده و نرخ رشد سالانه به ۱/ ۳‌درصد رسیده است.  این مساله تا حد زیادی مربوط به رشد ۳/ ۲درصدی چین است که کمترین نرخ رشد تولید صنعتی این کشور در طول دوسال گذشته محسوب می‌شود و به‌دنبال اقدامات محدودکننده کرونا در برخی از شهرهای بزرگ صنعتی این کشور ایجاد شده است. رشد تولید صنعتی در ژاپن نیز با نرخ ۶/ ۳درصدی در این دوره با افت شتاب مواجه بوده است. از سوی دیگر، هند و دیگر کشورها نرخ رشد تولید بالاتر از ۱۰‌درصد را به ثبت رسانده‌‌‌اند، به طوری‌‌‌که تولید در عربستان‌سعودی، قرقیزستان و ویتنام بیش از ۲۰‌درصد رشد داشته است.  با وجود تنش‌‌‌های اوکراین، تولید صنعتی در اروپا با رشد ۶/ ۱درصدی همچنان مثبت بوده است. اما با توجه به ادامه اختلال‌‌‌ها در زنجیره تامین و افزایش قیمت کالاهای پایه، این رشد ممکن است با خطر مواجه باشد. داده‌‌‌های محدود «یونیدو» از آفریقا گویای رشد ۳/ ۳درصدی تولید صنعتی در این منطقه است که به دنبال نرخ‌های رشد پایدار در نیجریه و مصر، همراه با افزایش تولید در آنگولا، موریتانی و دیگر اقتصادهای این منطقه ایجاد شده است.  بررسی‌‌‌های «یونیدو» از تغییرات تولید صنعتی در میان گروه‌‌‌های مختلف کشورها نیز نشان می‌دهد که تولید صنعتی در میان اقتصادهای صنعتی که حدود ۹۰‌درصد از تولید صنعتی جهان را تشکیل می‌دهند، در سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ رشد سالانه ۶/ ۲درصدی داشته، به طوری‌‌‌که نسبت به سه‌ماه اول کاهش داشته است و کمترین نرخ رشد از سه‌ماه چهارم ۲۰۲۰ محسوب می‌شود.  در گروه اقتصادهای صنعتی، بهترین عملکرد مربوط به اقتصادهای صنعتی با درآمد متوسط با نرخ رشد سالانه ۷/ ۲درصدی بوده است و پس از آن اقتصادهای صنعتی با درآمد بالا با نرخ رشد ۴/ ۲درصدی قرار دارند. کلمبیا با نرخ رشد ۲۱درصدی بهترین عملکرد و بلاروس با منفی ۱۰‌درصد بدترین عملکرد را در میان کشورهای این گروه داشته‌‌‌اند.

از سوی دیگر، یافته‌‌‌های این گزارش نشان می‌دهد با وجود اینکه رشد تولید صنعتی در میان گروه اقتصادهای درحال صنعتی‌شدن ناهمگون بوده است، ولی در کل این گروه توانسته است در سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ رشد سالانه ۴/ ۱۰درصدی را ثبت کند.  گرچه این کشورها سهم کمتری از تولید صنعتی جهان دارند، ولی کشورهای این گروه از بخش صنعتی قوی‌‌‌تر و تغییر به سمت صنایعی با بهره‌‌‌وری و شدت فناوری بالاتر بیشترین سود را می‌‌‌برند. با وجود این، تفاوت آشکاری در میان اقتصادهای با سطح درآمد مختلف وجود دارد. اقتصادهای با درآمد متوسط و بالا به ترتیب رشد ۱۰ و ۱۳ درصدی را تجربه کرده‌‌‌‌‌‌اند؛ اما اقتصادهای با درآمد پایین هنوز نتوانسته‌‌‌اند از اثرات بحران کووید-۱۹ بهبود پیدا کنند، به طوری‌‌‌که تولید صنعتی آنها همچنان پایین‌‌‌تر از پیش از کروناست و در سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ نیز با کاهش رشد قابل ملاحظه‌ای نسبت به سه‌ماه اول مواجه بوده‌اند. گروه دیگری از کشورها تحت عنوان اقتصادهای صنعتی درحال ظهور نیز گروه خاصی از اقتصادهای با درآمد پایین و متوسط هستند که بخش صنعت آنها پویایی قابل‌توجهی در سال‌های اخیر داشته است. تحقیقات «یونیدو» نشان می‌دهد که این گروه از اقتصادها بهبودی قابل‌توجهی از همه‌گیری کرونا داشته‌‌‌اند و سایر گروه‌‌‌ها را پشت سر گذاشته‌‌‌اند. با این حال، پویایی آن در سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ کاهش یافته که عمدتا به دلیل کاهش نرخ رشد چین و عملکرد منفی برخی از اقتصادهای این گروه بوده است. کشورهایی همچون ویتنام، هند، مالزی، اندونزی، چین و سریلانکا در این گروه قرار دارند.  طبق این گزارش، اثر همه‌گیری کرونا بر بخش‌‌‌های صنعتی که براساس شدت تکنولوژی طبقه‌‌‌بندی شده‌‌‌اند، متفاوت بوده است. در کل، در سه‌ماه دوم ۲۰۲۲ تمامی بخش‌‌‌های صنعتی به رشد خود ادامه داده‌‌‌اند؛ ولی سرعت رشد آنها کاهش داشته است.  صنایع با تکنولوژی بالا و متوسط به بالا با رشد سالانه ۷/ ۳درصدی نسبت به سایر بخش‌‌‌ها عملکرد بهتری داشته‌‌‌اند. صنایع با تکنولوژی پایین نیز در این دوره رشد سالانه ۴/ ۲درصدی را به ثبت رسانده‌اند، در حالی که صنایع با تکنولوژی متوسط به پایین تنها ۸/ ۰‌درصد رشد داشته‌‌‌اند.  براساس این گزارش، عملکرد بخش‌‌‌های صنعتی با تکنولوژی متوسط به‌بالا و بالا مربوط به تولید قدرتمند صنایع تولیدکننده کامپیوترها، تجهیزات الکتریکی و وسایل نقلیه است. صنایع وسایل نقلیه بعد از یک‌سال کاهش به رشد مثبت رسیده، این درحالی است که تولید محصولات دارویی برای اولین بار از ۲۰۱۳ کاهش داشته است.

