گفتوگو با مدیرعامل شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران
بازخوانی پرونده معدن انگوران
در آن زمان هنوز مشخص نبود که شکستگی به سمت پیت معدن (کف معدن) است یا به سمت گودال پشتی معدن است. سعد محمدی میگوید:ما به بورس هم اطلاعیه دادیم، مبنی بر اینکه ما تمام شرایط کار را مشخص کردهایم و گفتیم قطعا ما عملیات بهرهبرداری را مجددا شروع خواهیم کرد.
آقای دکتر معدن انگوران طی هفتههای اخیر حاشیههای فراوانی را ایجاد کرد، منشا این اتفاقات چیست؟
تمامی حاشیههای انگوران از مسائل فنی مرتبط با معدن آغاز شد. اولین باری که این شکست یا ترک در انگوران دیده شد، سال گذشته بود. قرارداد شرکت تهیه و تولید با شرکت معدن زمین برای بررسی شرایط شکستگی تقریبا در شهریور سال ۸۴ بسته شد. در آن زمان هنوز مشخص نبود که شکستگی به سمت پیت معدن (کف معدن) است یا به سمت گودال پشتی معدن است. بعد از دو ماه مطالعه زمینشناسی دستگاه سنکومتر نصب شد. همچنین ۱۴ نقطه DGPS اکستنسومتر بر سرزمین نصب و مستقر شد و برداشت این ترک و حرکتش مورد بررسی قرار گرفت. بعد از مطالعات و شکست در آبان ماه به این نتیجه رسیدیم که میزان جابهجایی این ترک روزی ۱/۰ میلیمتر است و جابهجایی حرکت خاصی را نداشت منتهی اطلاعات عمقی و طراحی فنی در این معدن در مورد مسائل ژئوتکنیک وجود نداشت. ارزیابی این حرکت ضروری بود، بنابراین در ماههای بعد یعنی در دی ماه و بهمن ماه سرعت این جابهجایی تقریبا به ۲/۰میلیمتر رسید و در شب عید تقریبا به ۲۸/۰میلیمتر رسید و پیشبینی ما این بود که در فروردین این حرکت باید بیشتر شود و آب شدن برف و یخ در منطقه و مطالعات آبشناسی بیانگر این بود که سالانه ۵۰۰میلیمتر در این محدوده بارندگی
وجود دارد و نکته جالب دیگر این که با بررسی سنگ منطقه به این نتیجه رسیدیم که ۵۰درصد بارندگی که انجام میشود، به درون زمین و سنگها نفوذ میکند. خاصیت طراوایی سنگ هم بالا بود. ما به این نتیجه رسیدیم که نفوذ آب باران سرعت حرکت آب را در فروردین بیشتر خواهد کرد، ولی پیشبینیمان این بود که در اواخر اردیبهشت ماه به دلیل این که تمام آبها از پلههای معدن باید تخلیه شده باشند نباید دیگر جابهجایی صورت میگرفت ولی برعکس میزان جابجایی بیشتر شد. اردیبهشت تقریبا به ۵/۰میلیمتر رسید. ولی نه تنها این اتفاق نیفتاد بلکه سرعتش هم بیشتر شد و اینجا بود که در این ماه به این نتیجه رسیدیم که عوامل دیگری علاوه بر نفوذ آب در حرکت این شکست تاثیرگذار هستند و باید با جدیت بیشتری در این خصوص برنامهریزی شود. چون هیچ اطلاعاتی از قدیم نبود و طراحی معدن هم مربوط به گذشته دور بود. فردی به نام کندی این طراحی را انجام داده بوده و در ارتباط با محاسبات شیب نهایی هم، محاسباتی وجود نداشته است بلکه براساس تجربه زاویه شیب نهایی در طراحی گذاشته شده و طبق آن هم اجرا شده است و برای دیواره شمالی تقریبا یک ارتفاع نسبتا بلندی برایش طراحی سپرده بودند.
