کودتا از دموکراسی شکست خورد

پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران در گفت و گو با یک کارشناس مسائل ترکیه و یک کارشناس امور خاورمیانه به بررسی ابعاد مختلف این واقعه پرداخته است.

همچنین از یک استاد اقتصاد دانشگاه نظر او را در خصوص تأثیر کودتای ناکام ترکیه در روابط اقتصادی میان دو کشور جویا شده ایم.

یک کارشناس مسائل ترکیه با بیان این که کودتا در ترکیه تقریبا شکست خورده است، گفت: مهمترین دلیل عدم موفقیت ارتش در ترکیه، گسترش دموکراسی در این کشور است و باید گفت کودتا از دموکراسی شکست خورد. وی همچنین بخش ژاندارمری ارتش را که تحت نفوز فتح الله گولن است را عامل اصلی کودتا دانست.

رحمان قهرمان پور در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران در خصوص وقایع شب گذشته ترکیه اظهار کرد: در حال حاضرکودتا تقریبا منتفی شده است و تا الان حدود ۸۰۰ نفر از کودتاچیان دستگیر شده اند و کسانی که کودتا کرده بودند تقریبا تسلیم شده اند. در مجلس درگیری هایی پیش آمده بود، منتها درگیری در ستاد عالی ارتش شدید تر بود است. در اطراف هتلی هم که اردوغان در آن مستقر بود، درگیری هایی بین پلیس و ارتش ایجاد شده است.

وی ادامه داد: اما با فراخوانی که اردوغان که منجر به ریختن مردم به خیابان ها شد کودتا تقریبا منتفی شده است. واضح بود که این کودتا نمی تواند موفق باشد چون مردم بسیار حساسیت نشان دادند و با ریختن به خیابان ها ارتش را خلع سلاح کردند.

این کارشناس مسائل ترکیه با اشاره به این که تقریباً در تاریخ ترکیه این اولین بار بود که ارتش به این شکل شکست خورد و نتوانست کاری انجام دهد، تصریح کرد: این نشان می دهد دموکراسی در ترکیه به حدی نهادینه شده است که اقداماتی اینچنینی دیگر جواب نمی دهد. بعد از کودتایی که در سال ۱۹۹۷ بر علیه «نجم الدین اربکان» رخ داد، این اولین اقدام ارتش به این شکل گسترده بود که به شکل بسیار ضعیفی در آنکارا و استانبول اتفاق افتاد.

وی افزود: واکنش خیلی سریع و شدید اردوغان و سایر اعضای حزب عدالت و توسعه باعث شد که ارتش عقب نشینی کند و نیروهای پلیس، نیروهای امنیتی، نیروهای اپوزسیون و سایر گروه ها از دولت حمایت کنند. این حمایت ها باعث شد که این کودتا شکست بخورد و به نتیجه نرسد.

قهرمان پور همچنین در خصوص دلایل عدم موفقیت ارتش در این کودتا گفت: مهمترین دلیل عدم موفقیت ارتش در ترکیه گسترش دموکراسی است. تردیدی نداشته باشید که اگر در ترکیه دموکراسی نبود و مثلاً این کودتا در این سطح در سال ۱۹۹۹ اتفاق می افتاد بدون شک ارتش و کودتاچیان پیروز می شدند. ولی گسترش دموکراسی در دوران حزب اعتدال و توسعه باعث شد که مخالفت ها با کودتا جدی باشد. در حدی که مثلا در کودتای ۱۹۹۷ حزب جمهوری خلق مخالفتی نکرد اما دیروز در یک ساعت اول رئیس حزب حرکت ملی و رئیس حزب جمهوری خلق به شدت با کودتا مخالفت کردند. حتی در «دیاربک» که مقر اصلی حزب کرد ها است مردم به خیابان ها ریختند و با ارتش مقابله کردند. البته می دانید که به جز در شهر انکارا و استانبول در سایر شهر ها ارتش بیرون نیامده است.

