چرایی‌پیروزی‌اصلا‌ح‌طلبان‌واعتدالگرایان در انتخابات
پروانه مافی در شرق نوشت؛
اکنون و پس از گذشت بیش از دو هفته از برگزاری دوازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری و پنجمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا و هم‌زمان با کاستن از شدت تحلیل‌ها و ارائه نظرات مبتنی بر احساسات و عواطف، بجاست که در چارچوب عقلانیت و واقع‌نگری به تحلیل نتایج انتخابات پرداخته شود و جریانات سیاسی با تمرکز بر اشکالات و ضعف‌های خود و شناخت نقاط قوت، بر تلاش برای کاستن از ضعف‌ها و تقویت مزایا متمرکز شوند؛ اما تحلیل انتخابات اخیر بدون تعمق بر تجارب گذشته، یحتمل چندان با واقعیت سنخیتی نخواهد داشت؛ بنابراین مرور مختصر آنچه در سال‌های گذشته بر جامعه ایران گذشت، خالی از لطف نخواهد بود.
از انتخابات ریاست‌جمهوری نهم در سال ١٣٨٤، ١٢ سال گذشته است. انتخاباتی که در آن جریان اصلا‌ح‌طلب نتوانست بر کاندیدای واحد اجماع کند و تحت تأثیر شرایط و جو حاکم از توان تحلیلی مناسب به‌دور ماند و نهایتا نیز با شکستی روبه‌رو شد که حاصل آن، گذراندن هشت سال سخت و رقت‌بار بر کلیت این جریان بود. دورانی هشت‌ساله که برای اقشار مختلف جامعه و به‌ویژه طبقه متوسط جامعه، روشنفکران، هنرمندان و نخبگان یادآورِ روزهای رنج‌آور و سرشار از تحریم، تهدید و ممنوعیت است. با گذر زمان و فرارسیدن انتخابات ریاست‌جمهوری دوره یازدهم، جریان اصلاحات و اعتدال با هم‌افزایی قابل تحسین، دست به تهیه و تنظیم استراتژی نوینی زدند. رویکردی که در قالب آن، دستیابی صددرصدی به اهداف و شیوه‌های آرمان‌خواهانه کنار زده شد و در عوض عقلانیت و تدبیر نشست. حاصل به‌کارگیری چنین مکانیسمی، بر سر کار آمدنِ بخشی از ایده‌های نو برای توسعه کشور ایران بود. به تدریج رویه‌های پیشین در حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی کنار زده شد و سبک‌های علمی و کاربردی جایگزین شد. در راه تداوم رویکرد ائتلاف اصلاح‌گرایان و اعتدال‌خواهان، انتخابات دهمین دوره از مجلس شورای اسلامی نیز
به نقطه عطفی تبدیل شد که تا مدت‌ها سخن‌گفتن از آن ورد زبان‌ها بود. انتخاباتی که در آن برای نخستین‌بار در بزرگ‌ترین کلان‌شهر ایران، همه اعضای یک لیست به صورت کامل به مجلس شورای اسلامی راه یافتند و نوعی از توسعه‌یافتگی و مشارکت سیاسی که متفاوت از سیاق گذشته بود، به منصه ظهور رسید.
اما شاید بتوان به ضرس قاطع مهم‌ترین مرحله از رقابت‌های انتخاباتی جریان‌های سیاسی داخل کشور در سال‌های اخیر را دوازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری و پنجمین دوره انتخابات شوراها دانست. انتخاباتی که در آن دو طرز نگاه به مدیریت کشور پیش‌روی مردم قرار گرفت تا از میان این دو، شیوه‌ای که بیشتر مورد پذیرش است، گزینش شود. یک شیوه گفتمان بازگشت به گذشته داشت و اکثریت قریب به اتفاق نزدیکان به رئیس‌جمهور سابق را حول خود جمع کرده و درصدد بذل و بخشش منابع ملی میان مردم بود، بدون آنکه اولا نسبت به میزان این منابع اطلاعات دقیق داشته باشد-که اگر داشت چنین وعده‌هایی طرح نمی‌شد- و ثانیا بدون آنکه نسبت به پیامدهای چنین تزریق نقدینگی‌ای به جامعه، چاره‌ای اندیشیده باشد. در سوی دیگر اما تفکری وجود داشت که قائل به توسعه تدریجی و گام‌به‌گام در عوضِ توسعه‌نمایی‌های تکانه‌ای و یک‌شبه بود. این‌بار جریانات مخالف اصلا‌ح‌طلبان، تمام‌قد و یکپارچه حضور یافته بودند و از تمامی ابزار و امکانات تحت اختیار خویش نیز برای پیروزی ائتلاف مورد نظرشان بهره گرفتند. از استفاده از برخی تریبون‌های خاص گرفته تا بهره‌مندی ناعادلانه از برخی رسانه‌ها که در
جایگاه ملی قرار دارند و از بودجه عمومی ارتزاق می‌کنند و ارائه وعده‌های چشمگیر. اما آنچه در نهایت عینیت یافت، باز هم پیروزی اعتدال، امید، تدبیر و اصلاحات بود. اما سؤال اساسی این است که این پیروزی چگونه به دست آمد و راه تداوم این قبیل پیروزی‌ها چیست؟
در باب دلایل رقم‌خوردن نتایج انتخابات، باید اذعان کرد؛ اولا واقعیت آن است که این نتیجه بیش از آنکه حاصل توانمندی و شایستگی اصلا‌ح‌طلبان باشد، ناشی از ناکامی‌ها و به‌روزنبودن نحوه مدیریت جریان مقابل بود. دور‌بودن جریان اصلاحات از عرصه قدرت خود گواهی بر این مدعاست که مردم به واسطه عملکرد اصلا‌ح‌طلبان به ایشان روی نیاورده‌اند، بلکه به دلیل یقین حاصل‌شده از ناکارآمدی جریان مقابل به این سمت سوق یافته‌اند.
