آیا مراکز پژوهشی در مجتمع‌ها مستقیما می‌توانند با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی ارتباط برقرار کنند؟
بله، آنها خودشان مستقیما می‌توانند با مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی ارتباط برقرار و پروژه‌های خود را به مراکز مختلف دانشگاهی و پژوهشی واگذار کنند. شرکت پژوهش و فناوری هیچ‌گاه پروژهای را جهت اجرا از مراکز پژوهشی نگرفته و سیاست این بوده است که پروژه‌های تعریف شده مراکز پژوهشی به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی واگذار شود و شرکت با توجه به مسوولیتی که در جهت نیل به دانش فنی دارد پروژه‌های تحقیقاتی لازم را تعریف کرده و ضمن واگذاری بخش اعظم این پروژه‌ها به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی یک بخش کوچکی از این پروژه‌ها را نیز خود انجام می‌دهد. به بیان دیگر شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، پیمانکار پژوهشی شرکت‌های تولیدی نیست، بلکه برای مراکز پژوهشی مجتمع‌های تولیدی، یک بخش تکمیلی است.در واقع کارفرما و مشتری ما شرکت ملی صنایع پتروشیمی و طبیعتا رئوس برنامه‌های پژوهشی باید به تصویب هیات‌مدیره شرکت ملی صنایع پتروشیمی برسد.
بله، آنها خودشان مستقیما می‌توانند با مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی ارتباط برقرار و پروژه‌های خود را به مراکز مختلف دانشگاهی و پژوهشی واگذار کنند. شرکت پژوهش و فناوری هیچ‌گاه پروژهای را جهت اجرا از مراکز پژوهشی نگرفته و سیاست این بوده است که پروژه‌های تعریف شده مراکز پژوهشی به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی واگذار شود و شرکت با توجه به مسوولیتی که در جهت نیل به دانش فنی دارد پروژه‌های تحقیقاتی لازم را تعریف کرده و ضمن واگذاری بخش اعظم این پروژه‌ها به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی یک بخش کوچکی از این پروژه‌ها را نیز خود انجام می‌دهد. به بیان دیگر شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، پیمانکار پژوهشی شرکت‌های تولیدی نیست، بلکه برای مراکز پژوهشی مجتمع‌های تولیدی، یک بخش تکمیلی است.در واقع کارفرما و مشتری ما شرکت ملی صنایع پتروشیمی و طبیعتا رئوس برنامه‌های پژوهشی باید به تصویب هیات‌مدیره شرکت ملی صنایع پتروشیمی برسد. توان تحقیقاتی شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی نسبت به دیگر مراکز و موسسات داخلی و خارجی چگونه است و از این نظر چه مقام و جایگاهی در خاورمیانه و جهان دارد؟
شرکت پژوهش و فناوری یک شرکت جوان با نیروهای تحقیقاتی بسیار جوان و با سابقه بسیار کم است و طبیعتا به‌‌رغم برخورداری از نیروی تحقیقاتی بالقوه بالا در مقایسه با مراکز و موسسات خارجی قطعات جایگاه پایین‌تری دارد. ولی به لحاظ برخی توانمندی‌های پژوهشی نسبت به بعضی از موسسات داخلی تحرک بیشتری دارد. این شرکت به لحاظ نیروی انسانی توانسته است فارغ‌التحصیلان نخبه دانشگاه‌ها را جذب کند، اما هنوز در ابتدای راه است و هنوز در سطح خاورمیانه و جهان نقش خاصی را ایفا نمی‌کند. البته در حال حاضر کارهای تحقیقاتی مشترکی را با ۹ مرکز خارجی شروع کرده‌ایم و در بعضی از زمینه‌های بنیادی فعالیت‌های مطلوبی نیز داشته‌ایم.