وی اضافه کرد: نکته قابل توجه در این حادثه اجماع بر سر دموکراسی بود. یعنی این اتفاق ثابت کرد که امروز دموکراسی در ترکیه به حدی رسیده است که برگشت ناپذیر است و این پایان کار کودتا های ارتش است. البته حزب عدالت و توسعه برای این که ارتش ضربه ای نبیند اعلام کرد که این یک شورش درونی در ارتش بوده است.

رحمان قهرمان پور در ادامه در پاسخ به این پرسش که چه بخش هایی از ارتش در این کودتا مشارکت کرده اند؟ گفت: بیشتر بخش ژاندارمری ارتش که تحت نفوذ فتح الله گولن است، دست به کودتا زده است. هیچ کدام از بخش های نیروی هوایی در این کودتا حضور نداشتند و حتی بالگرد هایی که به سمت مردم شلیک کرده بودند را هواپیماهای ارتش بر زمین نشانده اند. ظاهراً هماهنگی در ارتش وجود ندشته است و این عدم هماهنگی از نظر نظامی بوده است. اما مهمترین دلیل شکست ارتش فراخوان اردوغان برای حمایت از دولت و پاسخ مردم و رسانه ها به این فراخوان به واسطه دموکراسی حاکم در ترکیه است.

وی در مورد اقدام جامعه مدنی خاطرنشان کرد: همان گونه که می دانید رسانه های دولتی توسط بخش کودتا گر ارتش اشغال شده بود و در آنجا بیانیه سقوط دولت اردوغان خوانده شد اما بلافاصله رسانه های غیر دولتی و انجمن های صنفی، انجمن های صنعتی و جامعه مدنی این بیانیه را غیر قانونی خواندند و واکنش بسیار گسترده ای نسبت به آن نشان دادند به حدی که ارتش مجبور به عقب نشینی شد.

این کارشناس مسائل خاورمیانه همچنین در ادامه در خصوص دلایل ارتش برای دست زدن به این اقدام اظهار کرد: عده ای می گویند در چند هفته آینده قرار بود شورای عالی نظامی ترکیه جلسه ای تشکیل دهد و آن بخش از نظامیانی که با دولت مخالف بودند را برکنار کند. اما به نظر من دلیل اصلی کودتای ارتش، نارضایتی بخشی از ارتش از عملکرد دولت و اختلافات درونی ارتش است. از طرف دیگر مسئله نفوذی که «فتح الله گولن» در ارتش دارد قابل تردید نیست. به نظر می رسد این ۵ ژنرال ارتشی که در این کودتا وارد شده اند به فتح الله گولن تعلقات خاطری داشته اند.

وی خاطرنشان کرد: اما مهمتر از همه ناکامی بسیار زود هنگام ارتش در این کودتا است. در شب گذشته بعد از این اتفاق بلافاصله همه نمایندگان مجلس ترکیه در مجلس جمع شدند و اعلام کردند که اینجا خانه ملت است و اراده مردم در اینجا متجلی است. در نتیجه مهمترین دلیل شکست این اقدام حرکت خود جوش جامعه مدنی بود.

رحمان قهرمان پور در پایان در خصوص آینده ترکیه بعد از شکست کودتا گفت: قطعا ارتش با این حرکتش جایگاهی را که در میان مردم داشت را تا حدی از دست خواهد داد و آن اعتباری که مردم برای ارتش قائل بودند تاحدی و نه کامل از بین خواهد رفت. از طرف دیگر نیز این اتفاق باعث تقویت موقعیت اردوغان خواهد شد. چرا که اردوغان در این کودتا جسارت زیادی از خود نشان داد و با یک فراخوان اوضاع را به نفع خود عوض کرد.

وی ادامه داد: خیلی ها فکر می کردند اردوغان به دلیل مشی کمتر دموکراتیکش قاعدتاً نفوذ خود را در میان مردم ترکیه از دست داده است. اما عجیب بود که با یک فراخوانی که از طریق تلفن همراه و فضای مجازی در میان مردم منتشر شد مردم به خیابان ها ریختند و فرودگاه و سایر مکان ها را در یک ساعت آزاد کردند.

