حذف صفرهای ریالی؛ شاید وقتی دیگر

به گزارش ایرنا طرح موضوع حذف چهار صفر از واحد پول ملی از زبان برخی مسوولان اقتصادی کشور، بهانه ای شد تا روزنامه های اقتصادی و سایر مطبوعات در صفحه های اقتصادی خود، پیامدهای این تصمیم را بررسی کنند. همچنین، نگاه امیدوارانه به بازار بورس و آینده طرح فریز نفتی دیگر محورهای اقتصادی روزنامه ها طی یک هفته گذشته بود.

** بررسی پیامدهای حذف چهار صفر از واحد پول ملی
معاون بانک و بیمه وزارت اقتصاد و دارایی در تازه ترین گفته های خود از اصلاحات پولی و بررسی حذف صفر از واحد پول ملی خبر داد. وی اگر چه پس از یک روز این موضوع را رد کرد اما بیان این ایده بهانه ای شد تا شماری از روزنامه ها به تحلیل و بررسی حذف صفرهای ریال بپردازند.
روزنامه «تعادل» چهارشنبه گذشته (دوازدهم آبان) در گزارشی زیر عنوان «حذف چهار صفر از ریال» به سخنان «حسین قضاوی» معاون بانک و بیمه وزارت امور اقتصاد و دارایی پرداخت. تعادل به نقل از قضاوی عنوان کرد: در پیش‌ نویس لایحه قانون بانکداری که به‌ زودی تقدیم مجلس می‌شود، به دولت اجازه داده می‌شود در زمان مقتضی اصلاحات پولی داشته باشد. نیازمند اصلاحات پولی هستیم زیرا تعداد صفرهای زیاد دشواری‌هایی را برای اقتصاد ایجاد می‌کند. وی ابراز امیدواری کرد که صفرهای واحد پولی کشور کم و اسکناس‌ها با امنیت بالاتر و استاندارد عرضه شود. در نیمه دهه ۸۰ خورشیدی، ایران ‌چک‌ ها به‌ عنوان یک اقدام موقتی برای رفع مشکل اسکناس‌ های کوچک در شبکه بانکی طراحی و اجرا شد و قرار نبود برای همیشه باقی بماند اما این چک‌پول‌ها همچنان رواج دارد.
قضاوی گفت: در هیچ جای دنیا این‌ طور نیست که دو نوع اسکناس در نظام بانکی رواج داشته باشد، اصلاحات (رفورم) پولی را می‌توان در شرایطی که روند قیمت‌ها پایین است، انجام داد. تعداد زیاد صفرهای پول ملی دشواری‌ هایی را برای اقتصاد پدید می‌آورد، امیدوارم دولت و مجلس درباره رفورم پولی به یک تصمیم مشترک برسند.
روزنامه «اعتماد» پنجشنبه گذشته (سیزدهم آبان) زیر عنوان «حذف صفرها در دستور کار نیست» از مخالفت بانک مرکزی با این سیاست خبر داد و در گزارش خود به اختلاف میان دستگاه های اقتصادی درباره حذف صفر از واحد پول ملی اشاره کرد.
در گزارش اعتماد آمده است: ظاهرا اختلاف دیدگاه در زمینه سیاست‌گذاری در بازار پول به این زودی‌ ها نمی ‌خواهد تمام شود. در حالی که معاون اقتصادی بانک مرکزی عنوان می ‌کند که تصمیم عاجلی برای حذف صفر از پول‌ های ملی وجود ندارد و باید زمینه‌ های لازم برای این امر فراهم شود، معاون وزیر اقتصاد از ضرورت رفرم در نظام پولی از طریق حذف صفر در پول ملی سخن گفت. این اختلاف دیدگاه مسبوق به سابقه است. بعد از آنکه بانک مرکزی براساس اصلاحیه قانون پولی و بانکی اختیارات لازم را برای تدوین قوانین لازم در راستای اصلاح و سیاست‌گذاری بخش پولی کشور به موجب طرح دو فوریتی استفساریه ماده ٣٩ قانون پولی و بانکی کشور و تحت عنوان «قانون الحاق یک تبصره به ماده ٤١ قانون پولی و بانکی کشور» دریافت کرد، عملا دست بانک مرکزی برای اجرای برخی اصلاحات در سیاست‌های پولی کشور باز شد.
