یک توصیه؛ نباید در رادار ترامپ باشیم
شرق نوشت؛
«با آمریکای ترامپ چه باید کرد؟» این عنوان و پرسش اصلی در نشست دیروز مؤسسه دیپلماسی ایرانی بود و مجید تخت‌روانچی، معاون اروپا و آمریکای وزیر امور خارجه، صادق خرازی، ناصر هادیان و کیهان برزگر تلاش کردند به آن پاسخ دهند. هریک از زاویه دید خود به شخصیت ترامپ و آنچه از او انتظار می‌رود پرداخته و بهترین راهکارهایی را که به ذهنشان می‌رسید ارائه کردند. غیرقابل‌پیش‌بینی‌بودن رئیس‌جمهوری تازه آمریکا، نقطه‌نظر مشترک این تحلیلگران مسائل بین‌الملل بود، اما درباره اینکه ما باید در مورد او چطور رفتار کنیم اختلاف‌نظرهایی داشتند. ناصر هادیان، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، با این مقدمه که هیچ‌کس از جمله خود ترامپ نمی‌داند که او چه خواهد کرد، گفت که احتمالا نگاه به رفتار و رویکرد ترامپ در ٣٠، ٤٠ سال گذشته برای پیش‌بینی آنچه انجام خواهد داد، مفید است. هادیان به ذهنیت ساده، اما اقتصادی ترامپ اشاره کرد و بر همین اساس گفت: «رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده تلاش خواهد کرد تا امنیت را کالایی گران‌بها کند». به اعتقاد او، ترامپ می‌تواند در این عرصه موفق باشد و دیگران از جمله عربستان، ژاپن یا ناتو مجبور می‌شوند که بهای این امنیت را
بپردازند.
این تحلیلگر مسائل بین‌الملل به تلاش ترامپ برای دیوارکشیدن‌ها و تقابلی که با رسانه‌ها دارد، پرداخت و در پاسخ به اینکه «با آمریکای ترامپ چه باید کرد؟» گفت: «در مرحله اول باید تلاش کنیم تا در رادار و مرکز توجه او قرار نگیریم، اگرچه برخی مثل عربستان و اسرائیل تلاش می‌کنند که ما را در مرکز توجه ترامپ قرار دهند».
آتو دست ترامپ ندهیم
هادیان از پیشنهاد خود برای تشکیل یک ستاد ملی به‌منظور بررسی مسائل آمریکا زیر نظر مقام معظم رهبری سخن گفت و افزود: «نباید آتو دست ترامپ دهیم؛ مثلا دستگیری شهروندان دوتابعیتی موضوعی نیست که ما به‌خاطر آن هزینه دهیم». هادیان در ادامه به روحیه منفعت‌گرا و مبتنی‌بر تجارت ترامپ اشاره کرد و گفت: «هر پیشنهاد اقتصادی به او داده شود می‌تواند توجهش را جلب کند». استفاده از دیپلماسی عمومی یکی از مسائل مورد تأکید همه سخنرانان نشست دیروز بود. هادیان نیز با اشاره به همین امر تأکید کرد که باید دیپلماسی در حوزه‌های عمومی و فرهنگی فعال باشد.
به گفته او، هیچ‌چیزی جایگزین ارتباطات مردم با مردم نخواهد شد. امروز اصغر فرهادی می‌تواند فرمانده ارشد مبارزه فرهنگی با ترامپ باشد. امثال شجریان و فرهادی می‌تواند ایران را به دنیا معرفی و پرچمدار مبارزه با ترامپ باشند. این افراد می‌توانند فرماندهان ارشد دیپلماسی عمومی باشند.
هادیان با تأکید بر اینکه نباید جنگ را راه‌حل دانست، گفت: «یک تصادف کوچک در خلیج فارس می‌تواند به جنگ منجر شود بنابراین باید امکان‌های جنگ را کم کرد. پنج سال آینده برای ما حساس است. فرصت امتحان‌کردن گزینه‌ها نیست، بلکه باید کشور را در پنج سال آینده امن و باثبات نگه داریم».
