چرا مردم در یک دهه اخیر به سمت مراسم مذهبی تمایل بیشتری دارند تا اصول مذهب؟
یکی از ابعاد هر دین و مذهبی مناسک است. برخی جامعه‌شناسان آن را به‌عنوان یک ویژگی الزامی هر دینی می‌دانند.
به گزارش روزنامه شهروند مناسک مذهبی اهمیت فراوانی در ایجاد حس همبستگی و ایجاد و تقویت روح جمعی دارد؛ به‌ویژه مناسکی که به صورت گروهی و دسته‌جمعی انجام می‌شود. دین‌های توحیدی به‌ویژه اسلام مناسک گوناگون و مفصلی دارند.
... ولی آنچه که ادیان را تهدید می‌کند انحراف از این فلسفه مناسک است. مناسکی که قرار است در خدمت اخلاق، عبودیت و قیام به قسط درآید، کم‌کم خودش اصل می‌شود و چنین استنباط می‌شود که دین همان مناسک است و اخلاق و یاد خدا و عبودیت و اقامه قسط همان اجرای مناسک است و ذات دین به موضوعی فرعی تبدیل می‌شود. در این وضع انسان دیندار به کسی که ملتزم به انجام مناسک باشد، اطلاق می‌شود؛ بدون آنکه لزوماً اهداف مذکور را حمایت کند و در جهت تحقق آنها گام بردارد.
هنگامی که اشاعه اخلاق و اقامه قسط غیرممکن شود یا از برنامه‌های در دست اجرا خارج شود، بهترین راه برای جلب توجه مردم توسعه مناسک است؛ هرچند فاقد محتوای موردنظر باشد. به‌ویژه آنکه مناسک نوعی از برنامه‌های کارناوالی نیز محسوب می‌شود و ذاتاً جذابیت عمومی دارد. برای مثال کودکان نیز می‌توانند درکی از مناسک عزا یا شادی که همراه با برنامه‌های اجرایی است، داشته باشند. ولی هیچ کودک کم سن‌وسالی درکی از یک برنامه آموزش اخلاقی و اقامه قسط در جامعه ندارد و نمی‌تواند با آن همراه شود. به همین دلیل است که برخی از افراد که برنامه‌های اخلاقی و عبادی و عدالت‌محور دین را برنمی‌تابند، در مناسک خاصی از آن شرکت می‌کنند.
با این مقدمه می‌توان پرسید که چرا در یک دهه اخیر، سیاست رسمی بر تقویت بُعد مناسکی قرار گرفته است؟ چرا در حالی که استقبال از مساجد و حتی نمازهای جمعه چون گذشته نیست، در مقابل استقبال از برنامه‌های مناسکی با استقبال بیشتری مواجه شده‌اند؟
در حالی که پیمایش‌ها نشان می‌دهد که ارزیابی مردم از حیث رواج سنجه‌های دینداری نسبت به گذشته کمتر شده است، در برابر توجهات نسبت به انجام امور مناسکی بیشتر شده است؟ چرا در ابتدای انقلاب که علایق و گرایش‌های دینی بیشتر بود، چنین توجهی به امور مناسکی وجود نداشت؟ اموری که در برخی زمینه‌ها به خرافات تنه می‌زنند. چرا طرح مسائل خرافی و غیرعقلانی حتی از رسانه عمومی کشور رواج بیشتری یافته است؟ چرا الان دربه‌در دنبال پیدا کردن مناسبتی هستیم که کشور را تعطیل کنیم (احتمالاً به این دلیل که تعطیلاتمان کم است!) و مردم را با یک مناسبت و سپس مناسک خاص آن آشنا و همراه کنیم در حالی که در گذشته و ابتدای انقلاب چنین اموری به ذهن هیچکس حتی خطور هم نمی‌کرد؟
چرا الان دهه محسنیه ترویج می‌شود ولی در ابتدای انقلاب چنین نبود؟ چرا الان سخنرانی‌های مذهبی و آموزنده نسبت به عزاداری‌ها و مداحان که حالت مناسکی دارند، در حال عقب‌نشینی هستند؟ آیا مردم در ابتدای انقلاب علاقه‌ای به امام حسین(ع) یا سایرین نداشتند و الان علاقه‌مند شده‌اند؟ قطعاً پاسخ منفی است. آنچه که فرق کرده جابجایی شکل و محتواست. در گذشته این علاقه‌مندی در ذیل محتوای موضوع تعریف می‌شد؛ رواج اخلاق محمدی و اقامه قسط علوی و عبادت خالصانه به دور از اهداف دنیوی و متظاهرانه منشاء این علاقه بود و اکنون به دلایل گوناگون چون تحقق این اهداف را سخت و شاید ممتنع می‌دانند، حفظ ظاهر و شکل در قالب مناسک اولویت یافته است.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
