مشارکت پرشور احزاب سیاسی در انتخابات

به گزارش ایرنا، احزاب سیاسی با توجه به جایگاهی که در جوامع مدنی دارند، نقش مهم و تعیین کننده در انتخابات دارند، زیرا احزاب به نوعی برآمده از جوامع مدنی هستند و در واقع در بطن مدنیت مدرن معنا می یابند و از دیگر سو عاملی تقویت کننده و بستری برای مدنیت به شمار می آیند.
انتخابات یکی از رویدادهای سیاسی مهم در جوامع مردم سالار است که علاوه بر نمادِ دمکراسی و آزادی مدنی؛ شاخص و معیاری گویا از میزان مشارکت و همبستگی سیاسی یک کشور به شمار می رود. اما در جوامع مردم سالار آنچه که به انتخابات معنا می دهد و اهمیت آن را دوچندان می کند، وجود احزاب سیاسی و نقش و جایگاه آنها در پویایی این رویداد مدنی است.
نظر به صبغه طولانی احزاب در ایران و جایگاه ویژه انتخابات در نظام سیاسی جمهوری اسلامی، نمی توان تاثیرگذاری احزاب را در امور سیاسی کشور کتمان کرد. اما احزاب، همواره با فراز و فرودهایی در ایران همراه بوده است. چنانکه به باور برخی فعالان سیاسی، فضای تحزب در ایران هنوز هم با واقعیت وجودی خود فاصله دارد.
در ۲ دهه اخیر علاوه بر گشایش فعالیت احزاب، تنوع و تکثر حزبی نیز بیشتر و در برهه های حساسی همچون انتخابات، تاثیرگذاری آنها پررنگ تر شده است. در مواقعی نیز جبهه هایی همسو از احزاب سیاسی تشکیل شده است که نمود آن در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و همچنین انتخابات نمایندگی مجلس دهم نمود خاصی داشت. با توجه به اهمیت نقش احزاب در انتخابات پژوهشگر ایرنا با «داریوش قنبری» فعال سیاسی به گفت و گو و حجت الاسلام «سیدرضا اکرمی» رییس شورای فرهنگی نهاد ریاست جمهوری به گفت و گو پرداخت.
قنبری رویکرد احزاب سیاسی در ایران را پوپولیستی می داند و بر این دیدگاه است که «احزاب در ایران تلاش نمی کنند که به عنوان سازمان طبقاتی اقشار یا طبقات خاص عمل کنند. در حالی که در کشورهای پیشرفته، حزب؛ سازمان طبقاتی یک طبقه خاص اجتماعی- اقتصادی و بیانگر تمایلات سیاسی آن طبقه است.»
اکرمی نیز درباره فعالیت احزاب بر این دیدگاه است که«اگر می خواهیم از آفات مباحث حاشیه ای سیاسی که برخی از آنها تلخ و برخی شیرین است دور بمانیم، باید به سمت تحزب و تشکل پیش برویم.»

**احزاب در ایران پوپولیسم محور هستند
در آستانه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و همچنین انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، فعالیت سیاسی احزاب و جریان های سیاسی در کشور پررنگ تر شده است. به رغم پویایی احزاب در ایام انتخابات، اما برخی کارشناسان، ادعا می کنند که احزاب در یاران هنوز از جایگاه واقعی خود فاصله دارند.
در همین زمینه قنبری به پژوهشگر ایرنا گفت: اگر چه کشور ما یکی از پیشرفته ترین کشورهای خاورمیانه در امر تحزب بوده است اما با کمال تاسف هنوز یکی از عقب مانده ترین نظام های حزبی را در منطقه داریم و آنگونه که انتظار می رود احزاب در کشور ما فعال نیستند و جایگاه واقعی خود را پیدا نکردند.
وی عدم ارتباط بین حزب و انتخابات را یکی از دلایل عقب ماندگی احزاب در ایران برشمرد و افزود: این موضوع که انتخابات ما حزبی نیست یکی از مسائلی است که موجب شده جایگاه احزاب در نظام سیاسی ما به درستی تعریف نشود.
