با قطع رابطه کشورهای عربی با قطر چگونه رفتار کنیم؟

به گزارش تابناک، اما امروز در خبر غیرمنتظره دیگری این کشورها روابط دیپلماتیک خود با قطر را قطع کردند، شهروندان این کشور را اخراج و همه مرزهای هوایی، دریایی و زمینی خود را به روی ورود و عبور شهروندان و وسایل حمل و نقل قطر بستند.

یکی از مهم ترین عواملی که باعث تهاجمی شدن سیاست های عربستان و هم پیمانانش در قبال قطر شده است غیر از اختلافات ایدئولوژیک و سیاسی میان دوحه و ریاض، موضوع ایران و ارتباط نسبتا خوب میان دوحه-تهران بوده است. در همین راستا، بیانیه وزارت خارجه عربستان نیز قطر را متهم به حمایت از گروه های مورد حمایت ایران در منطقه شرقی استان ناراضی و عمدتاً شیعه نشین قطیف و بحرین کرده است.

حال فارغ از این اتفاقاتی که حادث شده، تنها راه نجات قطر از محاصره هوایی، دریایی و زمینی این کشور توسط هم پیمانان سابق اش، ایران است. از طرف دیگر، قطر اکنون یک بازیگری است که در یک تنهایی استراتژیک به سر می برد و بیش از پیش به حمایت یک بازیگر قدرتمند منطقه ای نیاز دارد.

لازم به ذکر است که از میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس- به غیر از عمان- ایران همواره بهترین روابط را با قطر داشته است و علی رغم اختلاف نظر دو کشور در برخی پرونده های منطقه ای نظیر سوریه و یمن، روابط خوبی بین دو کشور برقرار بوده است و به یاد داریم که در سال ۲۰۰۶ و در آغاز صدور قطعنامه های شورای امنیت و بحرانی شدن پرونده هسته ای ایران وقتی قطعنامه ۱۶۹۶ شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران صادر شد تنها قطر به این قطعنامه رای منفی داد؛ در حالی که روسیه و چین نیز به آن رای مثبت داده بودند.

به همین جهت، پرسش بنیادینی که وجود دارد این است که جمهوری اسلامی ایران با توجه به تجربه های تاریخی و روندهای موجود چه تصمیمی باید اتخاذ کند؟ آیا باید از قطر حمایت کند یا اینکه این کشور را به حال وابگذارد؟

قطعا اختلاف میان کشورهای عربی و به ویژه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس(GCC) که ماهیت همگرایی شان برای مقابله با ایران بوده، فرصت مناسبی برای تهران است و می تواند اهمیت زیادی داشته باشد.

در واقع یک دیدگاهی که در اینجا وجود دارد این است که این بحران و شکاف عربی یک فرصت مناسب برای ایران است تا یک بازیگر دیگر عرب را وارد بلوک منطقه ای خود بکند و یا حداقل آنکه باعث شود این کشور وارد صف بندی های مقابله با ایران نشود.

در این زمینه می توان به یک نمونه تاریخی تقریبا مشابه اشاره کرد. اگر حمله عراق به کویت و جنگ خلیج فارس را یادمان بیاید به خوبی می دانیم که در آن زمان ایران علی رغم همه اختلافاتی که با کویت داشت و علی رغم حمایتی که کویت در جنگ ایران و عراق از بغداد به عمل آورد، اما ایران از اقدام عراق حمایت نکرد، مرزهای خود را به روی شهروندان کویتی برای حمایت از آن ها باز کرد و دولت در تبعید این کشور در عربستان را نیز به رسمیت شناخت. بسیاری معتقدند همین رویکرد ایران در حمایت از کویت باعث شد این کشور هیچگاه به صورت جدی وارد دسته بندی ها منطقه ای ضد ایرانی تحت رهبری عربستان سعودی نشود.

بر همین اساس نیز قطر هم اکنون راه تنفسی جز ایران ندارد و به همین جهت اگر تهران در این شرایط حساس در کنار قطر باشد و حمایت واقعی و نه ظاهری خود را نشان دهد، قطر نیز در آینده قدرددان این حمایت ایران خواهد بود و ایران می تواند عواید زیادی را از حمایت های خود در آینده بدست آورد.

در همین راستا، قطر هم اکنون به شدت به خطوط هوایی ایران نیاز دارد و راهی جز ایران برای خارج شدن از محاصره ندارد. فراهم آوردن این امکان برای قطر می تواند نخستین گام واقعی ایران برای حمایت از این کشور در برابر تنگنای برنامه ریزی شده سعودی ها باشد. طبق نقشه زیر قطر تنها می تواند از طریق ایران و سپس ترکیه پروازهایش را به اروپا ادامه دهد.

با این حال دیدگاه بدبینانه و یا شاید واقع گرایانه دیگری نیز وجود دارد. بر اساس این دیدگاه ایران نباید خود را وارد درگیری میان کشورهای عربی کند؛ به چند دلیل؛

نخست اینکه حمایت ایران می تواند بحران و تنش میان این کشورهای را دوچندان کند و عربستان سعودی و متحدانش را برای اقدام جدی تر علیه دوحه مصمم تر کند که این خود به تشدید بحران کمک می کند.

دوم؛ حمایت ایران ممکن است پای آمریکا را به این بحران باز کند و با وارد شدن واشنگتن روسیه نیز مداخله کند و شاهد تصاعد و ارتقای بحران از یک بحران سیاست خارجی به بحران منطقه ای و بین المللی باشیم.

دلیل سوم دیگری نیز وجود دارد که می تواند قابل تامل باشد. بر اساس آن، بحران کنونی و تنش میان کشورهای عربی پروژه ای است برای درگیر کردن ایران و در ادامه اشغال قطر. در واقع دو هدف احتمالی در این «پروژه ستیز» ممکن است وجود داشته باشد؛

نخست اینکه ایران را وارد یک بحران جدید در خاورمیانه، آنهم در یک کشور عربی دیگر کنند و آن را در چندین جبهه درگیر کنند. این مسئله باعث می شود تمرکز منطقه ای ایران برای برخورد با بحران ها به شدت کاهش می دهد و ایران را وارد یک درگیری منطقه ای با حضور آمریکا کنند.

دوم اینکه،با حمایت ایران از قطر، عربستان قصد دارد با توجیه همپیمان بودن قطر با ایران علیه کشورهای عربی، افکار عمومی جهان عرب را علیه این کشور بشوراند و زمینه های مداخله نظامی را در این کشور فراهم کند. مسئله ای که «عبدالباری عطوان» تحلیل گر برجسته جهان عرب نیز به آن اشاره کرده است. در واقع هدف نه درگیری با ایران بلکه اشغال قطر می تواند باشد.