اعتماد در ادامه از تاثیر حذف صفر از ریال بر نرخ تورم سخن گفت و نوشت: حذف صفر از پول ملی، به اندازه کافی هزینه ‌بر است. این هزینه‌ ها اگر در شرایط بی‌ ثباتی اقتصادی و تورمی پرداخته شود، نه تنها سودی نخواهد داشت، بلکه هزینه‌ ای مضاعف را به سیستم اقتصادی کشور تحمیل می‌کند. صفرهای زیاد در واحدهای پولی ناشی از تورم افسارگسیخته‌ ای است که یک اقتصاد در گذشته تجربه کرده که علاوه بر کاهش قدرت واحد پولی، محاسبات حسابداری را سخت‌ تر و بینش جامعه را نسبت به پولی که در دست دارند، ناامیدانه می‌کند. به بیان دیگر مردمی که مایحتاج روزانه خود را براساس هزار و میلیون تامین می‌کنند، نسبت به پول در گردش خود بی‌ توجه‌ تر هستند و از سوی دیگر در محاسبات روزمره خود ممکن است با مشکلات مواجه شوند. از این رو نمی‌توان به قربانی خرده گرفت و حتی می‌توان منش او را در این رابطه صحیح ارزیابی کرد.
«حذف صفر پول، برنامه درازمدت بانک مرکزی» عنوان گزارش روزنامه «جهان صنعت» روز پنجشنبه بود. در این گزارش می خوانیم: طبق گفته «پیمان قربانی» معاون بانک مرکزی، انجام رفرم پولی جزو برنامه‌های درازمدت بانک مرکزی چاپ اسکناس و مسکوک جدید، اصلاح نظام حسابداری و قوانین، پیش‌نیازهای حذف صفر از پول ملی است. هر چند که رفرم پولی چند سال پیش مطرح و تا حد زیادی نیز پیش رفت اما به دلیل شرایط تورمی، متوقف شد.
معاون بانک مرکزی بر این باور است: بدون شک در آینده، کشور نیاز به رفرم پولی دارد‌ ولی اینکه هم‌ اکنون برنامه‌ای وجود داشته باشد که در اسرع وقت اجرایی گردد، این‌ طور نیست. موضوع ثبات اقتصادی و آمادگی گسترده‌ای برای اجرای تغییر شکل پولی لازم است به نحوی که باید چاپ اسکناس و مسکوک جدید صورت گرفته و نظام حسابداری کشور و قوانین اصلاح شود‌ به هر حال اجرای این سیاست، مجموعه پیش‌نیازهایی دارد که البته زمانبر است و اگر لازم باشد بانک مرکزی در این زمینه اطلاع‌رسانی خواهد کر و اقدام عاجل برای حذف صفر از پول ملی در دستور کار نیست.

** جهش شاخص بازار سهام و امید به آینده این بازار
شنبه گذشته، هفتم آبان ماه شاخص بورس با رشد چشمگیرِ بیش از ۱۰۰۰ واحد روبرو شد که این میزان، نخستین رکورد کم ‌نظیر بورس در سال ۱۳۹۵ برای سهامداران بود. همچنین، با شروع مهرماه بورس شاهد رشد پنج درصدی تاکنون بوده است. از این رو، تحلیل و پیش بینی وضعیت بورس در ماه های آینده، محور مشترک برخی روزنامه طی هفته گذشته بود.
روزنامه تعادل یکشنبه گذشته (نهم آبان) زیر عنوان «سورپرایز شاخص کل برای سهامداران بورسی» عنوان کرد: رشد جهشی شاخص کل بازار سهام در روز گذشته (شنبه - هشتم آبان) اگرچه از تیررس تحلیل‌های تکنیکالی پنهان نبود و بسیاری از کارشناسان بازار سرمایه رسیدن شاخص کل به عدد ۸۰ هزار واحدی را در هفته گذشته پیش‌ بینی می‌کردند اما گام بلندی که بورس در روز گذشته برداشت، اندکی فراتر از پیش ‌بینی‌ها بود، زیرا ارزش معاملات بورس با وجود رشد ۱۰۴۰ واحدی شاخص کل بیشتر از ۲۷۷ میلیارد نشد که نشان از غافلگیری فعالان بازار سرمایه از رشد جهشی شاخص بود.