این فعال سیاسی عملکرد احزاب در ایران را پوپولیسم محور خواند واظهارکرد: احزاب در ایران تلاش نمی کنند که به عنوان سازمان طبقاتی اقشار یا طبقات خاص عمل کنند. در حالی که در کشورهای پیشرفته، حزب؛ سازمان طبقاتی یک طبقه خاص اجتماعی- اقتصادی و بیانگر تمایلات سیاسی آن طبقه است. در ایران اما، احزاب نه به عنوان یک سازمان طبقاتی که پوپولیسم محور هستند و می خواهند نماینده همه اقشار باشند و از جانب همه حرف بزنند. در واقع احزاب در ایران کارکردهای واقعی خود را ندارند.
این فعال سیاسی به رغم تاکید بر فاصله داشتن احزاب ایران با کارکردهای حزبی واقعی تصریح کرد: باید بگویم این گونه نیست که در جامعه ما احزاب سیاسی کاملا بی تحرک و نقشی هم در نظام سیاسی و انتخابات نداشته باشند. اگرچه در ایران حزب به معنای واقعی آن وجود ندارد اما در کشور ما جریانات سیاسی خاصی تحت عنوان جناح های سیاسی فعالیت می کنند که این جناح ها در معنای واقعی خود، جبهه های سیاسی هستند.
قنبری با اشاره به تاثیرگذاری جبهه های سیاسی متشکل از احزاب در جریان انتخابات گفت: انتخابات در کشور ما رقابتی بین دو جبهه خاص است که در نظام سیاسی ما از بعد از انقلاب اسلامی فعالیت داشته اند. این جناح ها یا به تعبیر بهتر این جبهه ها دارای اندیشه و تفکر خاص خود هستند و در زمان انتخابات نیز تمایلات جناحی یا به عبارتی جبهه ای کاندیداها مورد توجه رای دهند گان قرار می گیرد.
وی افزود: نقش جبهه های سیاسی یا جناح ها را نه در زمان انتخابات می توان منکر شد و نه پس از پیروزی در انتخابات. اگرچه فعالیت و تکاپوی سیاسی جناح ها در ایام انتخابات بیشتر می شود اما نمی توان واقعیت وجودی جناح ها را در ایران نادیده گرفت. جناح ها و جبهه های موجود در کشور ما بیشتر از آنکه عضو داشته باشند هوادار و طرفدار دارند. از این رو در انتخابات پیش رو، گرایش و هواداری مردم از جریان های سیاسی می تواند در مشارکت آنها تاثیر گذار باشد.

** نامزدهای ریاست جمهوری، نماینده احزاب نیستند
نهادینه نشدن تحزب و تشکل های سیاسی در کشور، آسیب هایی را به ویژه در بزنگاه های انتخاباتی به کشور وارد می کند؛ آسیب هایی چون اقبال دوره ای مردم به جریان های سیاسی اصلی که به جای اتکا بر برنامه و اهداف سیستمی، به افراد و چهره های سیاسی وابسته هستند.
اکرمی با اشاره به چالش های وجود جریان ها و جبهه های سیاسی به جای احزاب به پژوهشگر ایرنا گفت: از سال ۷۶ به بعد می بینیم که اقبال مردم به جریان های سیاسی بیشتر حالت موجی و فصلی پیدا می کند. در سال ۷۶ آقای خاتمی داوطلب شد و با رای بالا در برابر آقای ناطق نوری پیروز شد و به ریاست جمهوری رسید. در سال ۸۴ انتخابات دو مرحله ای شد و بالاخره آقای احمدی نژاد که شهردار تهران بود، روی موج سوار شد و دو دور تا سال ۹۲ دولت را در دست گرفت. در اثر سیاست های خاص او و وضع کشور به کلی تغییر پیدا کرد. عملکرد منفی احمدی نژاد اقبال مردم را از او و جریان حامی او رویگردان کرد تا جایی که در نهایت در سال ۱۳۹۲ آقای روحانی به پیروزی رسید.
