مخالفت ایران با حضور آمریکا در نشست آستانه
شرق نوشت؛
همه امید‌ها برای حل‌وفصل بحران سوریه به نشستی است که پنج روز دیگر در آستانه، پایتخت قزاقستان، برگزار می‌شود. ایران، روسیه، ترکیه و سوریه که پیش‌تر در مسکو مذاکرات منتهی به آتش‌بس را انجام داده بودند، یک بار دیگر گرد هم جمع می‌شوند. در هفته‌ها و روزهای اخیر، بارها با یکدیگر گفت‌وگو و همفکری کرده‌اند و به نظر می‌رسد همه‌چیز رو‌به‌راه است؛ همه چیز غیر از مسئله مشارکت آمریکا در این نشست. مقامات ایرانی به‌شدت مخالف هستند؛ اما طرف‌های روس و ترک ترجیح می‌دهند پای دولت تازه‌کار ترامپ نیز به این ماجرا باز شود.مولود چاووش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه، همین چند روز پیش خبر داد در مذاکره با سرگئی لاوروف، همتای روس خود، تصمیم گرفته‌اند از آمریکا برای شرکت در مذاکرات آستانه دعوت کنند.لاوروف نیز روز سه‌شنبه در مصاحبه مطبوعاتی خود از پیشنهاد شرکت آمریکا در مذاکرات سوری- سوری پیش‌رو صحبت کرد و با ابراز امیدواری به شرکت نمایندگان دولت آینده آمریکا در این مذاکرات، گفت: «در صورت مشارکت هیئت آمریکایی، نخستین تماس ما با واشنگتن در دولت جدید انجام خواهد شد که همسو با مبارزه علیه تروریسم است».
آمریکا کار را مشکل‌تر می‌کند
روس‌ها به فکر نخستین ارتباط خود با دولت ترامپ هستند و مذاکرات آستانه را فرصت خوبی برای این کار می‌دانند؛ درحالی‌که طرف ایرانی به‌شدت با حضور نمایندگان آمریکا در نشست قزاقستان مخالف است. محمدجواد ظریف، وزیرخارجه کشورمان، روز گذشته در حاشیه نشست داووس، تأکید کرد: «مخالف حضور آمریکا در نشست آستانه هستیم». او با اشاره به اینکه دولت قزاقستان دعوت‌کننده این نشست است، دلیل مخالفت ایران با حضور آمریکا را این‌طور توضیح داد: «چارچوب‌هایی که در گذشته وجود داشت، نتوانست به راه‌حل برسد. فعلا همکاری سه‌جانبه بین ایران، روسیه و ترکیه، در دو، سه ماه گذشته توانسته نتایج ملموسی که یکی از آنها موفقیت در آتش‌بس است، ایجاد کند. بر همین اساس، ما فکر می‌کنیم باید این چارچوب حفظ شود و موافق نیستیم ورود جدیدی داشته باشیم؛ ما معتقدیم کار را مشکل‌تر خواهد کرد».علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نیز روز گذشته تأکید کرد: «آمریکا در مدیریت و جمع‌بندی نتایج اجلاس آستانه نقشی نخواهد داشت».او با یادآوری سوابق بدعهدی و ناکارآمدی آمریکا برای برقراری آتش‌بس و هدایت طرفین درگیری در سوریه به سمت گفت‌وگو، اظهار کرد: «هیچ دلیلی برای
مشارکت آمریکا در مدیریت، راهبری و هدایت ابتکارات سیاسی جاری در بحران سوریه وجود نداشته و ایفای نقش این کشور در اجلاس آستانه نیز کاملا منتفی است».ظریف و شمخانی ضمن اعلام مخالفت ایران با حضور آمریکا، از عدم امکان نقش‌آفرینی این کشور در اجلاس آستانه سخن گفته‌اند. به عبارتی، راه برای حضور کم‌اثرتر آمریکا باز است. حسین رویوران، کارشناس مسائل منطقه، در گفت‌وگو با «شرق» از راه میانه‌ای که مشکل حضور آمریکا را حل می‌کند، صحبت کرد و گفت: «قرار است روز جمعه جلسه هماهنگی با حضور نمایندگان سه کشور ایران، روسیه و ترکیه برگزار شود و ایران اصرار دارد مسئله حضور آمریکا، در آن جلسه بررسی شود. راه‌حل میانه‌ای که تاکنون برای این مسئله یافت شده، این است که کشور میزبان از آمریکا دعوت کند تا به عنوان عضو ناظر در این نشست حضور داشته باشد. به‌این‌ترتیب، نگرانی ایران از نقش‌آفرینی آمریکا در روند این مذاکرات مرتفع خواهد شد».گفتنی است در اظهارات روز گذشته علی شمخانی نیز نشانه‌هایی از به‌کارگیری چنین راه‌حلی دیده می‌شد. او با تأکید بر اینکه «به طور قطع آمریکا در فرایند گفت‌وگوها و جمع‌بندی نتایج اجلاس آستانه نقشی نخواهد داشت»، از
احتمال دعوت کشور میزبان از آمریکا به عنوان ناظر در اجلاس سخن گفت.