تعادل افزود: انتشار گزار‌ش‌ های ۶ ماهه عملکرد شرکت‌ها تاثیر ژرفی بر رشد بورس در روزهای اخیر داشته‌ اند اما مهم‌ ترین عوامل رشد جهشی روز گذشته به الگوهای تکنیکالی و رشد قیمت کامودیتی‌ها مربوط است. شاخص، سال ۹۵ را در اوج شروع کرده و آرام ‌آرام از رقم ۸۱ هزار واحدی به ۷۶هزار واحد سقوط کرد. این افت چند هزار واحدی نهایتا سبب بازگشت شاخص به سمت اوج شده و در صورت همگامی صنعت خودروسازی و پالایشی می‌تواند این رشد را در روزهای آتی تداوم بخشد، چراکه هنوز بازار سرمایه ایران از تصمیم‌های نهایی اوپک در مورد جزییات توافق کاهش تولید نفت در روزهای آینده تاثیر نگرفته که این موضوع نیز می‌تواند جو روانی بازار را طی معاملات آتی تقویت کند.به نظر می‌رسد، این روزها بازار سرمایه ایران نیز نسبت به تاثیرات تحولات خارجی و داخلی بی‌تفاوت نیست.
این روزنامه ادامه داد: انتخابات امریکا همچنان مهم‌ترین مساله روز بورس ایران است و انتشار هر خبری از این تحولات همچون بورس‌های دنیا بازار سرمایه ایران را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. از سوی دیگر نیز اخبار بین‌المللی حاکی از آن است که عراق در یک قدمی نابودسازی نیروهای داعش قرار گرفته که این خبر برای شرکت‌ها و بازارهای صادراتی ایران بسیار جالب توجه است، زیرا صنایعی چون سیمان، بانک، بیمه، پالایشی، معدنی، فلزی و خودروسازها به‌ طور مستقیم و غیرمستقیم در بازارهای همسایه غربی می‌ توانند فعالیت داشته باشند.
روزنامه «دنیای اقتصاد» همین روز زیر عنوان «عبور شتابان بورس از زیان» درباره آینده بازار سهام نوشت و در گفت وگو با کارشناسان به پیش بینی آینده نزدیک این بازار مالی پرداخت. در این گزارش آمده است: روز گذشته -هشتم آبان- شاخص بورس تهران با جهش ۱۰۴۱ واحدی توانست بیشترین رشد روزانه از ۲۲ اسفند را تجربه کند. به این ترتیب، نماگر بازار سهام با ورود به کانال ۸۰ هزار واحدی، برای نخستین بار از اواخر فروردین از زیان خارج شد. نکته قابل توجه معاملات روزهای اخیر بورس تهران، رونق بازار با اهرم صنایع بزرگ کالایی است. جایی که پتروشیمی‌ها و معدنی- فلزی‌ها قدرت‌نمایی می‌کنند. گزارش‌های میان‌دوره‌ای نسبتا مناسب در گروه‌های معدنی- فلزی در کنار افزایش قابل‌توجه نرخ جهانی کالاها موجب شده سهامداران اقبال مناسبی نسبت به صنایع مزبور داشته باشند. کارشناسان نیز با اشاره به این عوامل مثبت و ورود جریان جدیدی از نقدینگی نسبت به آینده بازار سهام خوش‌بین شده‌اند.
دنیای اقتصاد به نقل از «وحید هلالات» کارشناس بازار سهام نوشت: قیمت زغال‌ سنگ در چند ماه اخیر رشد زیادی را تجربه کرد و به اعتقاد کارشناسان در این محدوده کنونی نیز تثبیت خواهد شد و افت چندانی نخواهد داشت. زغال‌سنگ به‌عنوان یکی از مواد اولیه استفاده شده در صنایعی مانند فولادسازی، تولید اوره و متانول در چین است. این عامل سبب شده است که هزینه تولید این شرکت‌ها افزایش پیدا کند و زمینه رشد قیمت محصولات فراهم شود. شرکت‌های تولید‌کننده این محصولات در کشور ما از گاز طبیعی به‌عنوان سوخت استفاده می‌کنند و این موضوع سبب شده که این عامل برای شرکت‌های مزبور یک مزیت به شمار‌ آید. از این رو افزایش قیمت جهانی متانول و دیگر کالاهای اساسی روی شرکت‌های ایرانی یک تاثیر مثبت خواهد گذاشت.