یک موسسه پژوهشی تحقیقاتی پتروشیمی چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد تا بتوان به نتایج تحقیقاتی آن استناد کرد؟
یک موسسه پژوهشی اگر وابسته به صنعت به ویژه صنعت پتروشیمیایی باشد باید این چند ویژگی اصلی را دارا باشد، اول اینکه همواره با صنعت و مشکلات صنعت از نزدیک آشنا و حضوری جدی در جهت شناسایی این مشکلات، بررسی آنها و تلاش در جهت پیدا کردن راه‌حل مناسب برای رفع آنها داشته باشد. دوم اینکه فعالیت‌های تحقیقاتی گسترده‌ای در سطح کشور داشته باشد.
همچنین تلاش کند تا از حداکثر توان تحقیقاتی کشور استفاده کرده و نیروهای بالقوه پژوهشی شرکت را به نیروهای بالفعل تبدیل کند.
در تعریف و واگذاری پروژه‌های تحقیقاتی نظام لازم و ارتباط متقابل موضوعات پژوهشی را در جهت نیل به دانش فنی و رسیدن به جایگاه بالای علمی رعایت کرده و به طور مستمر فعالیت‌های پژوهشی را مورد ارزیابی قرار دهد، ساختار خود را در هر سه تا پنج سال یک بار توسط یک موسسه مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار داد، به عبارتی الگوسنجی (benchmarking) کند، ارتباط بسیار خوبی را با مشتریان محصولات پتروشیمی صنایع پایین‌دستی برقرار و نیازهای علمی آنان را برطرف کند، در جهت توسعه کاربرد و مصرف محصولات پتروشیمی همواره محصولات پتروشیمی تولیدی را با محصولات تولیدی شرکت‌های رقیب مقایسه و تجزیه و تحلیل کند، پیشنهاد‌های اجرایی لازم را به مجتمع‌های تولیدی و شرکت بازرگانی ارائه دهد، از یک ساختار شبکه برخوردار باشد و متناسب با هر پروژه تحقیقاتی تیم‌های تحقیقاتی لازم را شکل داده و فعال کند. در نهایت جهت سودآور بودن نتایج تحقیقات، تلاش و برنامهریزی نماید تا در کوتاه مدت بتواند بودجه و هزینه‌های خود را از محل درآمدهای تحقیقاتی خود تامین کند.
آیا تاکنون پروژه تحقیقاتی برای موسسات و یا شرکت‌های خصوصی و خارج از صنعت نفت نیز داشته‌اید؟
کلیه فعالیت‌های پژوهشی شرکت پژوهش و فناوری متمرکز بر روی شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران است و به هیچ وجه تاکنون پروژهای را برای خارج از پتروشیمی انجام نداده‌ایم. در اساسنامه شرکت هم در این مورد چنین چیزی پیش‌بینی نشده است.
بودجه شرکت پژوهش و فناوری چگونه تامین می‌شود؟ و آیا شما بابت تحقیقات صورت گرفته از سوی این شرکت‌ها هزینه‌ای نیز دریافت می‌کنید؟
بودجه شرکت در سال ۸۴ از محل اعتبارات تخصیصی شرکت ملی صنایع پتروشیمی و به صورت سالانه براساس برنامه‌ای که توسط شرکت پژوهش و فناوری تهیه می‌شد و به تصویب مجمع عمومی این شرکت و سپس در هیات‌مدیره شرکت ملی صنایع پتروشیمی به تصویب می‌رسید، تخصیص می‌یافت و هر سال تلاش می‌شد تا درصدی از این اعتبار از طریق انجام فعالیت‌های پژوهشی تامین شود و در نهایت وابستگی شرکت به بودجه تخصیصی شرکت ملی صنایع پتروشیمی به مرور زمان کاهش یابد. در حال حاضر ردیف بودجه در سازمان برنامه برای شرکت ایجاد شده است.
تاکنون در زمینه خدماتی که از سوی شرکت پژوهش و فناوری ارائه شده درآمدی منظور نشده است، اما طی برنامه‌ای از سال‌جاری در قبال خدماتی که برای هر یک از شرکت‌ها انجام می‌شود درآمدهایی طبق روال جاری در سطح وزارت نفت دریافت خواهد شد.
