باید فرمولی جدید برای جوایز صادراتی تنظیم شود

دنیای اقتصاد - شرکت راک‌شیمی یک شرکت خصوصی است که در سال ۱۳۶۸ تاسیس شد. محل کارخانه در شهر صنعتی اشتهارد است و ظرفیت تولید سالانه آن ۸۰هزار تن در سال است، شامل ۱۵۰ نوع ماده شیمیایی صنایع چرم، نساجی، شوینده، بهداشتی آرایشی، ساختمان، رنگ، رزین و غیره. دارای گواهینامه‌های بین‌المللی ایزو ۹۰۰۱ و ایزو ۱۴۰۰۱ از شرکت SGS است و ان‌شاء‌ا... در آینده‌ای نزدیک موفق به اخذ گواهینامه ۱۸۰۰۰ OHSAS خواهد شد. راک شیمی به ۳۹ کشور جهان صادرات دارد. ضمنا این شرکت سالانه بیش از ۸میلیون فوت وت بلو تولید و صادر می‌کند. راک شیمی صادرکننده نمونه سال‌های ۸۱ و ۸۵ شده است. با مهندس محمدحسین زهتابچیان، مدیرعامل شرکت راک‌‌شیمی گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که از نظرتان می‌گذرد: مهندس زهتابچیان در روز ملی صادرات لوح تقدیر و تندیس صادرکننده نمونه سال ۱۳۸۵ را از رییس جمهوری دریافت کرد

شرکت راک‌شیمی، صادرات را از چه سالی شروع کرد؟

ما صادرات را از سال ۷۲ شروع کردیم و همگام با فراز و فرودهای اقتصادی تا به اینجا پیش آمده‌ایم.

منظورتان از فراز و فرود چیست؟

هر زمان که قیمت نفت بالا بوده، وضعیت صادرات نامساعد شده و هرگاه قیمت نفت پایین آمده، صادرات رونق یافته است. در حقیقت می‌توان پیش‌بینی کرد که چه زمانی صادرات توجیه اقتصادی دارد و چه موقعی نه.

شما نقش صادرات را تا چه میزانی در پیشرفت و توسعه کشور موثر می‌دانید؟

به عقیده ما صادرات تنها راه‌ برون‌رفت ایران از مشکلات و رکود موجود است. آن هم صادرات کالاهای تولیدی و عمدتا صنعتی.

به عقیده شما موانع و مشکلات پیش‌روی صادرات چیست؟

بالا بودن نرخ تورم، عدم بهره‌وری بنگاه‌‌های اقتصادی و تولیدی، وجود یارانه در بخش‌های گوناگون، دخالت بیش از حد لزوم دولت در فعالیت‌های اقتصادی، سیاسی بودن اقتصاد، عقب ماندن بیش از حد نرخ دلار از نرخ تورم که به گران‌تر شدن کالاهای تولیدی ختم شده، وجود مشاغل پر درآمدتر از صادرات، عدم تولید رقابتی و با کیفیت و عدم انبوه‌سازی بنگاه‌های تولیدی.

آیا مشوق‌های صادراتی که دولت ارائه کرده، نتوانسته زمینه‌های لازم برای ترغیب به صادرات را فراهم آورد؟

البته تشویق‌های دولت همواره می‌تواند کارساز باشد،‌ ولی دولت راه‌های آسان‌تری برای اعمال این تشویق‌ها می‌تواند برگزیند. مثلا پرداخت جوایز صادراتی روال پیچیده‌ای دارد که صادرکننده برای رسیدن به آن باید مراحل طولانی و ناشناخته‌ای را طی کند.

آیا شیوه فعلی توزیع جوایز صادراتی رضایت‌بخش است؟

اصولا دنیا به سمت آسان‌سازی و ارزان‌سازی پیش می‌رود. زمانی تلویزیون‌ها لامپی بودند که از زمان روشن کردن آن تا آمدن تصویر چند ثانیه یا شاید دقیقه طول می‌‌کشید. بعد هم یک نفر باید متصدی تنظیم کانال، آنتن و غیره می‌شد. ولی امروزه اوضاع عوض شده است. روابط و قوانین هم به همین ترتیب تغییر کرده‌اند. ما نیز باید به سمت ساده‌سازی و ارزان‌سازی برویم. وقت بزرگ‌ترین سرمایه‌ای است که در گیرودار قوانین بوروکراتیک تلف می‌شود. در مورد پرداخت جوایز صادراتی نیز این مشکل وجود دارد.