قهرمان پور خاطرنشان کرد: به هر حال این یک موفقیت برای اردوغان بود که از این معرکه پا پس نکشید و بر خلاف نجم الدین اربکان که کودتای ارتش را پذیرفت، اردوغان در برابر این حرکت ایستاد و مانع از فروپاشی دولتش شد. اما بدون شک در آینده اردوغان در سیاست های خودش تجدید نظر خواهد کرد.

تأثیر کودتا بر ثبات قدرت در ترکیه

یک کارشناس مسائل خاورمیانه با تأکید بر اینکه ناآرامی در هیچکدام از کشورهای همسایه مورد رضایت و خشنودی جمهوری اسلامی ایران نیست، گفت: کودتا در ترکیه می تواند کمک زیادی به تثبیت قدرت در این کشور داشته باشد. اما تثیبت قدرت بر موجی از مخالفت های متعدد و متنوع، آن هم در کشوری که تاریخچه ممتدی از کودتاهای نظامی داشته امر قابل اتکایی نخواهد بود.

صباح زنگنه در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، با بیان اینکه اتفاقات ترکیه نشان می دهد که شرایط این کشور از حالت آرامش و اعتدال خارج شده است، در مورد دلایل این شرایط اظهار داشت: دلایل این وضعیت را باید در سیاست های پر از نوسان مقامات ترکیه از جمله اقدام به دستگیری مقامات نظامی و برخی از مقامات قضائی و عزل آنها، دستگیری خبرنگاران و مسائلی از این قبیل و همچنین برخوردهایی که در استان های مختلف نسبت به کردها شد و مشغولیتی که برای ارتش به وجود آورده بود و از طرف دیگر سیاست هایی که نسبت به همسایگانی مثل سوریه و عراق دنبال می شد، جست و جو کرد. مجموعه این دلایل طبعا حالتی از عدم استقرار ایجاد می کند.

کارشناس مسائل خاورمیانه افزود: درگیری داخلی مقامات حزب اعتدال و توسعه با عزل عبدالله گل (گرچه در این کودتا عبد الله گل جانب دولت و مقامات رسمی را گرفته و علیه کودتاچیان موضع گرفت) از نوعی عدم رضایت در مجموعه داخل جامعه حکایت می کند. علاوه بر آن درگیری های گسترده با فتح الله گولن و محدودیت های زیادی که در داخل و خارج برای او و پیروانش ایجاد شده، طبیعتا به نحوی در نارضایتی بخش هایی از جامعه مدنی و جامعه نظامی منعکس می شود.

وی در مورد تأثیر این کودتا بر رابطه ترکیه با ایران، ضمن تأکید بر اینکه ناآرامی در هرکدام از کشورهای همسابه جمهوری اسلامی ایران مورد رضایت و خشنودی ایران نیست، گفت: به احتمال زیاد کودتا پایان داده خواهد شد و برخی از هسته های باقی مانده مقاومت نظامیان کودتاگر نیز یا دستگیر و یا کشته خواهند شد. اما این اقدام باعث می شود که دولت ترکیه بیشتر به مسائل داخلی این کشور بپردازد و تا حدودی از گسترده شدن آن در مسائل بیرون از مرزها کم می شود. همچنین باعث می شود دولت ترکیه به بهبود و اصلاح روابط خودش با همسایگان بیشتر بیاندیشد تا از این مرحله عبور کند.

زنگنه تأکید کرد: برای جمهوری اسلامی ایران ثبات در ترکیه و سایر کشورهای همسایه مطلوب است. به خصوص ترکیه که کشور بزرگ و مهمی نیز هست، ثبات در این کشور مورد استقبال ایران است. طبیعتا با ثبات می توان به تنظیم برنامه های بلند مدت همکاری روی آورد و کارها را بهتر پیش برد و اختلافات در برخی از پرونده ها و مسائل و بحران های منطقه ای را بهتر می شود حل و فصل کرد.