فردا عربستان و قطر هم می‌خواهند بیایند
دعواها درباره حضورداشتن یا حضورنداشتن آمریکا در نشست آستانه، در حالی است که عماد خمیس، نخست‌وزیر سوریه، دیروز را به گفت‌وگو با مقامات عالی کشورمان گذراند. علی‌اکبر ولایتی، رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، بعد از ملاقات با او تأکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران به‌شدت مخالف حضور این کشور در نشست آستانه است».ولایتی که مذاکرات آستانه را حاصل پیروزی دولت و ملت سوریه و متحدانش توصیف می‌کرد، افزود: «به‌گونه‌ای نباشد کسانی که در تجهیز تروریست‌ها و حمایت از آنها نقش اساس داشته‌اند و اکنون در میدان جنگ شکست خورده‌اند، بخواهند در میدان سیاست بهره ببرند و صحنه را به نفع خودشان تمام کنند».نگرانی ولایتی تنها به‌دلیل مشارکت آمریکا در اجلاس آستانه نبود و افزود: «اگر این موضوع روال شود، این نگرانی پیش می‌آید که فردا عربستان و قطر نیز بخواهند در این مذاکرات مشارکت کنند».مخالفت‌های ایران با حضور آمریکا، به خاطر آن است که به اعتقاد مقامات کشورمان، تنها راه‌حل برون‌رفت از بحران سوریه، مذاکرات سوری- سوری است. رویوران با اشاره به اینکه تاکنون دو قطع‌نامه درباره مسئله سوریه صادر شده است، گفت: «قطع‌نامه ٢٢٥٣ به جنگ
علیه گروه‌های تروریستی ازجمله داعش و جبهه‌النصره اشاره داد و قطع‌نامه ٢٢٥٤ به گفت‌وگوهای
سوری- سوری بین دولت و معارضان». او با تأکید بر اینکه نشست آستانه موضوع قطع‌نامه ٢٢٥٤ است، گفت: «ایران اعتقاد دارد کسانی که از ابتدای بحران سوریه با شعار سرنگونی دولت سوریه وارد میدان شدند، نمی‌توانند در اجلاسی که بر گفت‌وگوی دولت و معارضان مبتنی است، نقشی سازنده داشته باشند».تأکید بر ثمربخش‌بودن مذاکرات سوری- سوری در اظهارات روز گذشته حسن روحانی، رئیس‌جمهوری کشورمان در گفت‌وگو با عماد خمیس نخست‌وزیر سوریه نیز خیلی پررنگ بود. روحانی آزادسازی حلب و برقراری آتش‌بس را دو گام مهم در برقراری صلح و ثبات در سوریه دانست و اظهار امیدواری کرد اجلاس آستانه قزاقستان شروعی برای مذاکرات واقعی سوری- سوری و نتیجه آن دستیابی به نقطه مطلوب برای مردم آن کشور باشد.او با بیان اینکه امروز باید از این فرصت مناسب برای ادامه مبارزه با تروریست‌ها به‌خوبی استفاده کنیم، گفت: «هدف همه دوستان سوریه این است که با بازگشت صلح و ثبات به این کشور، مردم به راحتی بتوانند برای آینده خود تصمیم بگیرند».
روحانی با یادآوری اینکه اگر تروریست‌ها و حامیان آنها پیروز می‌شدند، یک مسیر خطرناک و سرنوشتی نامعلوم برای منطقه به‌وجود می‌آمد، خاطرنشان کرد: «جمهوری اسلامی ایران و سوریه از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی روابطی دوستانه داشته‌اند و ما به این روابط متعهد خواهیم ماند».