جهان صنعت یکشنبه گذشته (نهم آبان) زیر عنوان «روز بزرگ بورس» با «حسین خواجویی» تحلیلگر بازار گفت وگو کرد. خواجویی به این روزنامه گفت: فارغ از دلایل تکنیکالی رشد بورس، چند عامل بنیادی در وضعیت جاری بازار که از هفته‌های اخیر نشانه‌های مثبتی از آن را شاهد هستیم دخیل بوده است.
وی اولین عامل را بحث انتخابات ریاست ‌جمهوری آمریکا دانست و گفت: واقعیت آن است که بورس ایران از افزایش شانس هیلاری کلینتون برای پیروزی در انتخابات استقبال می‌کند. چراکه صاحبنظران این حوزه معتقدند پیروزی دونالد ترامپ یک فاکتور بازدارنده در مسیر اجرای «برجام» محسوب می‌شود این در حالی است که در مقابل نامزد حزب دموکرات به استمرار روند توافق هسته‌ای پایبندتر خواهد بود.
خواجویی در پاسخ به این پرسش که‌ آیا روند جاری بورس می‌تواند در روزهای آینده تداوم داشته باشد، بیان کرد: واقعیت آن است که به دلیل نبود نقدینگی تازه و همچنین نبود لیدر مشخص در بورس، نسبت به استمرار این وضعیت در روزها و هفته‌های آینده تردید وجود دارد. وی با اشاره به صنایع پرپتانسیل برای حرکت رو به جلو تا پایان سال گفت: اگرچه در صنایع فولادی، معدنی و سنگ‌آهنی ظرفیت رشد حداکثر ۲۰ درصدی وجود دارد اما نمی‌توان انتظار داشت بازار سهام روی این گروه‌ها به دنبال لیدر باشد.
همچنین، روزنامه «تجارت» یکشنبه گذشته در گزارشِ «بورس پیشتاز رقابت در بازارهای مالی» آورد: مهرماه شاخص بورس با رشد ۲.۱ درصدی مواجه شد. اگرچه متوسط بازدهی بورس در سال ۹۵ هنوز منفی است، اما رشد شاخص‌ها در مهرماه بخش عمده‌ای از نزول‌ها در سال ۹۵ را جبران کرد و کارنامه بورس تهران در نخستین ماه از پاییز سال جاری با رشد ۲.۱ درصدی شاخص کل بسته شد تا بازار سهام برای دومین بار در سال جاری، سایر بازارهای رقیب (ارز، سکه و بازار پول) را پشت سر بگذارد.

** نشست بی حاصل اوپکی ها و غیراوپکی ها برای سرنوشت فریز نفتی
اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و کشورهای غیرعضو در این سازمان روزجمعه هفتم آبان ماه در وین گردهم آمدند تا برای تعیین جزییات طرح کاهش تولید نفت (فریز نفتی) مذاکره کنند اما پس از ۱۱ ساعت‎ مذاکره، شرکت کنندگان به توافق دست نیافتند. شماری از روزنامه گزارش های خود را به این موضوع اختصاص دادند.
«عربستان تولید نفت خود را ۴ درصد کاهش می ‌دهد» عنوان گزارش روزنامه «ایران» در شنبه گذشته بود. ایران نوشت: تغییر سیاست‌ها و تک‌روی عربستان و برخی از اعضای اوپک طی دو سال اخیر ضربات سنگینی به این سازمان و همچنین اقتصاد اعضای آن وارد کرد. ضربه‌ای که البته عربستان نیز از آن مصون نمانده است و اکنون نهادهای بین‌المللی از آینده اقتصاد این کشور و کسری بودجه شدید آن نگرانند. درهمین زمینه صندوق بین‌المللی پول در گزارشی تأکید کرد که اقدامات ریاضت اقتصادی عربستان سعودی باید همچنان ادامه یابد تا این کشور بتواند از بحران کسری بودجه نجات پیدا کند. پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول این است که عربستان تا پایان سال‌ جاری با کسری ۱۳ درصدی تولید ناخالص داخلی مواجه خواهد شد که این رقم در مقایسه با سال گذشته در شرایط بهتری قرار دارد.