وی همچنین در مورد احتمالات مطرح شده از حامیان این کودتا اظهار داشت: دو احتمال وجود دارد. یکی اینکه آمریکایی ها می خواستند در سیاست های اردوغان به خصوص در حمایت از گروه های داعش و سایر گروه های تروریستی تعدیل ایجاد کنند. احتمال دوم نیز این است که این اقدام توسط سازمان های امنیتی خود ترکیه انجام شده تا بتواند این موقعیت متزلزل را تثبیت و نیروهای مخالف را سرکوب کند.

کارشناس مسائل خاورمیانه ادامه داد: در هر صورت تا روشن شدن این احتمالات باید صبر کرد. اما چه از طرف آمریکایی ها باشد و چه خود دولتمردان ترکیه خواسته باشند نوعی شناسایی عوامل مخالف را به عمل بیاورند و به سرکوب آنها مبادرت کنند، این کودتا به چهره و اعتبار ترکیه در منطقه و جهان خدشه وارد کرده و برای توریسم و ثبات اقتصاد ترکیه یک زهر مهلک است.

وی در پاسخ به این سؤال که سرکوب کردن مخالفان چقدر در تثبیت قدرت اردوغان تأثیر خواهد داشت؟ گفت: این اتفاق می تواند کمک زیادی به تثبیت قدرت در ترکیه داشته باشد. اما تثیبت قدرت بر موجی از مخالفت های متعدد و متنوع، آن هم در کشوری که تاریخچه ممتدی از کودتاهای نظامی داشته امر قابل اتکایی نخواهد بود.

زنگنه در پایان گفت: به احتمال قوی نیروهای وابسته به داعش و النصره با محدودیت های بیشتری مواجه خواهند شد و شاهد تداوم اعتراض های نظامی و غیرنظامی مردمی داخلی به سیاست های فشار بیش از حد و نادیده گرفتن حقوق بخش های مختلف جامعه در این کشور خواهیم بود.

کودتای ترکیه تاثیری بر روابط اقتصادی با ایران ندارد / داعش اقتصاد ترکیه را خدشه دار کرده است

عضو هیات علمی دانشگاه شیراز اظهار کرد: تاریخ ترکیه به دلیل ساختار آن کشور کودتاهای بسیاری را ثبت کرده اما کودتای اخیر در اقتصاد ایران تاثیر چندانی ندارد.

محمد هاشم پوریزدان پرست در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، با اشاره به این که ناامنی ترکیه اقتصاد آن کشور را خدشه دار کرده است، گفت: با توجه به نوع نظامی که آتاتورک در ترکیه ایجاد کرد، تاریخ آن کشور، شاهد دخالت ارتش در مسایل دولت و کشور است؛ در نظام آتاتورک، ارتش همه کاره کشور است مانند دوران پهلوی اول در ایران؛ آتاتورک و رضا شاه هر دو حامیان نظام سکولار، ضد دین و متکی به ارتش بودند. بنابراین در تاریخ ترکیه آتاتورک (ترکیه جدید) شاهد کودتاهای متعددی هستیم.

وی با اشاره به این که از یکی ـ دو دهه قبل باتوجه به شرایط جدید ترکیه در دنیا و آرزوهای بزرگ نظام سکولار ترکیه که خواهان پیوستن به اتحادیه اروپا بود، این نیاز کاملا احساس می شد که دراین کشور باید ثبات امنیتی وجود داشته باشد. بنابراین ابزارهای نظام دموکراسی، رای گیری، حضور مردم و جمع آوری رای های مردم را پررنگ تر کردند، نقش اصلی ارتش را در نظام ترکیه کاهش دادند و افراد مورد نظر و موافق خود را در جاهای مختلف ارتش منصوب کردند تا طبقه حاکم بر ترکیه که منافع اصلی کشور در جیب آن ها می رود بتوانند هدف هایی که داشته اند را انجام دهند و به نتیجه برساند؛ یک چیزی شبیه هزار فامیل دوران پهلوی در ایران.

