لایه‌های قدرت در بازار نفت
دنیای اقتصاد : اوپک که روزگاری به قدرت برتر بازار نفت مشهور بود و با هر تصمیم و هر حرکتی، قیمت‌ها را به نوسان در می‌آورد، حال به شدت تضعیف و به حاشیه رانده شده است. افول قدرت این سازمان از سال ۲۰۱۴ نمایان شد. یعنی درست زمانی که مشخص شد تولیدکنندگان نفت شیل با انعطاف بالایی که در برابر قیمت‌ها دارند، تولیدکنندگان نوسانی جدید بازار نفت هستند. با این حال، اجرای توافق نفتی بین اوپک و غیراوپک در دو سال گذشته و تاثیر این توافق بر موجودی انبارهای نفتی و رشد قیمت‌ها موجب شد که گمان شود، قدرت به اوپک بازگشته است و این سازمان می‌تواند با تصمیمات خود بازار را مدیریت کند. با این حال آن زمان کسی متوجه نبود که در پوشش تشکلی تحت عنوان «کمیته ویژه نظارت بر اجرای توافق» به آرامی قدرت در حال خروج از اوپک است. موضوعی که در ماههای اخیر با مشخص شدن اتخاذ هر تصمیمی در این کمیته و اعلام آن در نشست‌های رسمی بیشتر جلب توجه کرد و حال کارشناسان بر این باورند که قدرت اوپک بیش از هر زمان دیگری رو به افول گذاشته است.حال این سوال مطرح است: «قدرت در بازار نفت در دست چه کسانی قرار دارد.»
سه‌گانه قدرت نفت
جان کمپ، تحلیلگر رویترز، آمریکا، عربستان و روسیه را سه قدرت برتر بازار نفت می‌داند و بر آنها عنوان «تروئیکا» گذارده است. «تروئیکا» واژه روسی است که به نوعی گاری گفته می‌شود که توسط سه اسب کشیده می‌شود. پیش از این «دنیای اقتصاد» در گزارشی با عنوان «سه کارگردان تلاطم بازار نفت» به این موضوع پرداخته بود. به گفته کمپ، این تروئیکا ۳۶ میلیون بشکه در روز معادل ۳۹ درصد در تولید جهانی سهیم هستند، این سهم نسبت به سهم ۳۰ درصدی ۱۴ عضو دیگر اوپک بسیار بیشتر است و علت قدرت این سه کشور را نمایان می‌کند. با این حال کمپ بر این باور است از آنجا که تصمیم به افزایش یا کاهش تولید در آمریکا تماما توسط شرکت‌های خصوصی و بر اساس قوانین اقتصاد آزاد گرفته می‌شود و در کشورهای روسیه و عربستان همچنان دولت بر میزان تولید نظارت دارد، قدرت تصمیمات عربستان و روسیه در بازار نفت بیشتر از آمریکا است.
به گفته کمپ به دنبال خارج شدن قدرت از دست اوپک، تقسیم کردن تولید نفت به اوپک و غیراوپک، شیوه منسوخی برای تحلیل بازار نفت شده است. از این رو او بعد از تروئیکا، لایه‌های دیگر قدرت در بازار نفت را معرفی می‌کند. به گفته این تحلیلگر بازار نفت در سطح بعدی، کویت و امارات متحده عربی از اعضای اوپک و عمان به‌عنوان کشور غیرعضو اوپک قرار دارند که ثابت کردند تمایل دارند تولید خود را تحت مدیریت عربستان و روسیه تنظیم کنند. این تروئیکا به‌علاوه کویت، امارات متحده عربی و عمان حدود نیمی از تولید جهانی نفت را به عهده دارد. در لایه چهارم، عراق قرار دارد که تا حدودی سیاست تولید خود را با عربستان سعودی و روسیه هماهنگ کرده اما استقلال بیشتری را حفظ کرده است.
اما در آخرین لایه کشورهای اثرگذار بر بازار نفت، باقی تولیدکنندگان اوپک و غیراوپک قرار دارند که با حداکثر توان خود تولید میکنند و جزئی از سیستم کنترل تولید نیستند؛ ایران نیز جزو این لایه قرار دارد. به گفته کمپ، در این سیستم لایه‌ای قدرت، سیاست تولید با رایزنی‌های اولیه میان عربستان سعودی و روسیه تعیین می‌شود و به تایید آمریکا میرسد. سپس کویت، امارات متحده عربی، عمان و عراق مطلع می‌شوند و در نهایت در نشست‌های رسمی اوپک نتیجه تصمیم‌گیری‌ها به دیگر کشورهای عضو و غیرعضو اوپک اعلام می‌شود. این تحلیلگر بازار نفت بر این باور است که در این سلسله مراتب تنها عربستان، روسیه و آمریکا بازیگران اصلی هستند و البته کویت، امارات متحده عربی عمان و عراق نیز دنبال‌کنندگان مهمی به شمار می‌روند.