این روزنامه ادامه داد: کسری تولید ناخالص داخلی عربستان در سال گذشته میلادی ۹.۱۵ درصد بود. هرچند در سال‌های اخیر صدای اعضای منطقی و میانه روی سازمان کشورهای صادرکننده نفت(اوپک) در خصوص ضرورت پایبندی به سهمیه‌ها و تعادل بازار به گوش سایر اعضا نرسید و میلیاردها دلار زیان بر این کشورها تحمیل کرد، ولی به نظر می‌رسد که درشرایط فعلی حتی کشورهایی مانند عربستان نیز با اجماعی برای کاهش تولید و جلوگیری از افزایش سقف تولید موافق هستند. به طوری که منابع خبری از پیشنهاد سعودی‌ها در اجلاس اخیر کشورهای صادرکننده نفت پیرامون فریز نفتی برای کاهش ۴ درصدی تولید نفت این کشور خبرداده‌اند.
ایران افزود: ونزوئلا انتظار دارد که طرح محدود کردن تولیدات اوپک حداقل برای ۶ماه اجرایی شود. وزیر انرژی برزیل اعلام کرد که این کشور در نشست اعضای اوپک و تولیدکنندگان غیراوپکی در وین شرکت خواهد کرد. روسیه، قزاقستان و جمهوری آذربایجان نیز قبلاً حضور خود را در این نشست تأیید کرده‌اند. در این نشست، کشورهای عضو اوپک به دنبال حمایت کشورهای غیر اوپکی از کاهش تولید برای حمایت از قیمت نفت هستند.
ایران همچنین، دوشنبه گذشته (دهم آبان) به نتایج نشست اوپک با حضور غیراوپکی ها پرداخت. این روزنامه زیر عنوان «تیره روزی فریز نفتی» آورد: مقام‌های بلندپایه اوپک روزجمعه در وین دور هم جمع شدند تا برای تعیین جزئیات طرح کاهش تولید نفت (فریز نفتی) مذاکره کنند. اما پس از ۱۱ ساعت‎ مذاکره، اعضا به توافق دست نیافتند. این کشورها روز شنبه نیز در حالی گفت‌و‌گوی خود را با کشورهای غیر عضو در اوپک به پایان رساندند که هیچ تعهدی در مورد میزان عرضه نفت ایجاد نشد. اکنون دیدارها برای دستیابی به یک اجماع وارد فاز محرمانه شده و این مذاکرات تا نشست بعدی اوپک یعنی نشست کمیته بلندپایه کارشناسان در ٢٥ نوامبر (پنجم آذر ماه) ادامه خواهد داشت.
این روزنامه نوشت: ظاهراً مخالفت برخی اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در مورد اینکه چطور توافق به دست آمده ماه گذشته برای مهار عرضه نفت اجرا شود، مانع به توافق رسیدن این سازمان با دیگر تولیدکنندگان بزرگ نفت خام شده است. پایگاه خبری بلومبرگ با اعلام این مطلب نوشت که نشست مشترک با شش کشور دیگر تولیدکننده نفت غیرعضو اوپک با سهم خواهی ایران و عراق بی‌نتیجه ماند.عراق هفته گذشته اعلام کرد که قصد کاهش تولید نفت ندارد و اگر از کاهش تولید نفت معاف نشود حاضر به شرکت در طرح فریز نفتی نیست. ایران نیز پیش از عراق خواستار مستثنی شدن از این توافق تا زمان رسیدن سطح تولید نفتش به سطح پیش از تحریم‌ها شده بود. ایران پیش از تحریم‌ها حدود ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز نفت خام تولید می‌کرد. اخیراً وزیر نفت، تولید نفت خام کنونی کشور را با استناد به منابع غیر رسمی ۴ میلیون بشکه اعلام کرد.درخواستی که ایران به کمیته تعیین سهمیه اوپک ارائه کرده ۷/۱۲ درصد از سقف جدید تولید اوپک است. این درصد تقریباً معادل ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز می‌شود.