اولین قدم ما استفاده از کارشناسان متخصص زمین لغزش بود. از جمله آقای تودشکی، رییس دانشگاه معدن آلمان و آقای کراوتر که آلمانی هستند و از متخصصان بزرگ میباشند به ایران آمدهاند، آقای دکتر شعاعی که متخصص زمین لغزش هستند و پروفسور مککراکن از اسآرکی که یک شرکت بزرگ معدنی است دعوت به عمل آمد و پس از تشکیل تیم این قضیه مورد بررسی قرار گرفت و طبق راهکارها اولین موضوع قابل بحث این بود که ما به اطلاعات عمقی از این منطقه دسترسی پیدا کنیم، که چه شرایطی دارد. در این بررسی ما چند چاه حفر کردیم و دیدیم که منطقه دارای ۳ گسل عمده است و گسلها شناسایی شد و برداشتها اتفاق افتاد و خردشدگی کاملا از روی نمونههایی که بیرون آورده میشدند، مشخص بودند. نمونه حفاری را نگه داشتهایم تا ماحصل نتایج را به یک تجربه فنی تبدیل کنیم تا بتوانیم یک تجزیه و تحلیل علمی را به عنوان یک تجربه در ایران داشته باشیم و بعد از این مرحله ما به یک نکته جالب رسیدیم که تقریبا در عمق ۱۵۰متری به پایین ما شاهد یکلایه رسی بودیم و متاسفانه زیر لایه رسها شیست بود و همانطور که میدانید رس خودش عامل لغزش و رانش است، ضمن اینکه شیست کاملا صابونی شکل و بدون
چسبندگی است. این نکته در چند چاهی که حفر شد برای ما نشانگر این بود که احتمال حرکت بر روی شیست در بین مرز برخورد تا لایه آهک و رس و شیست کاملا وجود دارد. به همین دلیل در دومین حرکتی که انجام دادیم خواستیم سطح لغزش را پیدا کنیم که چه شرایطی دارد، به همین خاطر سریعا عملیات ژئوالکتریک را آغاز کردیم و در این عملیات با برداشت دویست نقطه در منطقه ضمن اینکه با حفرکردن چاههای حفاری توانستیم سطح رس و لغزش را در وسط چینهبندی، مورد بررسی قرار بدهیم و با بررسیهای انجام شده مشخص شد که سطح لایه رسی، سطح یکنواختی نیست و حالت کاسهای دارد. از طرفی سطح کاسهای میتوانست جلوی حرکت را بگیرد. نکته منفیاش این بود که این کاسهها پر از آب بود و این آبها خودشان عامل لغزش بودند و به همین دلیل تا خردادماه هم پیشبینی میکردیم که دیگر آبی نباید وجود داشته باشد، این طور نبود و همچنان این آبها عامل این رانش بودند. به غیر از ۳گسلی که وجود داشت برخورد بین شیست و آهک و خود رس لغزش را تشدید میکرد و بحث شیب نهایی معدن هم مطرح بود. تعیین شیب نهایی معدن مسالهای نبود که در مدت کوتاهی اتفاق افتاده باشد زیرا دیواره شمالی به حد نهایی خودش
رسیده بود و آخرین مسالهای که میشد در این شرایط به آن دسترسی پیدا کرد و آن را کنترل کرد زهکشی بود که ما بتوانیم آبها را از زیر تخلیه بکنیم و این اقدام با دو دستگاهی که بر سرزمین بردیم انجام شد و نکته دیگری که همزمان میتوانستیم کنترل کنیم استفاده از میکروپاپد بود که این کار هم در اسرع وقت اتفاق افتاد و تمام این اتفاقات در عرض ۳ماه صورت گرفت. با استفاده از میکروپایل و دستگاهها حدود ۸ حلقه چاه را حفاری کردیم و تزریق بتن جهت نگهداری منطقه شکسته شده برنامهریزی شد ولی سطح شکستگی حدود ۱۲هکتار