چالش اصلی، برجام نیست
کیهان برزگر، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه علوم و تحقیقات، دیگر سخنران نشست دیروز بود. او با بیان اینکه به نظر می‌رسد ترامپ در حال‌وهوای انتخابات مانده است، از تناقضات موجود در سیاست‌های او سخن گفت. این تحلیلگر مسائل بین‌الملل به یک‌جانبه‌گرایی ترامپ در مقابل چندجانبه‌گرایی اوباما پرداخت و گفت: «ترامپ در حال تغییر فضای آمریکاست، درحالی‌که نسبت به دیگر کشورها اطلاعات و آگاهی چندانی ندارد». او با این تصور که ترامپ در این مسیر موفق نخواهد بود، از یک عصر سردرگمی در آمریکا صحبت کرد و گفت: «به یاد داریم که از تغییر محل سفارت در اسرائیل صحبت کرد، اما کمی بعد موضع خود را تغییر داد. درباره مصر و سوریه هم همین اتفاق افتاد و تضادها مجددا دراین‌بین آشکار شد. درواقع تصمیمات یک‌باره و عدم ثبات در تصمیم‌گیری‌های ترامپ سبب می‌شود که شاهد یک فضای گنگ و نامفهوم در نظام بین‌الملل باشیم».
به اعتقاد برزگر، این سردرگمی تنها در سیاست خارجی ترامپ نخواهد بود و شخصی‌گرایی او و تلاشی که برای دگرگونی در ساختارهای سیاسی دارد سیاست داخلی‌اش را نیز سردرگم و گنگ خواهد کرد. او اقدامات ترامپ برای مبارزه با تروریسم در منطقه را نیز گنگ و نامفهوم دانست زیرا سیاست منطقه‌ای او هنوز نامشخص است. برزگر با اشاره به اینکه «باید ببینیم که عربستان‌سعودی تا چه حد به آمریکا نزدیک می‌شود»، گفت: «موضوع بسیار حساس و مهم این است که چطور می‌شود بین ارتباط با عربستان و مبارزه با تروریسم یک تناسب یا بالانس سیاسی و معنادار ایجاد کرد. از این جهت باید رابطه ایالات متحده با عربستان و بحث مبارزه با تروریسم را یک تناقض آشکار دانست». این تحلیلگر مسائل بین‌الملل تأکید داشت برجام در دوران ترامپ یک چالش اصلی نیست. او گفت: «واقعیت این است که توافق هسته‌ای دارای یک مشروعیت و وجاهت قانونی و بین‌المللی است، چراکه کشورهای اروپایی و به دنبال آن دولت‌هایی مانند روسیه و چین این موضوع را تأیید کرده و قبول دارند». برزگر با بیان اینکه آمریکای اوباما خواستار مهار ایران از طریق توافق هسته‌ای بود، گفت که ترامپ سعی می‌کند این رویه را تغییر داده و
نگاه آمریکا به ایران را در حوزه منطقه تغییر دهد بنابراین بهترین کار این است که ایران ترامپ را در منطقه مهار کند. او توضیح داد که منظورش مهار نظامی نیست و افزود: «مهار به معنی شکستن ائتلاف آمریکا و متحدانش در منطقه است؛ به‌عنوان‌مثال باید ایران تلاش کند روابط خود را با ترکیه به‌عنوان بازیگر منطقه‌ای که در روابط خود با آمریکا فراز و فرودهایی داشته است، بهبود بخشد. روسیه نیز به دلیل نفوذ مؤثر در منطقه بسیار مهم است و باید به صورت مسالمت‌آمیز از نفوذ آن در منطقه امتیاز مثبت گرفت. حتی منطق اتحاد آمریکا با عربستان نیز می‌تواند به چالش کشیده شود».
