چشم‌انداز صنعت فولاد هند

علی غفوری
نگاهی گذرا به اقتصاد هند
در سه سال گذشته اقتصاد هند با نرخی بیش از ۶درصد رشد داشته و پیش‌بینی می‌شود که در ظرف ۵ سال آینده میزان این رشد در سال ۸-۷درصد باشد. انتظار می‌رود که این کشور در ظرف ۱۵ سال آینده سومین قدرت اقتصادی در جهان (پس از آمریکا و چین) باشد.
سهم هند از GDP جهانی احتمالا تا سال ۲۰۲۵ از ۶ به ۱۱درصد افزایش پیدا کند. هند که از نظر قدرت خرید چهارمین کشور قدرتمند اقتصادی در جهان است، احتمالا تا سال ۲۰۱۵ از ژاپن پیشی گرفته و سومین قدرت اقتصادی جهان گردد.

این کشور همواره از رشد تولیدات صنعتی برخوردار است و انتظار می‌رود که رشد تولیدات صنعتی آن در طی پنج‌سال آینده بین ۱۵-۱۰درصد باشد.
صنایع خودروسازی شاهد رشد چشمگیری در طی چند سال گذشته بوده و در آینده نیز احتمالا رشد قابل ملاحظه‌ای داشته باشد.
کل تعداد خودروی تولیدی در بین سال‌های ۹۹-۱۹۹۸ به رقم ۲/۴میلیون دستگاه و بین‌ سال‌های ۲۰۰۴-۲۰۰۳ به رقم ۳/۷میلیون دستگاه رسیده است و انتظار می‌رود که بین سال‌های ۲۰۰۷-۲۰۰۶ به ۱۰میلیون دستگاه برسد.
بخش ساختمانی از نرخ رشد ۸-۷درصدی برخوردار بوده و انتظار می‌رود که همین سرعت برای ده‌سال آینده نیز برقرار باشد.

از مزیت‌های هند می‌توان به منابع طبیعی غنی، نیروی کار جوان، متخصص و پایگاه قوی فناوری اطلاعاتی آن اشاره کرد.
این کشور توانسته است با ایجاد اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، نهادهای قوی و ساختار زیربنایی گسترده تا ۱۵ سال آینده به رشد مستمر خود تداوم بخشد.
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی نقش بسزایی در رشد اقتصاد هند در دهه آینده خواهد داشت. اگرچه براساس بررسی‌های بین‌المللی میزان FDI (سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی) در جهان کاهش یافته است (از ۴/۱تریلیون دلار در سال ۲۰۰۰ به ۵۶۰میلیارد دلار در سال ۲۰۰۳) ولی ورود سرمایه‌های خارجی به هند هنوز افزایش داشته و این کشور پس از چین و آمریکا مطلوب‌ترین کشور برای سرمایه‌گذاری خارجی است.
مشارکت بخش خصوصی در امور زیربنایی پایه رشد آتی اقتصادی این کشور را تشکیل خواهد داد. انتظار می‌رود عواملی چون جمعیت جوان بودن، رشد قدرت خرید، تقاضای برآورده شده کنونی موجب تقاضای بالا برای انواع محصولات و خدمات شود.
بعضی از پروژه‌های بلندمدت این کشور تاثیر بسزایی روی تقاضای فولاد آن خواهد داشت که به شرح زیر می‌‌توان به آن اشاره کرد:
- برق‌رسانی به تمام روستاهای این کشور
این کشور تا سال ۲۰۳۰ به انرژی زیادی نیاز خواهد داشت.
- احداث سیستم‌های وسیع حمل و نقل مانند مترو
- توزیع شبکه گازرسانی
- اتصال رودخانه‌های عمده به‌یکدیگر
- احداث خطوط ارتباطی بین خطوط راه‌آهن و مترو برای حمل و نقل مسافر و بار که نیاز به ۶میلیارد دلار سرمایه‌گذاری دارد.
- ایجاد ارتباط بین شاهر‌اه‌های زمینی کشور با سرمایه‌گذاری ۲۷میلیون دلار در پنج‌سال آینده
- مدرنیزاسیون، توسعه و احداث فرودگاه‌ها و بنادر کشتیرانی قدیم و جدید

وضعیت کنونی صنعت فولاد در هند
تقاضا
مصرف ظاهری کنونی ۳۴میلیون تن و مصرف سرانه ۳۳ کیلوگرم است که یکی از پایین‌تر مصارف به شرح زیر است:
- مصرف سرانه پایین بیانگر وجود تقاضای پتانسیل بالایی است که با رشد قدرت خرید، در دسترس بودن راحت فولاد و محصولات فولادی و دسترسی آسان به اعتبارات مالی آن را به یک تقاضای واقعی تبدیل خواهد کرد.
با توجه به عوامل فوق‌الذکر پیش‌بینی‌های زیر در خصوص تقاضا صورت پذیرفته است:
- عرضه
- تولید
با توجه به عرضه، ظرفیت تولید کنونی به شرح زیر است.

صادرات
هند سال‌ها است که در بازار صادرات فولاد حضور دارد. به‌‌دلیل افزایش تقاضای داخلی از میزان صادرات کاسته و به میزان واردات آن افزوده شده است. این کشور هنوز یک صادرکننده صرف است. طرح‌های آتی این صنعت زمینه را برای استمرار صادرات مهیا ساخته است.