این اقتصاددان با تاکید بر این که منافع این طبقات در این است که ارتش در امور دولت دخالت نکند و آرامش و امنیت در ترکیه دیده شود، گفت: دخالت ارتش نمی تواند نقشی در آن مجموعه جریانات دهه های اخیر داشته باشد لذا کودتا برای طبقات پایین قابل قبول نیست چنانچه تمام مخالفین اردوغان حتی مخالفان مستقیم وی ابراز برائت از کودتا کردند.

پوریزدان پرست با اشاره به رابطه دیرینه تجاری میان ایران و ترکیه، تصریح کرد: یکی از مسیرهای عمده و اصلی تجارت ایران، ترکیه است. حتی در دوران جنگ تحمیلی ماشین های ایرانی و عراقی برای رفتن به کشور های خود از طریق پلی که بر روی تنگه بسفر بود، تردد می کردند. بنابراین ارتباط ایران با ترکیه، جریان دوجانبه ای با منافع بسیار و خاص برای هردو کشور دارد لذا بی ثباتی در ترکیه، اقتصاد و سیاست آن کشور، تاثیرات زیادی را در تجارت ما دارد.

وی افزود: برای مثال دو حادثه فرودگاه ترکیه و کودتای صورت گرفته، صنعت توریسم آن کشور را تحت تاثیر قرار داده و بر روی واردات، صادرات و ... تاثیر بگذارد. همچنین دولت ترکیه اشتباهات وحشتناکی را در چند سال گذشته با دخالت در امور همسایگان از جمله عراق و به ویژه سوریه انجام داده است، پیگیری رویاهای عثمانی موجب شد ترکیه وارد جریاناتی شود که ناامنی را برای خودش به ارمغان آورد.

این عضو هیات علمی دانشگاه شیراز با اشاره به جریانات کردهای ترکیه، انفجارات، درگیری با داعشی که خود ترکیه پشتوانه نظامی، اقتصادی و حتی تبلیغاتی آن بود، گفت: این موارد ناامنی برای ترکیه به ارمغان آورد و ثبات اقتصادی مورد نیاز کشور را خدشه دار کرد.

پوریزدان پرست درمورد آینده اقتصادی ایران و ترکیه، گفت: تغییرات عمده ای به خاطر کودتای شکست خورده یکشبه ایجاد نمی شود.اگر حادثه ای بزرگ مانند جنگ سوریه رخ می داد، تاثیرات عمده ای بر اقتصاد داشت اما کودتا و انفجار یک بمب، بیشتر تاثیر روانی دارد تا تاثیر اقتصادی. وی درمورد تاثیر پدیده داعش بر روابط اقتصادی ترکیه و ایران، گفت: این مساله تاثیرگذار بوده است.

این عضو هیات علمی دانشگاه شیراز با اشاره به روابط اسرائیل با ترکیه یا مصر، گفت: ترکیه می خواهد هم از داعش برای دست یابی به اهداف درازمدتشان و رویاهایشان در سوریه و ... استفاده کند و هم از سوی دیگر می خواهد که نفت های مفتی که داعش در سوریه و ... بدست می آورد با یک پنجم قیمت بدست آورد. برای همین سلاح و آموزش می دهد و به مرکز اعزام نیروهای کشورهای مختلف به سوریه تبدیل شده است. رفتار داعش نیز هیچ منطقی ندارد؛ برای مثال فرض کنید اسرائیل برای امضای قرارداد، ممکن است با داعش ارتباط برقرار کرده و در ازای دادن پول، داعش یکی دو بمب را منفجر کند درحالی که ترکیه از آن ها حمایت می کند.

پوریزدان پرست با تاکید بر این که رفتار داعش منطق ندارد، گفت: داعش حتی در کشورهای حامی خود بمب گذاری می کند؛ هر که بازار بهتری باشد، ممکن است در شرایط بهتری قرار گیرد. اما کودتا تاثیر عمده بر اقتصاد نداشته است. شاید تاثیر ۲ تا ۵ درصدی داشته باشد