تقاضای جهانی سنگ تزئینی تا سال ۲۰۲۵
براساس آمار منتشره از منابع تخصصی سنگ میزان مصرف سنگ در جهان بالغ بر ۸۷۰میلیون تن است و این رقم تا سال ۲۰۱۵ به دو میلیارد و ۱۷۸میلیون تن و در سال ۲۰۲۵ به ۴میلیارد و ۹۱۱میلیون تن خواهد رسید. عمده‌ترین تولیدکنندگان در جهان به‌ترتیب چین، هند، ایتالیا، ایران و اسپانیا است.
براساس آمار منتشره از منابع تخصصی سنگ میزان مصرف سنگ در جهان بالغ بر 870میلیون تن است و این رقم تا سال 2015 به دو میلیارد و 178میلیون تن و در سال 2025 به 4میلیارد و 911میلیون تن خواهد رسید. عمده‌ترین تولیدکنندگان در جهان به‌ترتیب چین، هند، ایتالیا، ایران و اسپانیا است.
طی ۱۰سال گذشته مصرف سنگ از ۴۳۶میلیون مترمربع به ۸۸۶میلیون مترمربع در سال ۲۰۰۴ رسیده است که رشدی معادل ۱۰۳درصد را در این دهه داشته است. جدول ذیل میزان مصرف سنگ در جهان را تا سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که شاهد رشد ۵/۸درصد در هر سال می‌باشیم.
pic۱
تولید و تجارت جهانی سنگ
میزان تجارت سنگ فرآوری شده در اروپا معادل ۸/۲میلیارد یورو در صادرات و ۶/۳میلیارد یورو در واردات بوده است.
چین در سال ۲۰۰۴، ۵/۷میلیون تن صادرات به ارزش تقریبی ۶/۱میلیارد‌دلار داشته است، در همین سال واردات چین حدود ۲/۴میلیون تن به ارزش تقریبی ۷۴۵میلیون‌دلار یعنی معادل ۲/۲ تولید جهانی بوده است. این بدان معناست که ۸/۷درصد افزایش صادرات، ۲۳درصد افزایش در واردات و ۳۳درصد افزایش ارزش صادراتی و ۲۷درصد افزایش بها در واردات داشته است، قیمت هر مترمربع از ۷/۱۳دلار به ۱۳/۱۴دلار و میانگین ارزش خرید با افزایش ۶/۲درصد به ۵/۱۷۷دلار به ازای هر تن رسیده است.
* هندوستان از مرز فروش تاریخی یک میلیون تن سنگ‌خام به چین فراتر رفته و با قیمتی معادل ۳۳دلار بر مترمربع سنگ صادر کرده است.
* بازار واردات کره‌جنوبی حدود ۳۲میلیون مترمربع بوده که ۲/۹۳درصد آن مربوط به کشور چین است.
* تنها میزان مصرف سنگ در آمریکا در سال ۲۰۰۴ به اندازه ۶/۱۱درصد نسبت به سال قبل افزایش داشته است و نسبت به ارقام سال ۱۹۹۴ بیش از ۵/۲ برابر افزایش یافته و به‌حدود ۷۹میلیون مترمربع رسیده است.
* واردات این کشورها با رشد قابل‌توجهی نسبت به سال ۲۰۰۳ به میزان سه برابر میزان واردات سنگ پردازش شده، رسیده است.
* ترکیه در سال ۱۹۹۱ صادراتی معادل ۶/۳۳میلیون‌دلار داشته که در سال ۲۰۰۴ این رقم به ۶۲۲میلیون‌دلار به میزان ۲۰ برابر افزایش داشته است.
* کشورهای اسپانیا، ایتالیا، برزیل در مجموع ۳/۲۹درصد از تولید جهانی را به‌خود اختصاص داده‌اند.
* یونان در سال ۱۹۹۴ هیچ‌گونه وارداتی از محصولات سنگ نداشته است، اما اکنون به پنجمین واردکننده بزرگ اروپایی تبدیل شده است.
* میزان تجارت جهانی سنگ از ۳۵۶میلیون مترمربع در سال ۲۰۰۱ به ۴۹۰میلیون مترمربع افزایش یافته، در این راستا فقط ۶ کشور اصلی صادرکننده (اسپانیا، چین، ایتالیا، هند، ترکیه و برزیل) معادل ۱/۷میلیارد‌دلار یعنی حدود ۷/۷۴درصد صادرات را به‌خود اختصاص داده‌اند.