همچنین، روزنامه اعتماد در گزارش روز یکشنبه با عنوان «نه تهران و بغداد به طرح فریز نفتی» نگاشت: اوپکی‌ها و غیراوپکی‌ها یک ماه زودتر از نشست سالانه اوپک گردهم آمدند تا خارج از فضا و التهابات نشست وزیران در مورد طرح فریز نفتی که تقریبا به یکسالگی مطرح شدنش نزدیک شده است، رنگ و بوی اجرایی‌تر بدهند و در جهت انتفاع مالی همگی گام بردارند. بر این اساس هیات عالیرتبه از اعضای اوپکی‌ها و غیر اوپکی‌ها در وین گرد هم آمدند تا بیشتر به طرح مباحث حمایتی از طرح فریز بپردازند. هر چند که به نظر می‌رسید رایزنی‌های پیش از برگزاری این نشست موجب شده تا توافق بدیهی به نظر برسد اما بعد از گذشت ۱۱ ساعت جلسه نقد و اظهارنظر در نهایت اجماعی حاصل نشد و نمایندگان تهران وبغداد به طرح فریز نفتی «نه» گفتند تا نتیجه تلاش‌های محمد سانوسی بارکیندو، دبیرکل اوپک بعد از سه ماه به نتیجه نرسد.
اعتماد افزود: آنچه از پشت درهای نشست اوپکی‌ها و غیر اوپکی‌ ها خارج شده نشان می‌دهد عدم توافق دو عضو موثر اوپک یعنی ایران و عراق در مقابل مواضع ممتنع برخی اعضای غیر اوپکی موجب شده تا اجماعی حاصل نشود و شرایط برای وارد شدن شوک قیمتی دیگر به بازار فراهم شود.
«پایان بی نتیجه نشست کارشناسان اوپک» تعبیر روزنامه «ابرار اقتصادی» روز دوشنبه گذشته (دهم آبان) بود. ابرار اقتصادی به نقل از پایگاه خبری «بلومبرگ» عنوان کرد: اختلافات داخلی اوپک در مورد چگونگی اجرای کاهش تولید توافق شده در ماه گذشته، مانع از آن شد تا در نشست ۲ روزه کارشناسان این سازمان، توافق مشخصی برای جلب همکاری دیگر تولید کنندگان مهم غیرعضو اوپک به دست آید.بیش از ۱۸ ساعت مذاکره در طی ۲ در وین نتیجه ای جز وعده ادامه مذاکرات بین بزرگترین تولید کنندگان نفت جهان نداشت. مذاکرات در روزهای پایانی ماه نوامبر یعنی تنها چند روز قبل از نشست دوره ای اوپک که قرار است توافق کاهش تولید در آن نهایی شود، ادامه خواهد یافت.
این روزنامه همچنین، به نقل از «مارسیو فلیکس» نماینده برزیل در این نشست بیان کرد: کشورهای غیرعضو اوپک روز شنبه بدون هرگونه تعهدی در زمینه محدود کردن تولید نفتشان، مذاکرات با اوپک را پایان دادند. ناطق علیف، وزیر انرژی آذربایجان هم گفت، نتیجه این فرآیند بستگی به ایران و عراق دارد، دو کشوری که بیشتر مایل به افزایش تولید هستند تا کاهش تولید. مقزوم میرزاقالیف، معاون وزیر انرژی قزاقستان هم بیان کرد هرچند که نشست روز شنبه «اولین گام» موفقیت آمیز بود، اما کشورهای تولید کننده نفت باید مذاکره را ادامه دهند و پیش از آنکه کاهش بتواند آغاز شود «به اعداد و ارقام واقعی برسند.» عمان، دیگر تولید کننده غیر عضو اوپک اعلام کرد که آماده همکاری در طرح کاهش تولید است، اما تا زمانی که اوپک به توافقی بین اعضای خود دست نیافته، این کشور نمی تواند به هیچ گونه کاهش تولید مشخصی متعهد شود.