وی افزود: نبود تحزب در کشور ما آسیب های زیادی به کشور وارد می کند. تا زمانی که تشکل و تحزب واقعی در کشور ما شکل نگیرد و تشکل هایی نداشته باشیم که افراد را جمع کنند، ثبت نام کنند، به افراد آموزش دهند و از پایین به آنها مسوولیت بدهند، ما همچنان گرفتار این موج و فصلی شدن هستیم. اگر می خواهیم از آفات این مباحث که برخی از آنها تلخ و برخی شیرین است دور بمانیم، باید به سمت تحزب و تشکل پیش برویم.
عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز با بیان اینکه« نامزدهای ریاست جنمهوری نماینده جریان ها و احزاب سیاسی نیستند»، اظهار کرد: ، جامعه روحانیت، جامعه مدرسین، جمنا، اصلاح طلبان، اصولگرایان معتدل، اینها بیشتر افراد هستند نه جریان. جریان حساب دیگری دارد، هدفی دارد، برنامه دارد، نظم دارد، کلاس دارد، ارتباط دارد، بررسی دارد، ارزیابی و ارزش گذاری دارد. جریان هایی که شما از آنها نام می برید بیشتر از آنکه بر هدف و برنامه متکی باشند، بر افراد و شخصیت های سیاسی متکی هستند. مثلا شما می گویید جامعه روحانیت یا جامعه مدریسین یا اصولگرایان یا اصلاح طلبان اما اینها مرزبندی های کاملا مشخص ندارند. مثلا من خودم اصولگرا هستم ولی اصولگرای معتدل. یا ما اصلاح طلبانی داریم که وجدانا اصولگرا و معتدل هستند. نمی توانیم روی این عنوان ها خیلی تکیه کنیم و اهتمام بورزیم.
اکرمی با تاکید بر اینکه« احزاب در ایران هنوز مورد توجه جدی و عملی نیستند»، تصریح کرد: حرکت های سیاسی بیشتر بر افراد و شخصیت های سیاسی متکی است. از این رو این نامزدها بیش از آنکه نماینده جریان های سیاسی باشند، به خود و وجهه سیاسی خود متکی هستند.
وی در پاسخ به این پرسش که «به نظر شما انتخاب و معرفی نامزدها از طریق سازوکارهای حزبی، بر میزان مشارکت مردم در انتخابات تاثیر می گذراد؟»، گفت: من در مورد احزاب دیگر نمی گویم، اما در مورد حزب جمهوری اسلامی به یاد دارم وقتی شخصیتی مانند آقای هاشمی، آقای بهشتی و حتی خود آقای خامنه ای به صورت هفتگی کلاس داشتند، مهندسین می آمدند، پزشکان، تجار، کارگران، اصناف مختلف می آمدند و استفاده می کردند. شما کتاب های آیت الله بهشتی را بخوانید اصلا یک دایره المعارف است. اگر تشکل های اینچنینی با سازوکارهای حزبی تشکیل شود، داوطلب دارد و می تواند مردم را به خود جذب کند و بالتبع مشارکت را افزایش دهد.
نماینده اسبق مجلس شورای اسلامی در پاسخ به این سوال «چرا بعد از گذشت بیش از ۳۷ سال از انقلاب اسلامی، هنوز نتوانسته ایم تحزب را در کشورمان نهادینه کنیم و تشکل های سیاسی باثباتی تشکیل دهیم؟»؛ گفت: سه علت دارد. نخست اینکه متاسفانه چون قبل از انقلاب احزاب ما از سابقه خوبی برخوردار نبودند، مردم خاطره چندان خوشی از حزب ندارند. احزاب در این دوره یا دولتی بودند یا وابسته به بیگانه، از این رو مردم ذهنیت خوبی از تحزب ندارند.
دوم اینکه بعد از پیروزی انقلاب تاکنون آنقدر کشور درگیر گرفتاری های متعدد بوده که هیچ گاه نتوانسته روی بحث تحزب متمرکز شود. سوم اینکه؛ نیروهای پخته، فرهنگی و مقبول لازم داریم که بیایند پرچمدار شوند. نخبگان کشور باید با هدف تقویت تحزب و نه دست یابی به قدرت حزب تشکیل بدهند.