گفت‌وگوهای سوری- سوری
روحانی همچنین به پیروزهای به‌دست‌آمده در سوریه اشاره کرد و گفت: برخی از کارشناسان مسائل منطقه بر این باورند که همین پیروزی‌ها دلیل مخالفت ایران با حضور آمریکاست. سیدجلال ساداتیان، کارشناس مسائل منطقه معتقد است مخالفت ایران با حضور آمریکا و متحدان آن در نشست آستانه بسیار طبیعی است چراکه ایران به حفظ تعادل و توازن قدرت خود در منطقه می‌اندیشد. او در گفت‌وگو با «شرق» توضیح داد: «در شرایطی که ایران و متحدان آن در منطقه دست بالا را دارند و شاهدیم که پیروزی‌های درخورتوجهی در حلب به‌دست آمده و در موصل نیز چشم‌انداز روشنی وجود دارد؛ ایران حاضر نیست با آمریکایی‌ها درباره سوریه مذاکره کند و مخالفت‌های صریح مقامات ایرانی نشانه این طناب‌کشی قدرت است».این کارشناس مسائل منطقه که به‌نتیجه‌رسیدن نشست آستانه و توافق درباره راهکار حل‌وفصل بحران سوریه بدون حضور آمریکا را بسیار بعید می‌داند، در پاسخ به این سؤال که آیا پافشاری ایران بر حضورنداشتن آمریکا می‌تواند به محل اختلافی در ائتلاف ایران، سوریه، روسیه و ترکیه تبدیل شود و نشست آستانه را بی‌ثمر کند، نیز گفت: «بعید به نظر می‌رسد زیرا این کشورها در کلیات امر توافق کرده‌اند و
اکنون بحث و گفت‌وگو درباره جزئیات است. در این مرحله هرکس تلاش خود را می‌کند که موضع خود را تقویت کند و ایران نیز در همین راستا با حضور آمریکا مخالفت است».رویوران نیز این تحلیل را قبول داشت و تأکید بر اینکه با پیروزی در حلب شرایط در منطقه تغییر کرده است، گفت: «در گفت‌وگوهای پیشین آمریکا نقش مؤثری داشته و به خاطر پایبندنبودن این کشور نیز نتیجه خاصی حاصل نشد. اکنون که روسیه و ایران با ابتکار عمل خود ترکیه را در این گفت‌وگوها جایگزین آمریکا کرده‌اند، کار تا حدی پیش رفته و روشن است که ایران نمی‌خواهد ترکیب فعلی به هم بخورد».جنگ قدرت در منطقه تنها دلیل مخالفت ایران با حضور آمریکا نیست و آ‌ن‌طور که رویوران توضیح داد، مبهم‌بودن رویکرد دولت ترامپ به مسئله سوریه نیز عامل مؤثری است. او گفت: «اجلاس آستانه تنها سه روز بعد از آغاز کار ترامپ به عنوان رئیس‌جمهور است و ما هنوز تصویر روشنی از مواضع او درخصوص سوریه نداریم بنابراین عاقلانه‌تر این است که آمریکا در نتیجه اجلاس هفته آینده نقشی نداشته باشد».
آمریکا با دعوت قزاقستان می‌آید
به این‌ترتیب، همان راه‌حل میانه یعنی حضور آمریکا به عنوان عضو ناظری که با دعوت میزبان آمده، می‌تواند رضایت خاطر همه طرف‌ها را تا حدی فراهم کند. ناگفته نماند که مقامات آمریکایی هنوز اظهارنظر مشخصی درباره حضور در آستانه نکرده‌اند. مارک تونر سخنگوی وزارت خارجه آمریکا دراین‌باره گفته است: «ما هنوز درخواستی دریافت نکرده‌ایم، اما اگر دعوتی دریافت کنیم، قطعا به دولت ترامپ توصیه می‌کنیم به این دعوت احترام بگذارد». البته واشنگتن‌پست مدعی است سرگئی کیسلیاک سفیر روسیه در واشنگتن در تماسی تلفنی با مایکل فلین مشاور امنیت ملی ترامپ از وی برای شرکت در این گفت‌وگوها دعوت کرده است. این روزنامه همچنین به نقل از یک مقام ناشناس در تیم انتقال ترامپ گفته است «هنوز تصمیمی گرفته نشده است و من درحال‌حاضر چیز دیگری درباره حضور آمریکا ندارم که بگویم».جان کری وزیر خارجه دولت اوباما نیز در حاشیه اجلاس داوس با اعلام حمایت واشنگتن از اجلاس مذکور و اینکه «معتقدیم آمریکا به مذاکرات آستانه دعوت خواهد شد»، پیش‌بینی کرد مواضع برخی کشورها در ماه‌های آینده تا حدودی تغییر کند تا گشایش بیشتری برای دستیابی به مذاکراتی فراگیر و همه‌جانبه در سوریه
حاصل شود.با این اوصاف حضور آمریکا در این نشست هنوز قطعی نیست و با توجه به آنچه تاکنون نهایی شده ایران، روسیه، ترکیه، سوریه و نماینده سازمان ملل روز ٢٣ ژانویه در آستانه گرد هم جمع می‌شوند تا راهی برای حل‌وفصل بحران چندساله سوریه پیدا کنند.گفتنی است محمدجواد ظریف وزیر خارجه کشورمان صبح دیروز در هتل هیلتون‌گاردن با فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، دی‌میستورا فرستاده ویژه سازمان ملل در سوریه و شماری از وزرای خارجه کشورهای اروپایی نشستی غیررسمی و مشورتی در مورد مسئله سوریه داشت. حسین جابری‌انصاری معاون عربی و آفریقایی ظریف نیز در تماسی تلفنی با میخائیل بوگدانف همتای روس خود درباره آخرین تحولات پیرامون اجلاس آستانه رایزنی و تبادل نظر کرد.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