پیشنهاد شما برای جوایز صادراتی، به نحوی که تغییر اساسی در صادرات به وجود آورد، چیست؟

همانگونه که عرض کردم آسان‌سازی قوانین، کم کردن تصدی ارگان‌های دولتی و ارزان‌سازی پرداخت جوایز (پرهیز از هر گونه اتلاف وقت) پیشنهاد می‌شود. ضمنا در صورتی‌که قرار باشد صادرکنندگان با خیال راحت در بازارهای جهانی قراردادهای بلندمدت با خریدارانشان ببندند، باید فرمولی برای آنها ارائه داد تا امنیت خاطرشان را حداقل برای ضرر نکردن بالا ببرد.

در مورد این فرمول بیشتر توضیح دهید.

تورم در ایران دو رقمی است، نرخ بهره هم به همین دلیل به این زودی‌ها قابل کاهش نیست، نرخ ارز هم که با افزایش سالانه اندک خود نمی‌تواند جوابگوی این دو باشد، پس بهتر است دولت محترم دو اقدام عمده انجام دهد: اول اینکه نرخ پایه صادراتی را در کوتاه‌ترین زمان ممکن تثبیت کند که با توجه به پایین بودن امتیاز صادرات، بهترین زمان برای انجام این کار همین الان است. این نرخ‌ها را به گمرک ابلاغ کند و خیلی به دنبال فرمول‌های پیچیده اثبات آن نرود.

دوم اینکه، در ابتدای هر سال جایزه صادراتی را بر اساس فرمول (۱) تعیین کرده و رقم به دست آمده را به بانک‌ها اعلام کند تا صادرکننده پس از صدور کامل کالا، بتواند به راحتی آن را دریافت نماید.

مثلا اگر در سال ۸۴ میانگین نرخ تورم داخلی ۱۵درصد، میانگین نرخ تورم جهانی ۵درصد و میانگین نرخ دلار ۹۰۰۰ ریال بوده باشد، طبق فرمول، جایزه صادراتی برای هر دلار صادرات در سال ۸۴، ۹۰۰ ریال محاسبه می‌شود. حال اگر تورم داخلی کاهش بیابد و نرخ ارز نیز ثابت بماند، این رقم برای سال بعد کمتر خواهد بود و بالعکس.

البته دولت محترم می‌تواند این رقم را به ۳ قلم تفکیک کند: مثلا ۸۰۰ ریال برای صادرات کالاهای سنتی، ۹۰۰ ریال برای کالاهای نیمه‌صنعتی و ۱۰۰۰ ریال برای کالاهای صنعتی.

گمان نمی‌کنید در این صورت سوء‌استفاده‌هایی پیش بیاید؟

قطعا پیش خواهد آمد. در هر کار دیگری نیز احتمال دارد افرادی پیدا شوند و سوء‌استفاده کنند. این وظیفه قانون و نهادهای قانونی است که جلوی این مشکل را بگیرند.

آیا این مقدار جایزه برای دولت ایجاد هزینه نمی‌کند؟

بله این هزینه ایجاد می‌شود، ولی فایده آن بیشتر است. برکات صادرات که حداقل آن ایجاد اشتغال و همچنین کاهش اتکای اقتصاد به نفت است ارزش این هزینه‌ها را دارد.

افزایش نرخ دلار چه نقشی می‌تواند در صادرات داشته باشد؟

افزایش نرخ دلار یعنی کاهش ارزش پول ملی. این اتفاق شاید در مقطع کوتاهی باعث افزایش صادرات شود، ولی در درازمدت به نفع صادرکننده و صادرات نیست. ثبات نرخ ارز بهترین عامل رشد صادرات است، مشروط بر اینکه نرخ تورم کنترل شود، هزینه‌های تولید کاهش یابد، نرخ بهره متعادل شود، جوایز صادراتی بیشتر شود و ده‌ها شرط دیگر تحقق یابد.

تقویت پول ملی و به عبارتی کاهش نرخ دلار چه تاثیری بر صادرات خواهد داشت؟

بلافاصله اثر خودش را بر صادرات خواهد گذاشت و به تدریج آن را متوقف خواهد کرد، در حالی که تاثیر آن بر نرخ تورم بسیار بطئی و کند خواهد بود و سایر هزینه‌ها نیز کاهش نخواهد یافت. در این میان صادرات دچار بحران می‌شود، واردات به نحو فزاینده‌ای افزایش می‌یابد و کالاهای وارداتی جای کالاهای تولید داخل را می‌گیرد و کارخانه‌ها یکی پس از دیگری تعطیل و کارگران بیکار می‌شوند. اگر این اتفاق بیافتد، تاثیر منفی خودش را بر تولید، صادرات و حتی واردات برای همیشه خواهد گذاشت. ضمن اینکه دیرپا هم نخواهد بود و پس از مدت کوتاهی به رقمی بالاتر از قبل بالغ خواهد شد.