* بر طبق آمار منتشره از مجله MEED توسعه اقتصادی خاورمیانه ارزش پروژه‌های ساختمانی در ۶ کشور عربی خلیج فارس به اضافه ایران و عراق بیش از ۶۹۷میلیارد‌دلار در ۱۰ سال آینده خواهند رسید. از این میان اگر فقط هزینه سنگ‌های ساختمانی ۵درصد این حجم مالی باشد برای دهه آینده حدود ۸۵/۳۴میلیارد‌دلار در سال میدان مصرف به‌وجود خواهد آمد.
کل صادرات سنگ‌های تزئینی کشور در سال ۸۴ بالغ بر ۷۶۲هزار تن به ارزش ۱۲۷۳۶۳هزار‌دلار بوده که از این مقدار ۱۴۲۵۰۰تن آن به صورت کار شده و ۶۱۹۵۰۰تن آن به‌صورت خام صادر شده است.
ذخایر و تولید سنگ در ایران
ایران به لحاظ تنوع رنگ و جنس سنگ و ذخایر قابل‌توجه آن موقعیت ویژه‌ای نسبت به دیگر کشورها در برخی نقاط دنیا طبق آمار رسمی بالغ بر ۱۰۰۰ معدن سنگ تزئینی و حدود ۵۰۰۰ واحد فرآوری سنگ در کشور وجود دارد که از این تعداد کمتر از ۲۵۰ واحد مدرن و با استفاده از تکنولوژی روز دنیا و مابقی نیمه‌صنعتی و سنتی هستند.
میزان ذخایر قطعی سنگ تزئینی حدود یک‌میلیارد و ۲۰۰میلیون تن و حدود ۵/۴میلیارد تن انواع سنگ در کشور شناسایی شده است که از این میزان ۵۳درصد آن مرمریت، ۳۵درصد گرانیت، ۵/۱۰درصد تراورتن و حدود کمتر از یک‌درصد آن مرمر است. بر این اساس ذخیره مرمریت حدود ۱۶/۲میلیارد، گرانیت حدود ۵/۱میلیارد تن، تراورتن حدود ۴۵۰میلیون تن و مرمر ۴۴میلیون تن برآورد شده است. میزان استخراج سنگ‌های تزئینی در سال ۱۳۸۴ در کشور بالغ بر ۶/۱۰ میلیون تن بوده است.
pic۲
همین امر موجب شده است که ایران پس از چین - هند به‌عنوان سومین تولیدکننده سنگ جهان محسوب شود. میزان سنگ بریده شده در بیش از ۵هزار واحد فرآوری سنگ کشور بالغ بر ۷۰ میلیون مترمربع است.
میزان سرمایه‌گذاری در این بخش ۸۱هزار میلیارد ریال و گردش مالی این صنعت حدودا ۵هزارمیلیارد ریال است که نقش مهمی در رونق اقتصادی کشور ایفا می‌کند و با احتساب بخش‌های معدن، حمل‌ونقل، فروش، فرآوری و صادرات ۱۶۴هزار شغل ایجاد کرده است. این در حالی است که میانگین سرمایه‌گذاری برای ایجاد هر شغل حدود ۲۵میلیون تومان است.
نمودار زیر حاکی از این است که در سال ۱۳۸۴ تناژ صادرات سنگ‌های تزئینی کار شده از رشدی معادل ۷/۵۰درصد و سنگ‌های کار نشده از رشدی معادل ۸/۵۲درصد نسبت به سال ۸۳ برخوردار بوده‌اند.
لازم به ذکر است که ارزش افزوده و ایجاد اشتغال در سنگ‌های بریده شده تا ۶برابر بیشتر از سنگ‌کوپ می‌باشد. طبق اهداف برنامه چهارم توسعه اقتصادی باید سهم صادرات سنگ‌های تزئینی در پایان برنامه به ۱۵۰میلیون دلار افزایش یابد.
واردات
کل واردات سنگ‌های تزئینی در سال ۱۳۸۴ بالغ بر ۱۷۹۶۱تن بوده که از این مقدار ۱۴۲۱۲تن به صورت کار شده، ۳۷۴۹ تن به صورت خام
بوده است.
