ایران و توافق دوجانبه نظامی-سیاسی روسیه-ترکیه

به گزارش ایسنا، هر دو برنامه براساس توافق سیاسی، نظامی و امنیتی بین روسیه و ترکیه شکل گرفته است. گروهی از کارشناسان ایراد می‌گیرند که چرا ایران در این توافق دو جانبه حضور نداشته است؟ به نظر می‌رسد در چند ملاحظه می‌توان به این اشکال پاسخ داد:

۱- روسیه به شکل رسمی حضور نظامی دریایی، زمینی و هوایی در سوریه دارد. این نیروها حتی مسئولیت نظارت بر روند آتش بس در برخی نقاط سوریه را هم پس از آزادی حلب به عهده دارند. از سویی دیگر می‌توان گفت آسمان سوریه کاملا تحت کنترل نیروی هوایی روسیه است. ناوگان‌های این کشور در دریای مدیترانه و در برابر شهر لاذقیه و طرطوس با شلیک موشک حتی در جنگهای زمینی نیز مشارکت داشته‌اند. روسیه تا پیش از آزادی حلب زمام گفتگوهای مستقیم با آمریکا درباره سوریه را نیز به عهده داشته است. همین حضور نظامی باعث شده است تا این دیدگاه و اندیشه قوت بگیرد که بدون حضور نظامی مستقیم روسیه، روند رویارویی‌های نظامی به سوی ضعف ارتش سوریه و از دست دادن بسیاری از مواضعش سوق پیدا می‌کرد.

۲- روسیه از زمان سرنگونی هواپیمای جنگی‌اش توسط ارتش ترکیه، سیاست هجومی علیه ترکیه اتخاذ کرد. با شکست کودتای نافرجام در ترکیه، روند روابط دوجانبه روسیه با ترکیه به سوی بهبود و هماهنگی بیشتر در سوریه تغییر کرد. افزایش عملیات تروریستی در ترکیه، آنکارا و مسکو را بیشتر به هم نزدیک ساخت و اردوغان به این باور رسید که گروه‌هایی که تا پیش از این از آنها حمایت می‌کرده اکنون بلای جان ترکیه شده‌اند. همین امر مسکو را به آنکارا نزدیک‌تر کرد و پوتین تلاش نمود تا از همه این زمینه‌ها برای بهره‌بردای مشترک با ترکیه در سوریه استفاده کند. اینها همه باعث شده است تا ترکیه در سوریه خود را در برابر نیروی برتر نظامی روسیه ببیند و تلاش کرد تا از بروز هرگونه برخورد نظامی ولو به شکل غیر مستقیم با روسیه در سوریه اجتناب کند.

۳- ترکیه مرزی ۸۲۲ کیلومتری با سوریه دارد. معنای آن این است که هر زمان آنکارا اراده کند می‌تواند سوریه را به آشوب بکشد. طبیعی است که کشوری با این طول مرز مشترک نسبت به تحولات سوریه بی تفاوت نباشد. همین امر در شش سال اخیر باعث شده تا ترکیه هزاران جنگجوی نیابتی در قالب ده‌ها مجموعه متفاوت از نظر فکری و ایدیولوژیک در سوریه داشته باشد. اصولا ترکیه با گرایشات اخوانی‌اش ارتباط قدیمی با نیروهای وابسته به جریان اخوان‌المسلمین سوریه داشته است و در ماه‌های اول بحران سوریه امیدوار بود آنها همچون اخوان مصر، قدرت سیاسی را در سوریه به دست گیرند.

۴- ترکیه از همه پتانسیل‌های موجود در میان گروه های تکفیری و سلفی برای سرنگونی نظام و ارتش سوریه در شش سال اخیر استفاده کرده است. این‌ها باعث شده است تا ترکیه عملا بازیگر اصلی تلاش برای سقوط نظام سوریه باشد، از همین رو طبیعی است برای حل بحران نظامی سوریه ابتدا باید ترکیه را قانع کرد که از سیاست‌هایش در سوریه دست بردارد حتی اگر منجر به اعطای امتیازاتی به ترکیه شود.

۵- ایران به شکل رسمی تاکنون اقدام به اعزام نیروهای مستشاری به سوریه کرده است و در هیچ جای مواضع رسمی ایران نیامده است که این یا آن لشکر به سوریه اعزام شده‌اند. علاوه بر این،ایران به شکل رسمی اقدام به حمایت‌های لجستیک نیز در قالب روابط رسمی بین دو کشور کرده است و هدفش دفاع از نیروی‌های مقاومت و تنها کشور عربی حامی مقاومت در منطقه خاورمیانه بوده است اما نه مرز مشترک با سوریه دارد و نه مثل ترکیه دهها گروه و سازمان و مجموعه‌های مسلح نیابتی در سوریه دارد. شاید برخی وجود حزب‌الله لبنان در سوریه را حضور غیر رسمی ایران در سوریه بدانند اما حقیقت آن است که حزب‌الله برای دفاع از خودش در لبنان وارد خاک سوریه شده است زیرا موج گسترش مجموعه‌های مسلح تکفیری در سوریه به سوی لبنان در حال حرکت بود و اگر دخالت حزب‌الله در سوریه نبود اکنون بی هیچ شک و تردیدی استان‌های شمالی لبنان و به خصوص شهر بندری طرابلس تحت کنترل داعش و دیگر مجموعه‌های مسلح تکفیری سوری بود. حضور نیروهای داوطلب از ایران، عراق و افغانستان برای مبارزه با مجموعه‌های تروریستی و تکفیری در سوریه تحت هیچ شرایطی قابل مقایسه با حجم نیروهای خارجی در میان مجموعه‌های تکفیری سوریه نیست و نخواهد بود.

این‌ها شاید به خوبی نشان دهد که چرا ایران در امضای توافق امنیتی نظامی سیاسی روسیه با ترکیه حضور نداشته است. البته این به معنای آن نیست که ایران در جریان تفاصیل و جزئیات کار نبوده است. حجم حضور نظامی روسیه و ترکیه در سوریه به هیچ وجه با حجم حضور نظامی ایران در سوریه نیز قابل مقایسه نیست بنابراین اگر قرار است ترکیه به قراردادی و توافق نظامی و امنیتی پایبند باشد باید با طرفی همچون روسیه باشد که برتری مطلق نظامی بر ترکیه هم در خاک ترکیه و هم در خاک سوریه دارد. اینها همه در حالی است که ایران به خوبی می‌داند راه حل‌های حل بحران سوریه پس از آزادی حلب باید به سرعت به سوی حل سیاسی برود به همین دلیل جمهوری اسلامی ایران با آگاهی از مفاد توافقنامه‌های دوجانبه روسیه و ترکیه از برقراری آتش بس و از سرگیری مذاکرات بین دولت و مخالفان نظام سوریه حمایت کرده است.