بود یعنی ۱۲۰هزار مترمربع، تقریبا میشود گفت با تکمیل شعاع خودش سطح بزرگی را شامل میشد و این توده عمق بالایی هم داشت، بنابراین کنترل چنین جبهه کار وسیعی با بتن مشکل بود. و در نتیجه سرعت حرکت اجازه دوخت و دوز دیواره را با بتن به ما نداد. اما خوشبختانه با برنامهریزی که صورت گرفت ما در اسرع وقت ماشینآلات را بیرون کشیدیم و افراد را ازمعدن بیرون آوردیم و هیچ گونه تلفات جانی و تجهیزاتی در معدن نداشتیم که فکر میکنم این نکته مهم برای ما به حساب میآید. به این خاطر که در تمام کشورهای بزرگ در شکستهایی که اتفاق افتاده است ما
شاهد کشتهشدن تعدادی از افرادی بودیم که در حال کار بودهاند ولی خوشبختانه با برنامهای که صورت گرفت مشکل تلفات جانی نداشتیم و چون دائما شکستگی را کنترل میکردیم که البته کارشناسان استرالیایی و انگلیسی و آلمانی که بعداز ریزش محدوده را از نزدیک مشاهده کردند، گفتند این یک ریزش خاص است. پیشبینی چنین ریزشی را نمیکردیم و بیشتر ریزش در پشت معدن اتفاق افتاده و کف معدن را نگرفته است و قسمتهایی که دارای ماده معدنی است، خوشبختانه آزاد هستند. ما دو روز بعد از ریزش در روز سوم، بارگیری از معدن را شروع کردیم با توجه به اینکه در معدن نزدیک به ۲۰۰هزار تن ماده معدنی پر عیار و یکمیلیون تن ماده معدنی کمعیار استخراج شده بود، بارگیری را شروع کردیم و ماده معدنی موردنیاز کارخانهها را تامین کردیم.
در حال حاضر این معدن در چه وضعیتی قرار دارد؟
مجوز فعالیت معدن انگوران را از وزارت صنایع و معادن گرفتهایم و هیچگونه مشکلی نداریم و طراحی معدن کلا تغییر خواهد کرد و شرایط پیت و نحوه اجرای عملیات نسبت به گذشته فرق خواهد داشت و برای استخراج ماده معدنی هم هیچگونه مشکلی نداریم و برای اینکه هیچ خطری در آنجا وجود نداشته باشد دو تا سیستم خریداری کردهایم، یکی از این سیستمها در چاه قائم نصب می شود و سیستم دیگر هم رفلکتورهایی است که در سراسر نقاط دیواره شمالی نصب خواهد شد و ما مجبور هستیم که اینها را با هلیکوپتر روی نقاط نصب کنیم. این دستگاهها هرگونه جابهجایی و حرکتی را به ما گزارش خواهد داد تا بحث ایمنی را به طور جدی داشته باشیم ضمن اینکه با بارندگیهایی که در روزهای گذشته اتفاق افتاده است، خوشبختانه هیچگونه حرکتی را نداشتهایم.
آیا شکست و ریزش دیواره معدن طی 6ماه اخیر به طور دقیق کنترل میشد؟
کاملا کنترل میشد. آقای دکتر، مالک معدن انگوران شرکت تهیه و تولید مواد معدنی است. چرا شرکت تهیه و تولید از زمانی که بهرهبرداری را آغاز کرد، نظارت کامل را نداشت؟
اتفاقا نظارت وجود داشته است. این شکستگی پشت معدن اتفاق افتاده است و در آن قسمتی که این شکستگی اتفاق افتاده دیواره معدن به حد نهاییاش رسیده بود پس این نظارت وجود داشته است که این ترک را روز اول دیدهاند. دلایل تکتونیکی و ژئومکانیکی باعث این شکست شده است نه عدم نظارت. ببینید این ترک در خیلی از کشورهای معدنی بزرگ هم اتفاق افتاده است مانند استرالیا و برزیل.