آیا در نمایشگاه‌های خارجی هم شرکت می‌کنید؟

اگر نمی‌کردیم که نمی‌توانستیم این بازارها را به دست آوریم.

در کدام نمایشگاه‌ها شرکت می‌کنید؟

در نمایشگاه‌های تخصصی هنگ‌کنگ، چین، هند، ویتنام، مصر، تایلند، اتیوپی، ترکیه، اوکراین، سوریه، دبی، ایتالیا و در بیش از ۱۰ کشور نمایندگان ما شرکت می‌کنند.

آیا هزینه حضور شما در این نمایشگاه‌ها را دولت پرداخته است؟

خیر. البته امکاناتی در این خصوص وجود دارد که به دلیل روند بوروکراتیک حصول آن، ما به سراغش نرفته‌ایم و اگر هم رفته‌ایم هنوز موفق به دریافت وجهی نشده‌ایم.

آیا برای ساخت محصولات شیمیایی‌تان از تکنولوژی خاصی یا امتیاز شرکت خارجی استفاده می‌کنید؟

خیر ! البته من با اصل خودکفایی در هزاره سوم موافق نیستم و معتقدم در دنیایی که همه چیز به شدت به هم نزدیک شده، باید تلاش کنیم از دستاوردهای بشر متمدن بهره بگیریم، ولی به همان اندازه هم معتقدم دریافت تکنولوژی تحت امتیاز نمی‌تواند گره‌گشای مشکلات صنعتی کشور باشد.

دلایل این رویکرد چه می‌تواند باشد؟

ببینید، اگر اروپایی‌ها در چین یا هند سرمایه‌گذاری می‌کنند و تکنولوژی می‌دهند، دو دلیل عمده دارند. اول اینکه آن کشورها عضو پیمان کپی‌رایت هستند و متعهد هستند که این تکنولوژی را به کس دیگر ندهند. دوم اینکه اندازه بازار بسیار وسیع است. ایران یک هجدهم آن کشورها است.

ضمن این که دریافت تکنولوژی از کشورهای پیشرفته ما را محدود به بازار ایران می‌کند و قطعا نخواهیم توانست از چارچوب‌های مصرف داخلی فراتر برویم. عیب دیگر این تکنولوژی‌ها گران بودن ماشین‌آلات، قدیمی بودن آنها و الزام به خرید مواد اولیه از همان کشورها است که این خود قیمت تمام شده محصولات را به حدی بالا می‌برد که حتی در رقابت با تولیدات داخلی نیز نمی‌توانیم موفق شویم.

اهداف شما برای آینده چیست؟

ما با شعار تولید برای صادرات تا پایان سال ۸۸، بازارهای هدف صادراتی‌مان را به ۶۰ کشور و میزان تولید برای صادراتمان را به ۱۰۰درصد افزایش خواهیم داد.

چرا شما این‌قدر به صادرات اهمیت داده‌اید؟

ببینید، امروزه اشتغال مهم‌ترین دغدغه جامعه ماست و برآوردن آن صرفا وظیفه دولت نیست. دولت وظیفه بسترسازی و تدوین قوانینی را به عهده دارد که در آن بنگاه‌های صادراتی شکل بگیرند.

امروزه ایجاد اشتغال عمل مقدسی است که همه از آن سود می‌برند و این کار با توجه به بزرگی بازار دنیا، عمدتا از عهده برنامه‌های تولید برای صادرات برمی‌آید. بیکاری مصیبتی است که باید همه دست‌اندرکاران برای از بین بردن آن تلاش کنند و لازم است هر کسی در حد بضاعت و توان خود به این مهم بپردازد.

دولت در ایجاد اشتغال چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟

قطعا عمده‌ترین نقش را دولت می‌تواند ایفا کند، نقش فراهم‌سازی زمینه‌های مناسب برای ایجاد اشتغال. ضمن اینکه اشتغالزایی یک پروسه طولانی و پایان‌ناپذیر است. اما قوانین باید ثابت، مدرن و رو به بهبود باشند تا مشاغل پایدارتری ایجاد شود.

اگر قرار بود شما استراتژی صادرات را تعیین کنید، چه می‌کردید؟

این کارها را انجام می‌دادم (البته صرف‌نظر از تمهیدات سیاسی):

۱ - یارانه‌ها را هدفمند می‌کردم و ظرف مدت ۵ سال به صفر می‌رساندم.

۲ - اگر به هر دلیل نمی‌توانستم تورم را پایین بیاورم، به صادرکنندگان جایزه صادراتی در خوری می‌دادم، به نحوی که ثبات نرخ ارز را جبران کند.