پژوهش و تحقیقات در شرکت‌های پتروشیمی و در مجموع در صنعت پتروشیمی چه جایگاهی دارد؟
پژوهش و تحقیقات در شرکت‌های پتروشیمی از جایگاه بسیار مناسبی برخوردار است. نظام پژوهش وزارت نفت در قالب اداره فناوری و سیاستگذاری در چهار شرکت اصلی وزارت نفت به مورد اجرا درآمده است و سیاستگذاری، برنامهریزی کلان، بودجه‌بندی و نظارت کلان بر کلیه فعالیت‌ها را به عهده دارد. در بسیاری از مراکز تولیدی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، واحدهای تحقیق و توسعه حضور فعال دارند.
در بعضی شرکت‌ها حتی مدیران عامل، همکاری‌های پژوهشی گسترده‌ای را با مراکز پژوهش دارند. شوراهای پژوهش در هر یک از شرکت‌های پتروشیمی به صورت مستمر حداقل هر دو ماه یکبار تشکیل می‌شود.
تاکنون شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در خصوص انجام پروژه‌های پژوهشی با مشکل کمبود بودجه مواجه نشده است. بسیاری از مدیران ارشد و مدیران میانی در جهت تعالی پژوهش، همفکری و همراهی دارند. کارشناسان متعددی از صنعت در بررسی‌های کارشناسی پروژه‌های تحقیقاتی، در داخل تیم‌های پژوهشی همکاری می‌کنند و با توجه به جوان بودن پژوهش در شرکت‌های پتروشیمی به نظر می‌رسد که پژوهش و نیل به فناوری‌های اولویت‌دار، جایگاه ویژه و مهمی دارد.
آیا شرکت تاکنون به لیسانس یک فناوری خاص دست یافته است؟
فعالیت مربوط به ثبت اختراعات در سطح صنعت پتروشیمی بسیار دیر آغاز شده است. در حال حاضر دو مورد اختراع در خارج از کشور ثبت و سه مورد اختراع در حال بررسی و تطبیق دادن با اختراعات ثبت شده داریم. پیش‌بینی می‌شود که این سه مورد هم قابل ثبت باشند. بسیاری از این نوع فعالیت‌ها که در سطح صنعت انجام می‌شوند، قابل ثبت هستند. متاسفانه به اندازه کافی نیروهای متخصص در بخش ثبت اختراعات در اختیار نداریم، همچنین از تجربه لازم، هم در سطح کشور و هم در صنعت پتروشیمی برخوردار نیستیم. تاکنون توانایی لازم را برای انجام به موقع ثبت این نتایج نداشته‌ایم ولی تلاش می‌کنیم که این توان را افزایش دهیم.
عصر کنونی دوران خیزش و جهش پرشتاب علمی است که ابزارهای ویژه خود را نیز طلب می‌کند.
حرکت متفکرانه و حساب شده در وادی علم و صنعت، مستلزم بهره‌گیری از دانش روز، کاوش‌های علمی و آزمایشگاهی و در نهایت تزریق محصول حیاتی و موثر در پیکره صنعت است.
از این رو شکوفایی، خلاقیت و بالندگی در وادی صنعت در گرو تلاش‌ها و تحقیقات مستمر و خستگی‌ناپذیر مراکز تحقیقاتی و در هم تنیدن پژوهش و صنعت به عنوان دو جزء انفکاک‌ناپذیر از یکدیگر است.
امروزه رویکرد دقیق به سمت پژوهش‌های بنیادین وکاربردی از یکسو و استفاده از دانش‌پژوهان ممتاز و نخبه به عنوان حلقه اتصال بین مراکز دانشگاهی و قطب‌های صنعتی از دیگر سو، بیش از گذشته و به یک باور عمیق تبدیل شده است.
شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی دستاورد علمی با ارزشی است که برای تحقق ایده تعامل و ارتباط تنگاتنگ پژوهش و تحقیقات علمی با صنعت به ویژه در صنایع پتروشیمی به عنوان بخش مهمی از صنایع زیرساختی و پایه و به منظور تامین نیازمندی‌های پژوهشی از مجتمع پتروشیمی‌های فعال شده و متولی اصلی تعریف، تصویب و اجرای پروژه‌های پژوهشی است.
شرکت پژوهش و فناوری دارای سه مرکز فعال پژوهشی در اراک، تهران و منطقه ویژه اقتصادی بندر امام است که به طور مستقیم با شرکت در ارتباط بوده و از مراکز تابعه آن محسوب می‌شوند.
برنامه‌ریزان شرکت اهداف عالی فراوانی را تدوین کرده‌اند که تحقق آنها، آینده‌ای روشن را برای صنعت پتروشیمی نوید می‌دهد، اشاعه روحیه علمی و ایجاد محیطی پویا برای فعالیت‌های هماهنگ در جهت تحقق آرمان شرکت، مشارکت فعال در انتقال فناوری نوین و توسعه دانش فنی برای تولید، کسب توانایی لازم در زمینه شبیه‌سازی واحدها و فرآیندها و تعهد به رعایت کامل موازین حفظ محیط‌زیست و ایمنی در کلیه فعالیت‌ها، اهداف علمی مدونی است که فراروی پژوهشگران شرکت قرار دارد.
البته تحقق هر یک از اهداف شرکت در گرو بهره‌گیری از مجموعه‌ای ابزارها و امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری است تا بستر را برای توسعه و بسط دانش علمی و فنی در صنعت پتروشیمی و بهینه‌سازی و ارتقای کیفیت محصولات فراهم کند.
ایجاد زیرساخت‌های سازمانی از قبیل آزمایشگاه‌ها، واحدهای پیشتاز و کارگاه‌های عملیاتی، فراهم نمودن تسهیلات جانبی مورد نیاز نظیر کتابخانه و نرم‌افزار پردازش داده‌ها، جذب نیروی انسانی مورد نیاز، عقد قراردادهای پژوهشی مربوط به پایان‌نامه‌های دانشگاهی در مقطع مختلف توسعه همکاری‌های پژوهشی مشترک با موسسات داخلی و بین‌المللی و انتخاب و تصویب پروژه‌های هدفمند و کاربردی در صنعت پتروشیمی از جمله راهبردهایی تلقی می‌شوند که آینده‌ای بالنده و چشم‌اندازی پرافتخار را فراروی صنعت تاثیرگذار و گسترده پتروشیمی می‌گشاید. فتح باب تعامل علمی و پژوهشی با مراکز دانشگاهی و استفاده از ظرفیت علمی و آموزشی و پژوهشی مراکز تحقیقاتی داخل و خارج کشور، از دیگر مواردی است که در دستور کار دست‌اندرکاران شرکت قرار گرفته است. تشکیل قطب‌های پژوهشی در دانشگاه‌هایی که دارای یکی از رشته‌های شیمی، مهندسی، مهندسی شیمی، پلیمر و محیط‌زیست می‌باشند و نیز اجرای تحقیقات مورد نیاز شرکت در قالب پایان‌نامه تحصیلات تکمیلی پس از تصویب در شورای پژوهشی از موارد دیگری است که در سرلوحه کار برنامه‌ریزان قرار گرفته است.
شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی از ۶گروه پژوهشی برای اجرای تحقیقات علمی در بخش‌های مرتبط با صنعت پتروشیمی تشکیل شده است:
گروه پژوهش‌های غیرپلیمری- گروه پژوهش‌های پلیمری- گروه پژوهش‌های کاتالیستی- گروه پژوهش‌های مشتری‌محور- گروه پژوهش‌های فنی- گروه فناوری‌های نوین