خرید نرمافزارهای جدید معدنی در ایران عمر کوتاهی دارد. چرا دولت یا بخش خصوصی در به روز کردن این نرمافزارها دیر اقدام کرده است؟
جا افتادن این قضیه مدت زمان طولانی نیست، گل گهر و یا چادرملو براساس این نرمافزارها طراحی شدهاند یا حتی طبس که در حال راهاندازی است، تمام سیستمهای کنترل مرکزیاش کامپیوتری هستند.
قطعا استفاده از این نرمافزارها از عمر کوتاهی برخوردار است؟
بله، عمر بلندی نداشته است، یک نکته وجود دارد، ببینید این طبیعی است، سیستم معدنکاری ما نو پا است، در واقع مهم این است که براساس تجربههایی که کسب میکنیم اقدام کنیم و ما براساس تجربهای که اتفاق افتاده است به این نتیجه رسیدهایم که باید معادنمان را به روز کنیم و ما در تمام معادن بزرگمان از سیستمهای نرمافزاری روز دنیا استفاده میکنیم.
آقای دکتر آیا در معدن انگوران خطر به حداقل ممکن رسیده است؟
کارشناسانی که از استرالیا، انگلستان و آلمان آمدهاند اعتقاد دارند نشست کاملا اتفاق افتاده و حرکت حد نهاییاش را انجام داده است و دیگر حرکتی را نخواهیم داشت و ما برنامهریزی کردهایم که در دیوارهای دیگر معدن نمونهها را بگیریم و اطلاعاتمان را تکمیل کنیم و طراحی را کلا داریم تغییر میدهیم.
آقای دکتر، آیا در زمان شکست باطلههای معدن و سنگهای دیواره به داخل کف معدن ریخته شده بود؟ خیر، در واقع سنگهایی که شکسته است، روی پلههایی بوده است که باطله بودهاند.
در هنگام شکست برای تامین مواد اولیه برای کارخانههای سرب و روی مشکلی نداشتید؟
خیر، بعد از شکست روز سوم، حمل مواد معدنی را آغاز کردیم.
بعد از شکست نگرانیهایی بین سهامداران بورس بود که این شکست ارزش سهام را پایین میآورد. آیا با گزارشی که شما دادید این نگرانی برطرف شد؟
- بله، ما به بورس هم اطلاعیه دادیم، مبنی بر اینکه ما تمام شرایط کار را مشخص کردهایم و قطعا ما عملیات بهرهبرداری را مجددا شروع خواهیم کرد، ضمن اینکه هر واحدی که خاک کمعیار میخواهد به هر میزانی میتواند به شرکت تهیه و تولید مراجعه کند و با خاک کمعیار، با عیار بیش از ۱۶درصد به آنها خواهیم داد. در خیلی از کشورها مثل چین با عیار شش یا هفتدرصد کار میکنند و چون شرایط این معدن شرایط خاصی است، ما به عیار بالا توجه میکنیم. حتی معدن سرب و روی مهدیآباد یزد هم که بهرهبرداری از آن آغاز خواهد شد عیارش ۵ درصد است در صورتی که شرکت تهیه و تولید الان دارد اعلام میکند عیار ۱۶درصد داریم عرضه میکنیم و این عیار خیلی بالایی است.
در حال حاضر ماده معدنی موجود که آماده عرضه به تولیدکنندگان سرب و روی است، در معدن انگوران چه میزان میباشد؟
بیش از یکمیلیون تن، من الان دارم اعلام میکنم، هرکارخانهای هر مقدار خاک کمعیاری که میخواهد خارج از سهمیههای اعلام شده دریافت کند، شرکت تهیه و تولید حاضر است که خاک را به دست مصرفکننده بدهد.