ترامپ مانند احمدی‌نژاد
صادق خرازی معاون سابق وزارت خارجه در ادامه نشست دیروز، ترامپ را از جهاتی شبیه به احمدی‌نژاد دانست و به پیامدهای منفی ریاست‌جمهوری چنین افرادی اشاره کرد. او ترامپ را فردی پیش‌بینی‌ناپذیر و بداهه‌گو دانست و افزود: «اگر جنبه‌های ایجابی را مدنظر قرار دهیم الان فرصت داریم. در مواجهه با ایران، آمریکا دارای لایه‌های گوناگون است. آمریکای ترامپ آمریکای متحد و یکپارچه نیست.
امروز ازهم‌پاشیدگی و آشفتگی را در لایه‌های مختلف حتی در هیئت حاکمه جدید آمریکا می‌توان دید». سفیر اسبق ایران در پاریس با بیان اینکه ترامپ جزء کمپ جمهوری‌خواهان نیست و حتی فاقد مبانی ایدئولوژیک است، گفت: «ترامپ فاقد ذهن استراتژیک است. بداهه‌گویی نشان از همین مسائل دارد. کسی که نگاه استراتژیک داشته باشد، زمین را می‌شناسد و براساس درک از زمین حرف می‌زند و بداهه‌گویی نمی‌کند». خرازی با بیان اینکه ترامپ با وجود مشکلات جدی شاید در مسائل خاورمیانه سیاست مهار را در پیش بگیرد، گفت: «ترامپ مانند احمدی‌نژاد به وزارت امور خارجه اعتقادی ندارد. ۳۰ درصد بودجه وزارت امور خارجه آمریکا را کاهش داده و اکثر تحلیلگران را خانه‌نشین کرده است. وزیر خارجه آمریکا فردی اقتصادی و با مأموریت توسعه همکاری‌های تجاری است. محوریت سیاست خارجی ترامپ اقتصادی است». او اینکه «نظامیان نزدیک‌ترین افراد به ترامپ و لایه تأثیرگذاری هستند» را از سویی فرصت و از سوی دیگر تهدید دانست و توضیح داد: «فرصت است چون واقعیات خاورمیانه را خوب می‌فهمند و می‌دانند آمریکا توان جنگ دیگری را ندارد. اگر در این زمینه تفهیم و درک متقابل داشته باشیم، یک فرصت مشترک برای
دو طرف است. اگر شعار مبارزه با تروریسم ترامپ درست باشد، ایران یک فرصت و هم‌گرایی است». رئیس مرکز دیپلماسی ایرانی بی‌ثباتی دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا را چالش ترامپ خواند و در ادامه به شورای‌عالی امنیت ملی آمریکا به‌عنوان پنجمین لایه مهم در آمریکا اشاره کرد و گفت: «چیدمان شورای‌عالی امنیت ملی آمریکا سخت‌ترین وضعیت را برای ایران رقم می‌زند و در سال‌های گذشته ضد‌ایرانیان در آنجا ریشه دوانده‌اند». این دیپلمات سابق کشورمان با اشاره به لابی‌هایی که در سنا و کنگره علیه ما انجام می‌شد، گفت: «نمایندگی ایران هم نتوانسته است کاری کند درحالی‌که در دوران نمایندگی ظریف و کمال خرازی با سنا ارتباط داشتیم و آنها شناخت بهتری از ایران داشتند». خرازی با تأکید بر اینکه نباید بگذاریم علیه ایران اجماع شود، گفت: «باید تلاش کنیم تا افتراق‌ها و اشتراکات را شناسایی کنیم. ترامپ حرف‌های خوبی مانند فساد سیاسی و تحریف رسانه‌ای می‌زند و می‌شود درخصوص این کلیدواژه‌ها حرف زد. باید از توان بالای منطقه‌ای خود استفاده و جایگاه خود را تقویت کنیم. ایران می‌تواند مهم‌ترین متحد آمریکا در مبارزه با ترامپ شناسایی شود».