دومین دلیل پیروزی اصلا‌ح‌طلبان و اعتدال‌گرایان در انتخابات ریاست‌جمهوری و شوراها را باید در طراحی مکانیسم نسبتا قابل دفاع و تشکیلاتی برای اخذ تصمیم‌گیری‌های مهم و کلیدی در قالب شورای عالی سیاست‌گذاری اصلا‌ح‌طلبان دانست. این امر سبب شد تشتت و چندپارگی جریان اصلاحات که در ریشه‌یابی معضلات این جریان به عنوان اساسی‌ترین خطر و معضل از آن یاد می‌شود، تا حد زیادی رنگ باخته و از آن کاسته شود. البته این سخن به معنای وارد‌نبودن نقد به شاکله شورای عالی اصلا‌ح‌طلبان نیست، اما باید پذیرفت که در ابتدای هر مسیر اشکالاتی بروز می‌کند که عمدتا طبیعت کار جمعی بوده و البته نباید از آنها غفلت کرد و اتفاقا اکنون زمان مناسبی است تا برای اصلاح سازوکار شورای عالی اصلا‌ح‌طلبان در جهت تقویت جایگاه احزاب و تصمیم‌گیری جمعی و مشورت‌پذیری بیش‌از‌پیش گام‌های لازم برداشته شود.
سومین دلیلی که برای رقم‌خوردن نتیجه انتخابات به این سبک و سیاق می‌توان ارائه کرد، به سرمایه اجتماعی عظیم مردمی در قبال بزرگان جریان اصلاحات و اعتدال، از‌جمله رئیس دولت اصلاحات، یادگار گران‌قدر امام (ره) و حسن روحانی، رئیس‌جمهور معتدل دولت یازدهم بازمی‌گردد که زمینه‌سازی برای چنین حرکتی را در انتخابات اخیر فراهم آورد.
اما چهارمین علت را که به نظر این‌جانب عمده‌ترین دلیل کسب چنین نتیجه‌ای بوده است باید در تغییر نگرش‌ها، افکار و رفتارهای مردم ایران دانست. در انتخابات ٢٩ اردیبهشت، دو طرز تفکر و منش کلان خود را به نمایش گذاشتند. در طرز تفکر اول، عمده تمرکز بر شعارها و مطالبات اقتصادی بود و در قالب آن وعده‌های چشمگیر از جمله افزایش سه‌برابری یارانه‌ها برای اقشار ضعیف جامعه، ایجاد پنج میلیون شغل، واریز ماهانه ٢٥٠ هزار تومان به حساب افراد بی‌کار بالاتر از ١٨ سال، ٢,٥ برابرکردن درآمدهای کشور و... بروز و ظهور یافت و به‌ندرت سخنی از توسعه فرهنگی و سیاسی مردم و جامعه به میان آورده شد، اما در نقطه مقابل عمده شعارها و برنامه‌ها حول تحقق و پیگیری آزادی‌های مصرح در قانون اساسی، تحقق عملی منشور حقوق شهروندی، مقابله با رویکردهای حذفی و تخریبی و پایداری بر اخلاق‌مداری به‌عنوان محور رویکرد فرهنگی قرار گرفت و درعین‌حال در حوزه اقتصادی نیز وعده‌هایی منطقی و معقول درخصوص بهبود تدریجی وضعیت اقتصادی ارائه شد و مردم این گفتمان را با اختلاف قابل‌توجهی برگزیدند.
انتخاب مردم در ٢٩ اردیبهشت ٩٦ پیام‌های روشنی دارد. جامعه ما به درجه‌ای از توسعه‌یافتگی رسیده است که فریب وعده‌هایی از جنس افزایش یارانه‌ها را نمی‌خورد و در پاسخ به چنین وعده‌ای در ابتدا از منابع تأمین این یارانه سخن می‌گوید. جامعه ما به‌خوبی به این نتیجه رسیده است که بدون برخورداری از رسانه‌های آزاد، مستقل و منتقد، اساسا توسعه اقتصادی رخ نخواهد داد و بنابراین با یک تصمیم تاریخی دست به چنین انتخابی می‌زند. نتیجه انتخابات بر سخن آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی، مرد اعتدال و اصلاح ایران‌زمین که پس از انتخابات دهمین دوره از مجلس شورای اسلامی بیان کرد: «دیگر به خاطر آگاهی مردم، نگران آینده انقلاب نیستم»، صحه گذاشت و فرصتی نو برای جریان اصلاحات و اعتدال برای خدمت دوباره به ایران اسلامی فراهم شد.
نکته پایانی آنکه نباید این واقعیت را از ذهن دور داشت که در شرایط کنونی مهم‌ترین راه برای پیشبرد اهداف کشور و تحقق اسناد بالادستی، هم‌افزایی تمامی جریانات تعریف‌شده در چارچوب نظام جمهوری اسلامی ایران است و در این میان اصلا‌ح‌طلبان نیز باید دست یاری و دوستی به اقشار مختلف جامعه و حتی مخالفان و منتقدان خود داده و از نظرات و نقدهای منصفانه آنان بهره گیرند و فراموش نشود که این اعتماد در سایه کار و تلاش و رفع دغدغه‌های مردم، پررنگ‌تر خواهد شد و تداوم خواهد یافت.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