نگرانیهای بورس به چه شکل بود؟ نامهای که از بورس به شرکت تهیه و تولید فرستاده شد دارای چه محتوایی بود؟
این طبیعی است. هنگامی که یک شکستگی به وجود میآید، احساس اولیه و شایعاتی که به وجود آمد مطلوب نیست، در ابتدا شایعه شده بود در صورت شکستگی اگر نتوانیم از معدن انگوران استخراج کنیم، کارخانههای متعددی که تولید شمش و روی میکنند متوقف میشوند و تعدادی از سهامداران هم دچار معضل میشوند، ولی این گونه نبود، چون آنها اطلاعات دقیقی از معدن نداشتند و ما اعلام کردیم که قسمت زیاد ریزش در پشت معدن اتفاق افتاده است و اصلا پلههای استخراجی معدن نیست و پلههای استخراجی معدن کاملا باز است و به راحتی میتوانیم استخراج کنیم.
در حال حاضر چه مقدار از ذخیره انگوران باقیمانده است؟
ذخیره انگوران حداکثر بین ۸ تا ۱۰میلیون تن است و حدود ۴میلیون تن سولفور زیرزمینی خواهیم داشت که تونلهایی در ۲ افق در حال جلورفتن است و برنامهریزی برای باز کردن معادن زیرزمینیمان وجود دارد. ولی ما برای اینکه این مشکل در آینده برای کشور به وجود نیاید، بابت سرب و روی برنامهریزی کردهایم. سرب و روی مهدیآباد را همین امسال پیمانکارش را انتخاب میکنیم.
ذخیره سرب و روی مهدیآباد چقدر است؟ از نظر زمینشناسی با انگوران چقدر تفاوت دارد؟ آیا در حد انگوران است؟
نزدیک به ۲۰۰میلیون تن، خیلی بزرگتر است، فقط ۲۰۰میلیون تن ذخیره است. ذخیرهای که در انگوران باقیمانده است ۱۰میلیون تن است، مسلما ذخیرهاش خیلی بالاتر است و اینکه هم اکسیده دارد و هم سولفوره و با برنامهریزیهایی که انجام شده است ما میتوانیم هر دو محصول را استخراج کنیم.
برنامه استخراجتان از معدن سرب و روی مهدیآباد یزد سالانه چقدر است؟ آیا برنامه خاصی را در نظر دارید؟
در مهدیآباد یک گسل عمدهای وجود دارد که شرایط استخراج را آسانتر کرده است. و به همین دلیل برنامه ما این است که از قسمت شرق این منطقه شروع کنیم. ما سریعا این کار را داریم برای شروع، برنامهریزی میکنیم.
در مورد معدن انگوران سالانه چه مقدار استخراج داشتهاید و چقدر در تولید رشد داشتهاید؟
استخراج انگوران سالانه، در سالهای گذشته همیشه در حد ۲۰۰ الی ۳۰۰هزار تن بوده است و حداکثر بهطور متوسط سالانه ۵۰۰هزار تن ماده معدنی استخراج میشده، فقط سال گذشته استخراج نزدیک به ۸۰۰هزار تن بود تا قبل از این شکست و با مشکلی که امسال اتفاق افتاد و وقفه ایجاد شده حدود ۶۰۰هزار تن ماده معدنی رادر معدن استخراج کردیم و در زمان باقیمانده سال قطعا باز هم تولید خواهیم کرد و سعی میکنیم که تولیدمان را به حدی برسانیم که دغدغهای وجود نداشته باشد، اما در مورد سال آینده تمام برنامهریزی ما این است که بتوانیم خوراک مربوط به کارخانهها را تامین کنیم و داریم طراحیهای جدید میکنیم و مطمئنا پس از طراحی جدید آمار دقیق را اعلام خواهیم کرد.
آیا به بیش از یکمیلیون تن در سال خواهد رسید؟
شاید در سال اول نرسد، اما در سالهای بعد حتما میرسد.
طراحی که میکنید به چه شکل خواهد بود؟ آیا طراحی خاصی است؟
طراحی انتخابی است، یعنی طوری برنامهریزی کردهایم تا بتوانیم ماده معدنی مناسبی از معدن استخراج کنیم.
ارسال نظر