تکلیف وعده‌هایی که نامزدهای بازنده انتخابات دادند، چه می‌شود؟
دکتر اصغر مهاجری، جامعه‌شناس، می‌گوید: اینکه یک روز یک هنرمند را از خودمان دور کنیم و روز دیگر او را کنار خود بنشانیم شیوه‌ای نیست که مردم با آن فریب بخورند. این روش‌های هیجانی دیگر جواب نمی‌دهد.
به گزارش خبرآنلاین شهرها آرام گرفته‌اند. هیاهوی انتخابات تمام شده، پوسترها و بنرهای تبلیغاتی جمع شده‌اند، از رنگ‌ها و پرچم‌ها و شعارها هم دیگر خبری نیست. این شهرهای آرام، بعد از تلاش و تکاپو برای انتخابات ریاست جمهوری و شورای شهر، حالا در آرامش بعد از اعلام نتایج به سر می‌برند. آرامش و در عین حال انتظار. انتظار تحقق وعده‌هایی که شنیده‌اند و آنچه برای بهتر شدن اوضاع به کاندیدای مورد نظرشان رای داده‌اند.
حضور پرتعداد و پرحوصله مردم در صف‌های طویل حوزه‌های اخذ رای در جمعه‌ای که پشت سر گذاشتیم، از نگاه جامعه‌شناسان قابل تحلیل است. فضایی که بعد از انتخابات ایجاد شده و نوع مواجهه گروه‌هایی با رای متفاوت هم همینطور. دکتر اصغر مهاجری درباره این فضای پساانتخاباتی جامعه معتقد است همانطور که جامعه به بلوغ سیاسی برای شرکت در انتخابات رسیده، لازم است به این تشخیص هم برسد که کدام شعارها از کدام نامزدها قابل محقق شدن است و درواقع باید با تشخیص سره از ناسره، منتظر عملی شدن کدام وعده‌ها باشیم.
گفت‌وگوی خبرآنلاین با دکتر اصغر مهاجری، جامعه‌شناس را در ادامه بخوانید:
همانطور که دیدیم انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری با استقبال گسترده مردم مواجه بود و مردم ساعت‌ها برای رای دادن در صف‌های طویل ایستادند. تحلیل شما به عنوان جامعه‌شناس از این اتفاق چیست؟ این مشارکت نشان‌دهنده افزایش میزان درک سیاسی و اجتماعی و فعالیت مدنی است یا گزینه‌های دیگری مثل فضای احساسی و رقابتی ایجادشده در جریان انتخابات را موثر می‌دانید؟
در دهه گذشته به خصوص در چند سال آخر فعالیت دولت احمدی‌نژاد، سرمایه اجتماعی در ایران رو به کاهش گذاشت. سرمایه اجتماعی سه ضلع طلایی دارد؛ اعتماد، شفافیت و مشارکت. در چند سال گذشته به دلیل این که نظام سیاسی و دولت شفاف و درست عمل کرد، دوباره سرمایه اجتماعی رو به فرسایش به جامعه بازگردانده شد. وقتی اضلاع اعتماد و شفافیت وجود داشته باشند، مشارکت افزایش پیدا می‌کند. همانطور که در این انتخابات دیدیم، شاهد بازگشت سرمایه اجتماعی بودیم. داشتن سرمایه اجتماعی بسیار مهم است و اگر کشوری انواع سرمایه‌ها مانند اقتصاد و تکنولوژی و ... را داشته باشد اما سرمایه اجتماعی را نداشته باشد یا سرمایه اجتماعی دچار بحران شده باشد، امکان توسعه و پیشرفت در آنجا وجود ندارد. به عبارت دیگر عقلانیت مدیریت سیاسی کشور باعث شده که مردم به مشارکت دلگرم شوند و حتی فریب شعارها و وعده‌های غیرمنطقی را نخورند.
اتفاقی که مورد توجه رسانه‌های خارجی هم قرار گرفته و تاکید کردند که مردم ایران وعده افزایش یارانه را نادیده گرفتند.