واردات
در گذشته واردات ۱۰درصد مصرف بود. با بهره‌برداری از واحدهای جدید فولادسازی در سال ۲۰۰۰ از میزان واردات کاسته شده است. با افزایش تقاضا و تاخیر در احداث ظرفیت‌های جدید احتمالا واردات حدود ۱۰درصد تقاضای داخلی در طی پنج‌سال آینده باشد.
پیش‌بینی دسترسی به فولاد (۲۰۱۵-۲۰۱۰)

با توجه به افزایش تقاضا و فرصت‌های موجود در صنعت فولاد، اکثر فولادسازان کنونی می‌خواهند ظرفیت‌های خود را افزایش داده و طرح‌های جدید فولادسازی نیز اعلام گردیده است.
در حال حاضر سناریوهای زیر در دست بررسی است:
فرصت‌های برای سرمایه‌گذاری‌های جدید در فولاد، صنایع وابسته به‌آن و خدمات با توجه به بازسازی گسترده و سرمایه‌گذاری وسیع در امور زیربنایی و رشد چشمگیر در بخش صنایع، افزایش حجم تقاضا برای انواع محصولات و خدمات، فرصت‌های زیادی را به شرح زیر به‌وجود آورده است:
- افزایش تقاضا برای ورق‌های رنگی در بازار داخلی هند نسبت به گذشته، کاربرد وسیع این نوع ورق در بخش‌های ساختمانی و صنایع لوازم خانگی است.
- در حال حاضر بعضی از کشورها مقاطع یا محصولات خاصی تولید می‌کنند که در بخش ساختمانی مصرف دارد که در هند تولید نمی‌شود مانند محصولاتی که مورد مصرف آرشیتکت‌ها یا معماران است.
- حتی کالاها یا محصولات سنتی فولادی مانند انواع تیرآهن‌های سنگین، انواع پروفیل‌های ساختمانی هنوز در هند با کمبود مواجه هستند. زمینه‌های زیادی وجود دارد که می‌توان این‌گونه محصولات را به طراحان ساختمانی معرفی کرد.
- زدن علامت تجارتی (Branding) بر روی محصولات فولادی هنوز چندان در هند معمول نیست. در حال حاضر به‌صورت روزافزونی تقاضا از طرف بخش‌های ساختمانی برای انواع محصولات جدید با مشخصه‌های خاص و مصرف‌کننده نهایی مختلفی افزایش می‌یابد که بر همین اساس همانند سایر کشورها داشتن علامت تجاری بسیار حائز اهمیت شده است.
به‌دلیل گوناگونی مفهوم مراکز خدماتی همانند سایر کشورها در بازار هند ریشه گرفته است.
با توجه به اینکه ظرفیت‌های فولادسازی‌ها در حال افزایش است (بیش از ۵میلیون تن) و در نتیجه می‌بایستی محصولات همزمان به‌صورت فله یا حجم بالایی حمل و نقل شده و یا به دلخواه مشتری آن را تولید کرد تا توان رقابت در بازار را داشته باشد. مراکز خدماتی بهترین واسطه‌هایی هستند که پاسخگوی اینگونه تقاضا هستند.
این مراکز که با مساعدت کارخانه‌های فولادسازی اداره می‌شوند، باید محصولات با ارزش افزوده‌ای ارائه دهند که بتوان قیمت‌های بالای این محصولات را توجیه کرد. حتی اگر ما فرض کنیم که حدود ۱۰درصد مصرف داخلی از طریق مراکز خدماتی تامین گردد تا سال ۲۰۲۰ به ۱۷میلیون تن ظرفیت نیاز خواهد بود.
توسعه در بخش صنایع جنبی
با توجه به پیش‌بینی ظرفیت‌های فولادسازی‌ها و لزوم دستیابی به هزینه‌های مطلوب تولید بایستی صنایع جانبی را نیز به شرح زیر دچار تغییر و تحول نمود:
- واحد تغلیظ سنگ‌آهن
- واحدهای گندله‌سازی
- بازسازی با طرح‌های کک‌سازی
- واحدهای قراضه‌سازی کشتی‌ها و فرآیند قراضه
- واحد احیای مستقیم
- نسوزها
- تجهیزات حمل‌ونقل
علاوه بر ایجاد مراکز خدماتی باید تحولات اساسی نیز در بخش حمل و نقل میلیون‌ها تن محصولات فولاد نهایی و تقریبا ۳۰۰میلیون تن مواد اولیه فولادسازی‌ها، خدمات لجستیک‌ها را مکانیزه، سیستم‌های جدید حمل و نقل، تجهیزات تست و بازرسی، شبکه‌های توزیع و غیره به‌وجود آورد.

صنایع وابسته
صنعت فولاد آلیاژی و فولادهای مخصوص به دلیل تقاضای پایین و هزینه بالای تولید داخلی آنها مدت‌ها است که با رکود مواجه بوده است. با رشد چشمگیر در بخش‌ حمل‌و‌نقل و افزایش خودروها و نیاز هر چه بیشتر به کاهش مصرف انرژی، تقاضا برای فولاد‌های آلیاژی و مخصوص افزایش یافته و این روند در دهه آینده نیز همچنان روند صعودی خواهد داشت. تولیدکنندگان کنونی در حال حاضر مصمم هستند که ظرفیت‌های خود را افزایش داده و واحدهای جدیدی نیز در دست طراحی و یا احداث می‌باشند.
مصرف فولاد ضدزنگ در هند کاملا با مصرف سایر کشورهای جهان در تضاد است. مصرف سرانه آن در این کشور کمتر از یک‌کیلوگرم بوده ولی در کشورهایی مانند کره جنوبی ۱۲کیلوگرم است.
ثانیا مصرف فولاد ضدزنگ در صنایع و ساختمان به‌ندرت به ۲۰درصد می‌رسد که عمده‌ترین مصرف‌کننده آن بخش لوازم خانگی است. با توجه به مزیت‌ها و اقتصادی بودن آن در آینده، در این بخش نیز سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی صورت خواهد پذیرفت.
منبع: نشریه دنیای فولاد هند