بازگشت بانک‌‌ها به سالن حراج

بررسی‌های آماری نشان می‌دهد مهم‌ترین عامل در رشد این معاملات مشارکت بالای بانک‌‌ها در این مرحله بوده است؛ چراکه بانک‌‌ها پس‌‌از ۳ هفته غیبت در این بازار، بالغ بر ۳هزار میلیارد تومان اوراق خریداری کردند.پس از ثبت رکورد پایین‌‌ترین میزان فروش اوراق در حراج قبلی، با ورود مجدد بانکی‌‌ها به بازار و خرید اوراق، حجم اوراق فروخته‌شده به ۳هزار و ۲۰۰میلیارد تومان رسید. بانک‌‌ها حدود ۹۵درصد از کل اوراق عرضه‌شده را خریداری کردند. وزارت امور اقتصادی و دارایی به نیابت از دولت یا خزانه‌‌داری دولت، حراج را انجام می‌‌دهد. بانک مرکزی در فرآیند برگزاری حراج نقش کمک‌‌کننده را داشته و به هیچ عنوان درخصوص اینکه دولت چه مقدار اوراق منتشر کند، با چه نرخی بفروشد یا درچه زمانی و با چه حجمی اوراق را بفروشد، دخالتی ندارد. نقش بانک مرکزی در فرآیند فروش اوراق صرفا نقش کارگزاری است. بانک مرکزی به‌عنوان بانکدار دولت و ارتباط‌دهنده دولت وشبکه بانکی کشور، کارگزار فرآیند حراج اوراق است. همانند کارگزاران بورس که خرید و فروش سهام را برای سهامداران انجام می‌‌دهند.

روند حراج از ابتدای سال

از ابتدای سال۱۴۰۱ تاکنون ۱۱مرحله حراج انجام شده است. در این ۱۱ مرحله مجموعا بر ۲۶هزار و ۴۲۰میلیارد تومان اوراق فروخته شده است. در حراج هشتم که در تاریخ ۲۱ تیرماه برگزار شد نیز برای اولین‌بار در سال جاری ۲هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق از طریق پذیره‌نویسی به فروش رسید. پس از برگزاری اولین حراج سال۱۴۰۱ در سوم خردادماه و فروش اوراقی مجموعا با ارزش ۳هزار و ۲۷۰میلیارد تومان، فروش اوراق روندی نزولی به خود گرفت؛ به‌طوری‌که در حراج ۳۱خردادماه که آخرین حراج برگزار شده در فصل بهار بود، میزان فروش اوراق به عدد یک‌هزار و ۹۶۰میلیارد تومان رسید. پس از آن اما در اولین حراج تابستان که در تاریخ هفتم تیرماه برگزار شد، فروش اوراق دوباره افزایش یافت و به رقم ۲هزار و ۸۷۰میلیارد تومان رسید.

در حراج پانزدهم تیر، فروش اوراق روند صعودی حراج پیشین را ادامه داد و رقم ۳هزار و ۲۵۰میلیارد تومان را ثبت کرد. در حراج‌‌های هشتم، نهم و دهم بانک‌‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی برای خرید اوراق هیچ سفارشی در سامانه بازار بین بانکی ثبت نکردند و عملا اوراق تنها توسط خریداران حقیقی و حقوقی خریداری شد. در حراج هشتم برای بار اول در سال جاری، بخشی از اوراق مالی دولت به‌صورت پذیره‌نویسی به فروش رسید. پذیره‌نویسی به معنای فرآیند خرید اوراق بهادار از ناشر یا نماینده قانونی او و پرداخت یا تعهد پرداخت وجه کامل آن طبق قرارداد است. درواقع مفهوم پذیره‌نویسی عمدتا بسیار نزدیک و مشابه فرآیند عرضه اولیه در بازار سرمایه است. اوراقی که در حراج هشتم به‌صورت پذیره نویسی فروخته‌‌شد از نوع « اراد ۱۰۸» با سررسید ۵۸ماهه بوده است. متقاضیان این اوراق درمجموع ۲هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق را به‌صورت پذیره‌نویسی خریداری کردند. بررسی آمارهای حراج‌های پیشین نشان می‌‌دهد حراج دهم اوراق که در تاریخ ۴مردادماه برگزار شد کم‌‌رونق‌‌ترین حراج اوراق مالی دولت در سال جاری بود و کمترین میزان فروش اوراق در این حراج ثبت شد. میزان فروش اوراق در این حراج مجموعا ۴۶۰میلیارد تومان بود. در حراج یازدهم که در ۱۱مردادماه برگزار شد، میزان فروش اوراق دوباره به بالای ۳هزار میلیارد تومان رسید. در این حراج مجموعا به میزان ۳هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق فروخته شد.