بله همانطور که دیدیم مردم فریب چنین وعده‌هایی را نخوردند. با این که وضعیت اقتصادی مردم به دلایل مختلف داخلی و بین‌المللی چندان خوب نیست، ولی مردم به دلیل همان عقلانیت سیاسی، رفتارهای کاندیداها را هم عاقلانه‌تر بررسی کردند و می‌دانستند که نباید طمع‌ورزی کنند یا از روی هیجان رفتار کنند. من معتقدم که اگر نظام سیاسی و دولت ما فقط مشارکت را در روز انتخابات موکول نکند و مردم در فرایندی که در طول چهار سال وجود دارد مشارکت داشته باشند و در برنامه‌ریزی‌ها دخیل باشند، از یک ثبات تصمیم‌گیری عقلانی بیشتری هم برخوردار می‌شوند. در کشور ما این سابقه وجود داشته و ممکن است داشته باشد که در کشورمان به دلیل کم‌کارکردی احزاب، مردم دچار این هیجانات بشوند و افرادی که سوار بر امواج باشند برنده شوند. اما زمانی که مردم در مدیریت و اجرا شریک باشند و شفافیت عملکردها بالا باشد، رفتارشان در فرایند جامعه‌پذیری سیاسی تغییر پیدا می‌کند و رفتارهای متناسب سیاسی را نشان می‌دهند همانطور که ۲۹ اردیبهشت یکی از آنها را شاهد بودیم.
عده‌ای معتقدند این انتخابات اینطور نشان می‌دهد که فضای جامعه دوقطبی شده و مردم به دو گروه با خواسته‌های متفاوت تبدیل شده‌اند. شما با این نظر موافقید؟
از نظر ما جامعه‌شناسان اگر فقط یک هنجار مطلق، یک سلیقه، گفتمان و نظام ارزشی بر جامعه حاکم شود، آن جامعه رو به بیماری است. چنین جامعه‌ای مانند آب راکدی می‌ماند که حرکت نمی‌کند. تفاوت در طرز فکرها، شیوه‌ها و سلیقه‌های متفاوت است که یک جامعه را پویا می‌کند. باید این را بپذیریم که در جامعه سلایق مختلف وجود دارد اما اهداف یکسان است، همه می‌خواهند در کشوری آباد و رو به پیشرفت و توسعه با برخورداری از شاخص‌های رفاه زندگی کنند؛ اما در شیوه‌های رسیدن به این آرمان‌ها و اهداف است که تفاوت‌ها وجود دارد. به عنوان مثال ممکن است رویکرد عده‌ای در فقرزدایی این باشد که به مردم کمک مستقیم شود و عده دیگری این تصور را داشته باشند که مردم را توانمند کنند که فقر برطرف شود. این سلیقه‌ها در ایران دارای طرفداران متعددی هستند اما شیوه‌ای که پیروز شد و اکثریت افراد به آن رای دادند شیوه عقلانی رفتار کردن بود نه شیوه‌های هیجانی.
درواقع شما می‌گویید با این که عده‌ای تلاش کردند مردم را به سمت رای دادن‌های هیجانی سوق دهند، آنها با عقلانیت رای دادند.
بله این رفتارهای هیجانی را درمورد چند کاندیدا شاهد بودیم. به عنوان مثال این که یک روز یک هنرمند را از خودمان دور کنیم و روز دیگر او را کنار خود بنشانیم شیوه‌ای نیست که مردم با آن فریب بخورند. اینها نشان‌دهنده این است که استراتژی و راهبرد با فرهنگ، هنر و اقتصاد و سیاست از مبانی محاسبه‌گرانه عقلانی برخوردار نیست، این روش‌ها توده‌ای، هیجانی و زودهنگام است که مردم می‌دانند این روش‌ها دیگر جواب نمی‌دهد.
یا این که تلاش شد جامعه به دو گروه ۴ درصد و ۹۶ درصدی تقسیم شوند.
درست است، افرادی که می‌خواستند موتور هیجان‌ها و احساسات را روشن کنند و جامعه را به این سمت ببرند که با دوقطبی کردن و هیجان‌های کاذب در انتخابات شرکت کنند، دیدند که جامعه ایرانی در این چهار سال تمرین کرده که عقلانیت بهتر از احساساتی عمل کردن است. ایرانی‌ها دیدند که در جریان دیپلماسی سیاسی توانستیم با عقلانیت به نتایج خوبی برسیم در حالی که در سال‌های قبل با نمایش و احساساتی‌گری تاوان سختی دادیم، به همین دلیل باز هم عقلانیت را انتخاب کردند.