نوسازی و بازسازی واحدهای سنگبری
در راستای طرح نوسازی صنایع معدنی در سطح کشور، جهت بازسازی و نوسازی صنعت سنگ از سال ۸۳ تاکنون بالغ بر ۲۵۰میلیون‌دلار تسهیلات از صندوق ذخیره ارزی در اختیار این صنعت گذاشته شده است.
در این راستا واحدهای کوچک نیز در صورت داشتن توجیه اقتصادی در بازسازی واحد مربوطه می‌توانند از محل بند ذ تبصره ۲ قانون بودجه سال ۱۳۸۴ جهت دریافت تسهیلات ریالی استفاده کنند.
همان‌طور که مشخص است، واردات سنگ‌های تزئینی در سال ۸۴، در بخش کار شده از رشدی معادل ۶/۳۴درصد و در بخش کار نشده ۱۳/۱۹درصد نسبت به سال گذشته برخوردار بوده است.
pic۳
* لازم به ذکر است که براساس تحقیقات به‌عمل آمده واردات سنگ‌خام به‌صورت کوپ عملا بسیار ناچیز بوده و اکثر سنگ بریده شده به‌صورت اسلب با استفاده از ضعف کنترل سیستم نظارتی گمرک کشور تحت عنوان سنگ‌خام وارد شده است.
مشکلات بخش معدن
* عدم پذیرش پروانه بهره‌برداری از طرف بانک‌ها جهت ارائه تسهیلات به معدنکاران (قانون معادن بانک‌ها را ملزم به قبول پروانه بهره‌برداری به‌عنوان وثیقه در قبال ارائه تسهیلات کرده است)
* عدم وجود استانداردهای لازم در تولیدات معادن به لحاظ هارمونی رنگ، ابعاد، جهت برش و بی‌توجهی به سفارشات واحدهای سنگبری.
* بالا بودن نرخ تعرفه‌های حقوق دولتی و جریمه تاخیر ۳۶درصد
* عدم وجود بستر مناسب جهت امکان استفاده معادن از صندوق ذخیره ارزی
* وجود قوانین و مقررات دست‌وپاگیر در دیگر سازمان‌های مرتبط از قبیل منابع طبیعی و محیط‌زیست
* عدم استفاده معادن از فناوری و تجهیزات روز دنیا
* عدم وجود مطالعات جامع زمین‌شناسی و برآورد دقیق ذخایر معدنی کشور از حیث نوع و ذخیره
* فرسوده بودن ماشین‌آلات و تجهیزات استخراج معادن.
مشکلات بخش فرآوری
* پایین بودن تکنولوژی خطوط تولید واحدهای فرآوری که حاصل آن هدر دادن منابع و تولید محصولی با کیفیت پایین است.
* عدم آشنایی بخش عمده‌ای از مدیران این صنعت به علوم و مدیریت روز صنعت
* صدور سنگ‌های کوپ (خام) مرغوب معادن به خارج از کشور و روند افزایشی آن در سال‌های اخیر.
* اخذ عوارض و مالیات‌های مختلف از تولیدکنندگان سنگ که با توجه به رکود بازار مشکلات عدیده‌ای را برای آنان به‌وجود آورده است که مهم‌ترین آن در شرایط کنونی ۳درصد تجمیع عوارض است.
* بالا بودن نرخ تعرفه‌های برق و اعمال ضرایب خاص در ساعات پیک بار و برخورد نامناسب شرکت توزیع در قطع برق واحدهای سنگبری
* افزایش بی‌رویه صدور پروانه جهت واحدهای سنگبری در سطح کشور بدون در نظر گرفتن ظرفیت معادن منطقه
* کیفیت پایین سنگ‌های استخراجی معادن که موجب پایین آمدن راندمان واحدهای فرآوری می‌شود.
* بهره و کارآیی پایین نیروی انسانی که موجب اتلاف منابع و افزایش قیمت تمام شده تولید شده است.
* رقابت ناسالم صادرکنندگان سنگ کار شده که باعث پایین بودن قیمت‌های خرید مشتریان شده و بالطبع زیان آن به تولیدکنندگان منتقل می‌شود.
منبع: پایگاه اطلاع‌رسانی معاونت معدنی وزارت صنایع و معادن