جزئیات حراج یازدهم

براساس گزارش بانک مرکزی، در مرحله یازدهم حراج اوراق مالی دولت که در ۱۱مردادماه برگزار شد، مجموعا ۳هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق فروخته شد. اوراق «اراد۱۰۷» با نرخ بازدهی ۲۲درصد و اوراق «اراد۱۰۶» با نرخ بازدهی ۵/ ۲۱درصد به فروش رسید. بانک‌‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی در این حراج پس از غیبت در حراج‌‌های هشتم، نهم و دهم که هیچ درخواستی برای خرید اوراق ثبت نکردند، با خرید اوراقی با ارزش بیش‌‌از ۳هزار میلیارد تومانی، علاوه بر بازگشت به این بازار پس از ۳هفته، باعث رشد حدود ۶۰۰ درصدی فروش اوراق نسبت به حراج قبل شدند. بانک مرکزی در ادامه این گزارش تاریخ و جزئیات برگزاری مرحله دوازدهم حراج اوراق مالی دولتی را اعلام کرد. بر این اساس حراج آینده در تاریخ ۱۹مردادماه۱۴۰۱ برگزار خواهد شد. اوراق عرضه‌شده در این حراج اوراق «اراد۱۰۷» با مبلغ عرضه ۴هزار و ۹۷۰میلیارد تومان و «اراد۱۰۹» با مبلغ عرضه ۳هزار و ۵۰۰میلیارد تومان خواهد بود.

این اوراق از نوع اوراق مرابحه عام، کوپن‌‌دار و با تواتر سود شش‌ماهه و پرداخت کوپن دوبار در سال هستند. هر ورقه با قیمت اسمی ۱۰۰تومان و نرخ سود اسمی ۱۸درصد عرضه خواهد شد. حداقل حجم سفارش ۵۰۰هزار ورقه است. بانک‌‌ها و موسسات اعتباری غیر بانکی باید از طریق سامانه بازار بین بانکی سفارش خود را ارسال کنند. شرکت‌های بیمه و نهاد‌‌های مالی موضوع بند (۲۱) ماده (۱) قانون بازار اوراق بهادار نیز باید از طریق سامانه مظنه‌یابی شرکت مدیریت فناوری بورس تهران ثبت سفارش کنند.

آنالیز بازار اوراق

در هر اقتصاد برای گسترش بازارهای مالی و رشد تولید و بالابردن رفاه عمومی، استفاده از اوراق یکی از ابزارهای مناسب برای اجرای سیاست‌‌های پولی و مالی است. بنابراین فروش اوراق مشارکت دولت و فروش گواهی‌های عام و خاص توسط بانک‌‌ها برای جمع‌‌آوری وجوه سرگردان و آزاد نزد مردم و شرکت‌ها و حتی موسسات مالی انجام می‌‌شود. دولت و بانک‌‌ها با جمع‌‌آوری وجوه به تجهیز منابع برای تامین مالی طرح‌های زیربنایی و پروژه‌ها و طرح‌های اقتصادی می‌‌پردازند و همین کار باعث بازگشت و تزریق مجدد پول به جامعه در قالب تسهیلات و اعتبارات می‌‌شود. دولت در این بازار اوراق بدهی خود را در میان مشتریان منتشر می‌‌کند تا از این طریق، درآمدهای خود را افزایش دهد.

برخی کارشناسان حوزه پولی و بانکی معتقدند که با افزایش درآمدزایی دولت ازطریق فروش بیشتر اوراق، احتمال افرایش تورم در جامعه نیز کاهش خواهد یافت. همین موضوع باعث شده است تا رصد معاملات بازار اوراق، مخصوصا در هفته اخیر، اهمیت دوچندان داشته باشد. روند فروش اوراق بدهی دولت در یازدهمین مرحله از حراج نشان می‌‌دهد که فروش اوراق جهش قابل ملاحظه‌‌ای را تجربه کرده و وارد کانال ۳ هزار میلیارد تومان شده است. در هفته منتهی به ۱۱مرداد، درمجموع ۳هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق از دولت خریداری شد و این میزان مستقیما به خزانه دولت واریز شد تا به این ترتیب بیش از ۳هزار میلیارد تومان دیگر از کسری بودجه دولت تامین شود. مشتریان اوراق بدهی دولت، بانک‌‌ها و فعالان بازار سرمایه هستند. در ۳ حراج قبلی، بانک‌‌ها هیچ مشارکتی در معاملات بازار نداشتند و سهم خرید اوراق آنها صفر بود و خرید اوراق تنها توسط بورسی‌‌ها انجام شد؛ اما در هفته اخیر روند معاملات معکوس شد تا بورسی‌‌ها سهم به مراتب کمتری از بانک‌‌ها در معاملات بازار اوراق بدهی دولت داشته باشند.