مساله‌ای که الان بعد از انتخابات مطرح می‌شود این است که جامعه منتظر وعده‌هایی است که پیش از انتخابات شنیده. در فضای پیش از انتخابات فضایی از سوی نامزدها ترسیم شده که حالا افراد منتظرند تمام آن اتفاق‌ها بیفتد. کاری که دولت باید انجام دهد که همه افراد اعم از آنها که به آقای روحانی رای داده و آنها که رای نداده‌اند را با خودش همراه کند و پاسخگوی انتظاراتشان باشد چیست؟
دو عامل بسیار مهم در این زمینه وجود دارد. طرفداران کاندیداها باید در این سطح از سواد سیاسی قرار بگیرند که در جریان رقابت‌های انتخاباتی وعده‌های زیادی داده می‌شود که بسیاری از آنها از واقعیت دور هستند. باید منتظر وعده‌هایی باشند که عیارهای واقعیت و عقلانیت را دارد. در همه‌جای جهان هم اینطور است که در جریان انتخابات حرف‌ها و شعارهای زیادی از سوی کاندیداهای مختلف مطرح می‌شود که مردم از نامزد منتخب انتظار دارند همه آنها را برآورده کند. اما باید سره را از ناسره تشخیص داد و انتظارها را بر اساس واقعیت‌ها منطبق کرد. اما مساله دیگر هم این است که وقتی دولتی می‌بیند این حجم از مردم آمده‌اند و او را برگزیده‌اند، لازم است در مقابل آنها این احساس مسئولیت را داشته باشد که تلاش‌هایش را صادقانه و شفاف به آنها بگوید، مردم را در جریان کارهایی که برای بهبود وضعیتشان انجام می‌دهد قرار دهد و تلاش بیشتری برای به نتیجه رسیدن خواسته‌های عقلانی مردم انجام دهد. من فکر می‌کنم آقای روحانی در چنین شرایطی لازم است به بعضی از مهمترین خواسته‌های مردم رسیدگی کند و برای تحقق وعده‌هایی که داده، اولویت‌بندی داشته باشد و اول از همه مهمترین
نیاز مردم را برطرف کند؛ با قید فوریت.
مواردی مانند معیشت؟
بله وضعیت معیشت مردم و رسیدگی به بهبود وضعیت واحدهای تولیدی از مهمترین کارهایی است که باید مد نظر قرار بگیرد. در عین حال لازم است فسادهای اداری، رانتی و مالی که وجود دارد شفاف شود و قاطعانه به آنها رسیدگی شود. فاصله طبقاتی انکارناپذیر است و لازم است پیروز انتخابات از جامعه مدنی و رسانه‌ها برای این موارد کمک بگیرد. بعضی موارد هم هستند که لازم است در بلندمدت مورد توجه قرار بگیرند و مردم این را درک می‌کنند که قرار نیست یک‌شبه اوضاع بهتر شود.
مساله دیگر در کنار انتخابات ریاست‌جمهوری، مشارکت زیاد مردم در این دوره از انتخابات شورای شهر است و دیدیم که در تهران و بعضی از شهرهای دیگر، تمام لیست امید به شورای شهر راه پیدا کردند، این یکدست بودن می‌تواند مفید باشد یا همانطور که اشاره کردید که تفاوت آرا لازمه پویایی هر اجتماعی است، این که تمام اعضای شورا از یک گرایش فکری و حزبی باشند ممکن است به رکود منجر شود؟
آنچه در این زمینه می‌گویم تنها به عنوان یک جامعه‌شناس نیست، من در مورد شوراها، تجربه‌های اجرایی زیادی دارم. درمورد شوراها سه نکته ظریف وجود دارد. با این که مردم در این دوره شوراها مشارکت زیادی داشتند اما متاسفانه باید بگویم جامعه‌پذیری و فرهنگ‌پذیری شهری ما به آن حدی نرسیده که این نکات را در نظر بگیریم. نکته اول این است که لیست امید شوراها از سر یک حرکت سیاسی و انتخابات ریاست‌جمهوری پیروز شد وگرنه بعضی از این اعضا تجربه کافی برای مدیریت شهری در این حد را ندارند و افرادی که تجربه فعالیت مدنی دارند در این گروه قرار نگرفتند. نکته دوم این است که تجربه نشان می‌دهد شوراها اصولا تک‌صدایی هستند چون نصف به علاوه یک است که مهم است و اگر این لیست کامل هم رای نمی‌آورد و اکثریت را داشت، باز هم همین تک‌صدایی ایجاد می‌شد. نکته سوم این که آنچه در نظر گرفته نمی‌شود این است که شوراها از جنس سیاست نیستند بلکه از جنس مدیریت شهری هستند که نیازهای محلی را باید به درستی بسنجند، مصوبه بگذرانند و بر آن نظارت کنند. سیاسی بودن شوراها نه به نفع حزب سیاسی است که موفق می‌شود نه به نفع مردم. در تمام دوره‌های شوراها دیدیم که سیاسی بودن
باعث چه اتفاقاتی در شوراها شد و به نفع مردم نبود. این دوره هم ممکن است همین مشکلات ایجاد شود، مگر این که جبهه پیروز که موفق شدند وارد شورا شوند از مشاوران قوی بهره‌مند شوند که رنگ سیاسی بودن شورا کاهش پیدا کند و شهر به مردم شهر تعلق داشته باشد نه شهر برای یک حزب سیاسی.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
