موانع گسترش تجدیدپذیرها
زهرا لونی/ کارشناس ارشد اقتصاد انرژی
امروزه بیش از ۸۰ درصد مصرف انرژی جهان از سوخت‌های فسیلی تامین می‌شود که مدام در حال کاهش هستند. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، هم اکنون سالانه بیش از ۳۳ میلیارد تن گازهای گلخانه‌ای به خاطر سوزاندن ۶/ ۴ میلیارد تن نفت، ۷۷/ ۳ میلیارد تن (معادل نفت‌خام) زغال‌سنگ و ۳/ ۳ میلیارد تن (معادل نفت‌خام) گاز و سوخت‌های فسیلی دیگر در جهان تولید می‌شود. هر چند شیوع کرونا در جهان بیش از نیمی از مردم جهان را وادار به ماندن در خانه‌ها کرده و فعالیت بخش‌های صنعتی، خصوصا بخش حمل‌ونقل به‌شدت کاهش یافته است و این امر نیز موجب کاهش تقاضای جهانی برای نفت، گاز و زغال‌سنگ شده است، بنابراین انتظار می‌رود مصرف انرژی خورشیدی، بادی و سایر منابع پاک افزایش یابد و همچنین انتشار گازهای گلخانه‌ای نیز نسبت به سال قبل کاهش یابد. با این حال انرژی‌های تجدیدپذیر هنوز به‌طور کامل جایگزین سوخت‌های فسیلی نشده‌اند، اما با توجه به عدم محدودیت مصرف این نوع انرژی‌ها و افزایش روزافزون تقاضای انرژی، گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر به‌عنوان انرژی سبز در توسعه و ارتقای کشورها لازم است.
حال این پرسش مطرح است که با توجه به مزایای انرژی‌های تجدیدپذیر، چه موانعی برای توسعه و گسترش آنها در ایران وجود دارد؟ طبق ارزیابی‌ها استفاده از انرژی تجدیدپذیر، منافع کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت قابل ملاحظه‌ای به همراه دارد: امنیت عرضه انرژی، توسعه پایدار صنایع محلی، ایجاد اشتغال و پایداری زیست‌محیطی از مهم‌ترین مزایای این انرژی‌ها به‌شمار می‌رود. این درحالی است که منابع انرژی فسیلی، علاوه بر تجدیدناپذیر بودن، به دلیل انتشار گازهای گلخانه‌ای نظیر دی اکسید کربن، اثرات منفی بسیاری بر سلامت و محیط‌زیست دارند. از سوی دیگر انرژی‌های تجدیدپذیر با قابلیت ایجاد فرصت‌های شغلی و درآمدزایی، باعث توانمندسازی و تقویت خوداتکایی جوامع محلی شده و به تحقق اهداف فقرزدایی کمک می‌کند. تولید برق از منابع تجدیدپذیر از جمله مولدهای برق آبی کوچک و مصارف انرژی غیر الکتریکی نظیر گرم‌کننده‌ها و خشک‌کننده‌های خورشیدی، پمپ‌های بادی و تصفیه‌کننده‌های خورشیدی در توسعه پایدار شهرها و روستاها در کشورهای در حال توسعه نقش مثبتی ایفا می‌کنند. انرژی‌های تجدیدپذیر می‌توانند جایگزین سوخت‌های فسیلی و فناوری‌های آلاینده شده و با ایجاد صنایع جدید، فرصت‌های شغلی جدیدی را فراهم کنند. اشتغال‌زایی سامانه‌های تولید انرژی تجدیدپذیر به‌دلیل ماهیت آن، بیش از اشتغال‌زایی ناشی از توسعه سوخت‌های فسیلی بوده و عمدتا به‌صورت بومی و محلی است، چراکه فرآیند نصب، اجرا، بهره‌برداری و نگهداری از انرژی‌های تجدیدپذیر عمدتا در مناطق روستایی و محروم انجام می‌شود. چنین مناطقی از نرخ بیکاری بیشتری برخوردارند و کاربرد این سیستم می‌تواند در تثبیت جمعیت ساکن در این مناطق مفید واقع شده و تاثیر بسزایی در کاهش میزان محرومیت ایـن مناطق و افزایش رشد و بهره‌وری کشور داشته باشد.
با این حال باید به این موضوع اشاره کرد که یکی از مهم‌ترین موانع گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر، وجود هزینه‌های بالای سرمایه اولیه است. همچنین سرمایه‌گذاری در این پروژه‌ها از ریسک بسیار بالایی برخوردار است و نیازمند منابع مالی فراوان توسط بازارهای مالی است تا دسترسی آسان‌تر آنها را فراهم کند. بنابراین، اگر سیاست‌گذاری‌های مختلف در توسعه بهره‌برداری از منابع تجدیدپذیر در کشور اصلاح و توجه بیشتری به آنها شود، می‌توان امیدوار بود ما نیز همگام کشورهای توسعه‌یافته که در این نوع انرژی‌ها پیشرو هستند حرکت کنیم.