تولید صنعتی در ششمین ماه چگونه بود؟

تولید جهانی در ژوئن ۲۰۲۲ با نرخ رشد سالانه ۶/ ۳درصدی به رشد خود ادامه داد. آمریکای لاتین و حوزه کارائیب و همچنین آسیا و اقیانوسیه بهترین عملکرد منطقه‌‌‌ای را ثبت کردند و تقریبا همه مناطق نرخ رشد مشابهی را گزارش کردند. تولید چین کماکان در حال بهبود از اثرات قرنطینه‌‌‌های محلی است که در ماه‌‌‌های قبل اجرا شده بود.

از سوی دیگر، تولید آمریکای شمالی در مقایسه با ماه‌‌‌های گذشته روند کاهشی را به ثبت رسانده است. داده‌‌‌های جدید همچنین نشان می‌دهند که اروپا در آوریل ۲۰۲۲ با کاهش تولید اندکی مواجه شده؛ اما در ماه‌‌‌های بعد به‌سرعت بهبود یافته است.

تولید صنعتی در منطقه لاتین و کارائیب و در آسیا و اقیانوسیه به ترتیب رشد ۹/ ۳ و ۸/ ۳درصدی را تجربه کرده است. در مقام دوم، تولید چین نیز ۷/ ۳‌درصد افزایش یافته است. این درحالی است که ویتنام، اسرائیل، هند و سایر اقتصادها در این ماه نرخ رشد بالای ۱۰‌درصد را ثبت کردند. اقتصادهای اروپایی با الگوهای رشد متنوع بین کشورها به رشد تولید ۳درصدی دست یافتند. به‌عنوان مثال، دانمارک، ایرلند و مونته‌نگرو به رشد قوی بیش از ۲۰‌درصد رسیدند، این در حالی است که بلژیک کاهش تولید حدود ۱۱درصدی را تجربه کرده است. داده‌‌‌های مربوط به صنایع گروه‌‌‌بندی‌‌‌شده براساس شدت تکنولوژی نیز نشان می‌دهد که تولید جهانی صنایع با فناوری پایین ۸/ ۱‌درصد افزایش یافته است، در حالی که صنایع با فناوری متوسط و فناوری بالا از بقیه پیشی گرفته و با نرخ سالانه ۲/ ۴‌درصد رشد داشته‌‌‌اند.  در چین، تولید با تکنولوژی پایین و متوسط پایین کاهش جزئی را ثبت کرده که با رشد ۶درصدی در بخش تکنولوژی بالاتر جبران شده است.  داده‌‌‌های جدید همچنین گویای آن هستند که پس از تقریبا یک‌سال کاهش مداوم، تولید جهانی وسایل نقلیه از مه‌۲۰۲۲ روند رو به رشد را بازیافته و در ژوئن با افزایش قابل‌توجه ۷/ ۴درصدی به بهبود وضعیت خود ادامه داده است. تولید بیشتر صنایع به‌جز فلزات، سایر محصولات معدنی و داروسازی، به رشد خود ادامه دادند. صنعت داروسازی با کاهش تولید ۷/ ۴درصدی، بیشترین کاهش را در ژوئن ۲۰۲۲ داشته است.