ایران حذف‌شدنی نیست
مجید تخت‌روانچی معاون وزیر امور خارجه که دیرتر از دیگر سخنرانان خود را به نشست دیروز رساند، به پیروزی غیرمنتظره ترامپ در انتخابات و ادامه‌داربودن عنصر سورپرایز در دوران او اشاره کرد و گفت: «تنها ٥٠ روز از روی‌کارآمدن او گذشته و هنوز برای قضاوت درباره سیاست‌های او زود است. شخص رئیس‌جمهور تجربه کار سیاسی در عرصه داخلی و خارجی نداشته است». او به آشفتگی و ضدونقیض‌های کنونی در سیاست‌های او اشاره کرد و فرمان اجرائی‌اش درباره مهاجرت را نمونه آن دانست. معاون وزارت خارجه ادامه داد: «قبل از ترامپ، دنیا به این نتیجه رسیده بود که جامعه جهانی نمی‌تواند به وسیله یک کشور ولو قدرتمند اداره شود». به گفته او رویکرد ساختارشکنانه ترامپ مانند دروغگوخواندن رسانه‌ها که در آمریکا مقدس شمرده می‌شوند یا صحبت از تقلب در انتخابات آمریکا موجب می‌شود که همه کشورها به دنبال بازتعریف خود و جایگاه و نقش خود باشند. تخت‌روانچی به قرارگرفتن ایران در منطقه استراتژیک، دارابودن حکومت مردمی و ثبات حاصل از تلاش‌های نیروهای نظامی و انتظامی اشاره کرد و از جایگاه برجسته ایران سخن گفت. این دیپلمات عالی‌رتبه کشورمان با بیان اینکه آمریکا چاره‌ای جز
توجه به ایران ندارد، گفت: «با وجود تلاش‌های مذبوحانه‌ای که برخی از کشورهای منطقه مثل عربستان برای حذف ایران می‌کنند، ایران حذف‌شدنی نیست و خودشان نیز این را می‌دانند». تخت‌روانچی فشار اسرائیل علیه ایران را بی‌نتیجه دانست و تصریح کرد: «واقعیات منطقه نشان می‌دهد فرمول ثبات در منطقه باید از دل منطقه بیرون آید. تکیه به عامل خارجی به ضرر منطقه است و نتیجه‌ای نخواهد داشت. پیشنهاد ما به دوستان خلیج فارس این است که تکیه به خارج مشکلی را حل نمی‌کند و با گفت‌وگو می‌توان مسائل را حل کرد». او با بیان اینکه قرن ۲۱ قرنی نیست که یک قدرت امیالش را بر دیگران تحمیل کند، خاطرنشان کرد: «شرایطی ایجاد شده که می‌توان با گفت‌وگو مسائل را حل کرد. در این شرایط گزینه پیش‌روی ما انسجام و وحدت ملی است. در سیاست خارجی باید ید واحده باشیم». تخت‌روانچی در حاشیه نشست دیروز به سؤالات خبرنگاران پاسخ داد. او درباره اینکه آیا از ایران در نشست اتحادیه اروپا درباره سوریه کسی شرکت می‌کند، گفت: «حضور ایران در برنامه منوط است به دعوت‌شدن و این مسئله پس از دعوت، بررسی خواهد شد». معاون وزیر خارجه در پاسخ به این پرسش که آیا با سیاست‌های ترامپ امکان
جنگ میان دو کشور وجود دارد، خاطرنشان کرد: «خیر؛ طرف مقابل می‌داند نمی‌تواند با جمهوری اسلامی ایران این‌گونه صحبت کند و درعین‌حال می‌دانند نمی‌توانند از طریق این ادبیات در دل ما رعب و وحشت ایجاد کنند. تجربه سی‌و‌خرده‌ای سال گذشته نشان داده که تحریم‌ها و ادبیات منفی اثر معکوس داشته است».
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