۳ - بستر فرهنگی مناسبی از طریق جراید، رسانه‌ها و حتی سینما برای احترام به تولیدکننده و صادرکننده مهیا می‌ساختم.

۴ - تعرفه کالاهای صنعتی را ظرف مدت ۵ سال و کالاهای مصرفی را ظرف مدت ۱۰ سال به حداقل می‌رساندم.

۵ - کیفیت ناوگان حمل و نقل را به حداکثر می‌رساندم.

۶ - هرگونه حمایت ویژه از صنایع و اشخاص را ظرف مدت کوتاهی به صفر می‌رساندم.

۷ - شرکت‌های دولتی دارای قابلیت صادرات را به شرط تولید برای صادرات به بخش خصوصی واگذار می‌کردم.

۸ - امکان دریافت ویزای کار برای کارشناسان خارجی و اقامت خانواده‌های آنها را فراهم می‌کردم تا دانش کاربردی (تکنولوژی) را به دانش‌آموختگان ما انتقال دهند.

نرخ بهره چه؟ گمان نمی‌کنید بسیار تعیین‌کننده باشد؟

البته نرخ بهره مخصوصا در مصاف با بازارهای جهانی بسیار حائز اهمیت است. گمان می‌کنم دولت محترم برای بنگاه‌های صادراتی تسهیلات با نرخ ۷درصد را مهیا کرده که البته اگر به موقع و صحیح تخصیص یابد، بسیاری از مشکلات حل می‌شود.

منظورتان از به موقع و صحیح چیست؟

از آنجا که متولی توزیع این اعتبارات (۳میلیارد دلار) دو بانک تخصصی هستند، گمان نمی‌کنم بتوانند با تشکیلات موجودشان در زمان مقرر این مبلغ را اختصاص دهند.

چه توصیه‌ای در این خصوص دارید؟

تسهیم و یا تقسیم این مبالغ به بانک‌های بزرگی مثل تجارت و صادرات که هر کدام بیش از ۳۰۰۰ شعبه دارند و یا احاله وجوه از طریق این دو بانک به بانک‌های فوق‌الذکر، به شرط تضمین!

آیا صادرات برای شما سودآور بوده است؟ به چه میزان؟

چندان سودآور نبوده! نرخ دلار در ابتدای سال ۸۰، ۸۶۰۰ ریال بود و اکنون ۹۲۰۰ ریال است. یعنی ۷درصد افزایش داشته. در حالی که تورم حدود ۸۵درصد بوده، به عبارتی، در سال ۸۰ کالای تولیدی ما ۷۸درصد ارزان‌تر از امروز بوده است.

با این حال چرا به صادرات ادامه می‌دهید؟

همان‌گونه که گفتم صادرات تنها راه رهایی مملکت و شرکت‌های تولیدی از رکود اقتصادی است. ما با اهرم‌های فروش مدت‌دار، فروش امانی و قبول پرداخت به مدت‌های طولانی توانسته‌ایم موقعیت رقابتی‌مان در بازارهای هدف را حفظ کنیم. امید ما صادرکنندگان به آینده‌ای است که مسوولان برای ما تعیین می‌کنند. بالاخره اینکه ما چاره‌ای جز حضور در بازارهایی که به زحمت آفریده‌ایم نداریم. چون اگر از این بازارها خارج شویم دیگر احتمال ورود به آن نزدیک به صفر خواهد بود.

از نظر جنابعالی، عوامل موثر بر تجارت خارجی ایران کدامند؟

مسائل سیاسی برون مرزی و تشدید آن توسط رسانه‌های ضد ایرانی، ایران را کشوری صرفا سیاسی و بسته، به جهانیان معرفی کرده است و از این جهت روند حرکت به سمت پیوستن به جامعه جهانی کند شده است. به نحوی که بسیاری از مشتریان قدیمی خارج از کشور ما به دلیل احتمال تحریم اقتصادی و به‌رغم رضایت کامل از ما و کالاهایمان، درصدد جایگزینی ما با کشورهای دیگر هستند. آنها ادعا می‌کنند که نمی‌توانند روی منابعی که هر آن احتمال تحریم شدنش وجود دارد حساب کنند.

آیا صنعت چرم ایران به لحاظ ظرفیت تولید و صادرات، قابلیت توسعه و رقابت‌پذیری در بازارهای منطقه و جهان را دارد؟

صنعت چرم ایران در شرایط فعلی خیر، ولی در آینده شاید!!

فرمول (۱)

جایزه صادراتی = میانگین نرخ ارز در سال قبل × (میانگین نرخ تورم جهانی سال قبل - میانگین نرخ تورم داخلی سال قبل)