واکنش بازار به چک‌های برگشتی

به گزارش ایسنا، بعد از اینکه بانک مرکزی از حدود دی ماه سال ۱۳۹۳ تا اواخر سال گذشته از انتشار آمار مربوط به چک های برگشتی خودداری و راه اندازی سامانه چکاوک(مبادله الکترونیک چک) و به دنبال آن نبود اطلاعات کافی به دلیل جمع آوری اتاق پایاپای را دلیل این عدم انتشار آماری اعلام کرد، در حدود دو ماه گذشته دو بار آمارهای مربوطه را به روز کرده است.

این در حالی است که آمار مربوط به ۱۰ ماهه منتهی به مهرماه سال گذشته حاکی از آن بود که در مجموع حدود ۲۶۷ میلیون و ۴۰۴ هزار فقره چک به مبلغی بالغ بر ۳۶۵۶ هزار میلیارد تومان مبادله شده بود که هفت میلیون و ۷۹۰ هزار چک به مبلغی حدود ۹۴ هزار میلیارد تومان برگشت خورد. بر این اساس نسبت تعداد برگشتی ها ۲.۹ درصد و نسبت مبلغی آن ۲.۶ درصد گزارش شده بود.

گزارش اخیر بانک مرکزی از این حکایت داشت که در سه ماهه سوم سال ۱۳۹۴، در مجموع حدود ۷۶ میلیون و ۵۳۰ هزار فقره چک با مبلغی بالغ بر ۱۰۴۱ هزار میلیارد تومان در شبکه بانکی مبادله شده که از این تعداد بالغ بر دومیلیون و ۵۲۰ هزار فقره برگشت خورده است. مجموع مبلغ چک های برگشتی حدود ۳۰ هزار و ۸۶۹ میلیارد تومان بوده است.

بنا بر این گزارش، میانگین نسبت تعداد چک های برگشتی حدود ۳.۳ و نسبت مبلغ حدود ۲.۹ درصد در سه ماهه سوم سال قبل بود.

بررسی جزئیات بیشتر حاکی از آن است که طی سه ماهه منتهی به آذرماه ۱۳۹۴ حدود ۷۰۰ هزار فقره چک برگشتی از سوی صاحبان حساب رفع سوءاثر شده که در این شرایط ۲.۶ میلیون فقره از چک های برگشتی به ۱.۹ میلیون فقره کاهش یافته است. این تغییر موجب کاهش نسبت مانده چک‌های برگشتی به کل چک‌های مبادله شده از نظر تعداد به ۲.۵ و مبلغ به ۲.۱ درصد شده است.

اما رویه چک های برگشتی در سالهای اخیر و ادامه آن واکنش کارشناسان را همواره به دنبال داشته و اکنون نیز با توجه به حجم بالای تعداد و پولی چک‌های برگشتی نسبت به عواقب و اثرگذاری آن بر بازار هشدار می دهند.

در همین رابطه، محمد حسین ادیب-کارشناس امور بانکی- اینگونه تحلیل می کند که اگر در دوازده ماه آینده چک های برگشتی- با کسر چک هایی که رفع سوء اثر شده است - چهار برابر میزان پائیز ۱۳۹۴ باشد( آخرین آمار منتشره ) در این صورت پیش بینی می شود که چک‌های برگشتی طی ۱۲ ماه آینده تا ۸۹ هزار میلیارد تومان افزایش یابد که دو برابر سهم دولت از صادرات نفت خام ، میعانات گازی و فرآورده نفتی در سال جاری است.

وی با بیان اینکه اگر سود بازار از فروش بطور میانگین ۱۰ درصد باشد این میزان چک معادل ارزش افزوده ۸۹۰ هزار میلیارد تومان فروش است که بسیار نزدیک به تولید ناخالص ملی کشور است، ادامه داد: در این حالت چک های برگشتی دو برابر درآمد نفت سهم دولت خواهد بود،که غیر طبیعی است .

ادیب، معتقد است که در این شرایط واکنش بازار به چک‌های برگشتی، جایگزین شدن فروش نقدی به جای فروش غیر نقدی است.

این در حالی است که گرچه به اذعان مدیران بانک مرکزی، شبکه بانکی در ابتدای راه‌اندازی سامانه چکاوک به دلایل خاصی با افزایش چک‌های برگشتی مواجه شد ولی این انتظار وجود دارد که در آینده‌ای نزدیک از تعداد این چک‌ها در شبکه بانکی کاسته شده و روال فعلی تغییر کند.